Theo quan niệm phổ biến, phía sau bàn thờ nên là một bức tường kín, đặc và chắc, không phải cửa sổ, cửa đi, vách kính hay vách mỏng. Lý do được nêu là bàn thờ cần "lưng tựa" để vững; nhìn theo công năng, tường kín giữ cho bàn thờ khỏi gió lùa, nắng ngược, mưa hắt và người đi lại sau lưng.
Thực tế, rất nhiều căn nhà không có bức tường lý tưởng ấy: phòng thờ tầng thượng ba mặt có cửa, căn hộ dùng vách thạch cao, nhà liền kề mà tường sau bàn thờ là tường chung với nhà bên. Bài này đi qua từng trường hợp, nêu quan niệm, lý do thực tế và cách xử lý ở mức nhẹ nhất mà vẫn hiệu quả. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Vì sao bàn thờ cần lưng tựa
Trong phong thủy, "có chỗ dựa" là nguyên tắc chung cho những vật quan trọng: giường cần đầu giường tựa tường, bàn làm việc cần ghế tựa tường, ngôi nhà cần núi hoặc khối cao phía sau. Bàn thờ là chỗ quan trọng nhất về mặt tinh thần trong nhà, nên càng được yêu cầu tựa vững. Cách nói dân gian là bàn thờ không tựa thì "tổ tiên không có chỗ dựa", con cháu khó yên.
Nếu bỏ lớp ngôn ngữ ấy đi, những gì còn lại vẫn rất hợp lý. Một bức tường kín phía sau giữ cho bát hương khỏi gió lùa, tàn hương không bay, nến không tắt. Nó chặn ánh sáng ngược, để người đứng thắp hương nhìn thấy rõ ảnh thờ thay vì một khung sáng chói. Nó tránh cho bàn thờ bị va chạm khi có người đi lại phía sau, và làm cho gian thờ có cảm giác khép, yên, đúng tinh thần một nơi tưởng niệm.
Vì vậy, khi đánh giá phía sau bàn thờ, bạn có thể tự hỏi bốn câu: có gió lùa không, có ánh sáng ngược không, có người hay vật đi qua không, và có đủ chắc để treo, tựa đồ thờ không. Trả lời được cả bốn thì bức tường ấy dùng được, dù nó là loại gì.
Các loại "phía sau" thường gặp và cách nhìn
Bảng dưới gom các trường hợp hay gặp nhất. Cột "quan niệm" ghi cách nói phổ biến; cột "xử lý" ghi cách làm nhẹ nhất trước.
| Phía sau bàn thờ | Quan niệm hay gặp | Vấn đề thực tế | Xử lý từ nhẹ đến nặng |
|---|---|---|---|
| Tường gạch kín, không có gì phía bên kia | Tốt nhất | Gần như không | Giữ khô, chống ẩm chân tường |
| Cửa sổ | Kiêng: lưng hở, khí thoát | Gió, nắng ngược, mưa hắt | Rèm dày, tấm hậu gỗ; nặng thì xây bít |
| Vách kính, cửa kính ra ban công | Kiêng mạnh | Như cửa sổ, thêm nhìn xuyên qua | Vách gỗ đặc phía sau bàn; đổi tường đặt bàn |
| Vách thạch cao, vách gỗ mỏng | Chưa vững | Không chịu được đồ treo nặng, rung khi đóng cửa | Gia cố khung, tủ thờ có hậu, không treo đồ nặng |
| Tường chung với nhà bên | Tuỳ phía bên kia là gì | Ẩm, tiếng, mùi nếu bên kia là bếp hoặc nhà vệ sinh | Lót tấm hậu, chống ẩm; hỏi hàng xóm nếu cần |
| Phòng ngủ, cầu thang, bếp nhà mình | Kiêng ở mức khác nhau | Tiếng ồn, rung, nhiệt | Đổi đầu giường, cách âm, chuyển bếp xa tường |
Bạn sẽ thấy phần lớn các trường hợp có cách xử lý không cần đục phá. Chỉ khi phía sau là cửa kính lớn hoặc nhà vệ sinh thì nhiều gia đình mới quyết định chuyển hẳn bàn thờ sang chỗ khác.
Cửa sổ và vách kính sau bàn thờ
Đây là trường hợp phổ biến ở phòng thờ tầng thượng và nhà phố mặt tiền hẹp, nơi bức tường dài nhất lại có cửa sổ lấy sáng. Dân gian gọi là bàn thờ "lưng hở", khí thoát ra ngoài. Về thực tế, đứng trước bàn thờ quay lưng vào cửa sổ vào buổi sáng hay chiều, bạn sẽ thấy ảnh thờ tối sẫm trước nền trời sáng, khói hương bị gió thổi tạt, ngày mưa hắt có khi nước chảy xuống mặt bàn.
Cách xử lý nhẹ nhất là đặt một tấm hậu bằng gỗ đặc hoặc tấm ván ghép dày phía sau bàn thờ, cao hơn ảnh thờ, che kín phần cửa sổ trong tầm bàn thờ. Tấm hậu có thể chạm khắc nhẹ hoặc sơn cùng màu bàn thờ để trở thành một phần của bàn. Phía ngoài, giữ cửa sổ đóng và dùng rèm dày. Cách này giữ được cửa sổ để sau này dùng lại, không phải xin phép sửa nhà.
Nặng hơn là xây bít ô cửa sổ ấy, chuyển việc lấy sáng sang tường khác. Với nhà phố, nên kiểm tra quy định của địa phương và khu phố về thay đổi mặt ngoài trước khi làm. Với vách kính lớn ra ban công trong căn hộ, cách được nhiều gia đình chọn hơn là không đặt bàn thờ ở đó, vì một tấm hậu đủ lớn để che vách kính sẽ chặn luôn ánh sáng của cả phòng.
Vách thạch cao, vách gỗ ngăn phòng: đủ chắc chưa
Chịu lực. Vách thạch cao thông thường không được thiết kế để treo vật nặng. Bàn thờ treo, kệ ảnh thờ hay hoành phi gỗ gắn vào vách này cần khung xương gia cố bên trong, hoặc bắt vào một tấm gỗ lót đã liên kết với khung. Nếu không chắc, nên chọn bàn thờ đứng hoặc tủ thờ có chân, chỉ tựa nhẹ vào vách.
Rung và tiếng. Vách mỏng truyền rung khi đóng cửa mạnh ở phòng bên kia, đồ thờ có thể xê dịch dần. Một lớp bông cách âm trong vách và miếng đệm cao su dưới chân đồ thờ giảm được đáng kể chuyện này.
Cảm giác vững. Gõ vào vách mà nghe rỗng, nhìn thấy vết nối tấm, là những chi tiết làm người đứng thắp hương thấy bàn thờ "tạm". Tủ thờ có tấm hậu gỗ liền khối hoặc một ô ốp gỗ phía sau bàn thờ giải quyết luôn cả chuyện vững lẫn chuyện nhìn.
Điện trong vách. Vách thạch cao thường giấu dây điện. Trước khi khoan bắt bàn thờ, nên dò dây hoặc xem bản vẽ điện; tránh khoan trúng dây ngay sau chỗ đặt đèn thờ.
Tường chung với nhà hàng xóm
Ở nhà liền kề, nhà phố trong ngõ, rất nhiều bàn thờ tựa vào tường chung. Phía bên kia có thể là phòng khách, phòng ngủ, nhưng cũng có thể là bếp hoặc nhà vệ sinh của nhà bên. Quan niệm về chuyện này khá rộng: có người cho rằng miễn là tường của mình thì không sao, có người kiêng nếu phía bên kia là chỗ ô uế.
Điều đáng lo về thực tế thường là độ ẩm và mùi. Tường chung với nhà vệ sinh nhà bên có thể thấm ẩm nếu chống thấm phía bên kia kém, làm mốc tường sau bàn thờ. Tường chung với bếp nhà bên có thể ấm lên và ám mùi dầu mỡ. Tiếng nước xả, tiếng nói chuyện cũng truyền qua nếu tường mỏng.
Cách xử lý thường là lót một tấm hậu gỗ hoặc tấm ốp chống ẩm sau bàn thờ, kê bàn cách tường vài phân để không khí lưu thông, và theo dõi chân tường sau mỗi mùa mưa. Nếu thấy ẩm thấm rõ từ phía bên kia, nên nói chuyện với hàng xóm một cách nhẹ nhàng, vì vết thấm cũng làm hỏng tường của chính họ. Phần lớn các gia đình không cần biết bên kia tường là phòng gì; chỉ khi có dấu hiệu ẩm, mùi hay tiếng mới đáng bận tâm.
Phòng ngủ, cầu thang, bếp phía sau tường bàn thờ
Ngay trong nhà mình, bức tường sau bàn thờ đôi khi là tường của phòng khác. Mỗi trường hợp có cách nhìn riêng:
- Phòng ngủ phía sau: quan niệm phổ biến kiêng đặt đầu giường áp vào đúng tường sau bàn thờ. Cách đơn giản là xoay giường để đầu giường tựa bức tường khác, hoặc kê tủ quần áo vào khoảng tường ấy.
- Cầu thang chạy sau tường bàn thờ: lo ngại chính là rung và tiếng bước chân. Tường gạch dày thì ít ảnh hưởng; vách mỏng thì nên cách âm hoặc kê bàn thờ cách tường một chút.
- Bếp phía sau: nhiệt từ bếp và ống khói làm tường ấm lên, gỗ bàn thờ khô nứt. Không nên đặt bếp nấu áp sát mặt tường đối lưng bàn thờ; nếu đã lỡ thì có thể lót tấm cách nhiệt phía bếp.
- Nhà vệ sinh phía sau: đây là trường hợp được kiêng mạnh nhất, đồng thời có nguy cơ ẩm thấm thật. Nhiều nhà chọn dời bàn thờ; nếu chưa dời được thì chống thấm phía nhà vệ sinh và giữ khô tường sau bàn thờ.
- Lối đi, hành lang phía sau: người đi qua sau tường không ảnh hưởng nhiều nếu tường kín; chỉ đáng lưu ý khi đó là vách mỏng hoặc có cửa thông.
Chuyện bàn thờ kề sát cửa nhà vệ sinh, cửa phòng ngủ hay bếp ở ngay bên cạnh là một nhóm câu hỏi khác, đã có nhiều tài liệu phong thủy nhà ở bàn riêng; bài này chỉ xét bức tường phía sau.
Làm "lưng tựa" khi không có bức tường lý tưởng
Khi không thể đổi chỗ, bạn vẫn có thể tạo một lưng tựa tốt cho bàn thờ theo các bước sau.
- Xác định rõ phía sau bàn thờ đang thiếu gì: kín gió, che sáng, chắc chắn hay cách ẩm.
- Chọn tấm hậu: gỗ đặc hoặc ván ghép dày cho chỗ cần che sáng và gió; tấm ốp chống ẩm cho tường chung có nguy cơ thấm.
- Cho tấm hậu cao hơn ảnh thờ và rộng hơn bàn thờ mỗi bên một chút, để từ chỗ đứng thắp hương không nhìn thấy cửa sổ hay vách kính.
- Liên kết tấm hậu vào bàn thờ hoặc vào khung tường chắc chắn; không để tấm tựa lỏng dễ đổ khi lau dọn.
- Để khe hở nhỏ giữa tấm hậu và tường thật để không khí lưu thông, tránh hơi ẩm bị nhốt sau bàn thờ.
- Kiểm tra lại sau một mùa mưa và mùa nồm: chân tường, mặt sau tấm hậu, mép bàn thờ.
Nhiều tủ thờ, bàn thờ đóng sẵn đã có sẵn tấm hậu. Khi chọn đồ thờ, bạn có thể hỏi kỹ phần này nếu biết trước bức tường nhà mình không lý tưởng.
Câu hỏi thường gặp
Bàn thờ đặt trước cửa sổ có được không?
Theo quan niệm phổ biến thì nên tránh vì bàn thờ thiếu lưng tựa. Thực tế, cửa sổ phía sau gây gió lùa, ánh sáng ngược và mưa hắt. Nếu không đổi được chỗ, có thể đặt tấm hậu gỗ đặc che kín phần cửa sổ trong tầm bàn thờ, đóng cửa và dùng rèm dày.
Bàn thờ dựa vào vách kính trong căn hộ thì sao?
Đây là trường hợp nhiều gia đình kiêng nhất. Vách kính vừa không kín vừa nhìn xuyên ra ngoài, ánh sáng ngược rất mạnh. Cách được chọn nhiều là chuyển bàn thờ sang bức tường đặc khác trong căn hộ; nếu buộc phải giữ, cần một vách gỗ đặc đủ lớn phía sau.
Tường sau bàn thờ là tường chung với nhà vệ sinh nhà hàng xóm có sao không?
Quan niệm về trường hợp này khác nhau giữa các gia đình. Điều đáng lo về thực tế là ẩm thấm và mùi. Nên lót tấm chống ẩm, kê bàn cách tường một chút và theo dõi chân tường; nếu thấy thấm rõ thì trao đổi với hàng xóm để cùng chống thấm.
Bàn thờ treo trên vách thạch cao có an toàn không?
Chỉ an toàn khi vách có khung xương gia cố hoặc tấm gỗ lót liên kết chắc vào khung. Vách thạch cao thông thường không chịu được tải treo nặng. Nếu không chắc chắn về cấu tạo vách, nên chọn bàn thờ đứng hoặc tủ thờ có chân để an toàn hơn.
Phía sau bàn thờ là phòng ngủ thì nên làm gì?
Nhiều gia đình kiêng đặt đầu giường áp đúng vào tường sau bàn thờ. Cách nhẹ nhất là xoay giường để đầu giường tựa bức tường khác, hoặc kê tủ quần áo vào khoảng tường đó. Tường gạch dày thì ảnh hưởng về tiếng và rung là rất ít.
Có cần để khe hở giữa bàn thờ và tường không?
Nên để một khe nhỏ vài phân, nhất là ở tường ngoài, tường chung hoặc nơi hay nồm ẩm. Khe hở giúp không khí lưu thông, tránh hơi ẩm bị nhốt làm mốc mặt sau bàn thờ và chân tường, đồng thời dễ kiểm tra khi lau dọn cuối năm.