Ống thông hơi bể phốt là đường ống dẫn khí sinh ra trong bể lên chỗ thoáng, thường là trên mái nhà. Thiếu ống hoặc lắp sai, khí không có đường thoát sẽ đẩy ngược qua bồn cầu và ga thoát sàn, làm nhà có mùi, bồn cầu sôi bọt, xả chậm. Đây là chi tiết nhỏ nhưng là nguyên nhân phổ biến nhất của những ca "nhà vệ sinh hôi mãi không hết" mà nhiều người tưởng là do vị trí phong thủy.
Bài này giải thích vì sao bể phốt cần thông hơi, nên đi ống lên đâu, đầu ống đặt thế nào cho khỏi hắt mùi vào nhà mình và nhà hàng xóm, cùng các lỗi hay gặp khi thi công. Phần quan niệm phong thủy về "uế khí" được đặt cạnh cách giải thích kỹ thuật để bạn thấy chúng gặp nhau ở đâu.
Vì sao bể phốt cần ống thông hơi
Trong bể phốt, vi sinh vật phân huỷ chất thải trong điều kiện thiếu oxy. Quá trình này sinh ra hỗn hợp khí, trong đó có khí mê-tan dễ cháy và khí hydro sunfua mùi trứng thối. Lượng khí phụ thuộc vào lượng chất thải và nhiệt độ; mùa nóng, bể "làm việc" mạnh hơn và sinh nhiều khí hơn.
Nếu khí không có đường thoát riêng, áp suất trong bể tăng lên và khí tìm đường ra qua chỗ yếu nhất. Chỗ yếu nhất thường là bồn cầu: nước trong lòng bồn cầu, vốn là lớp chặn mùi, bị khí đẩy sủi bọt, có khi bị đẩy cạn, và mùi tràn vào nhà. Khi xả nước, nước chảy xuống bể cũng phải đẩy một lượng khí tương ứng ra; không có ống thông hơi, nước xuống chậm, nghe tiếng ục ục.
Ống thông hơi giải quyết cả hai việc: cho khí thoát đều lên chỗ cao, thoáng, và cân bằng áp suất để nước xả xuống trơn tru. Phong thủy dân gian nói đến "uế khí" của nhà vệ sinh; trong trường hợp này, uế khí có tên gọi cụ thể và có một đường ống để đưa nó ra khỏi nhà.
Đi ống thông hơi lên đâu cho đúng
Lấy khí từ ngăn chứa. Ống thông hơi thường đấu vào phần trên của ngăn chứa, nơi khí tích tụ nhiều nhất. Một số thiết kế có thêm ống cho các ngăn khác hoặc ống thông giữa các ngăn; người thiết kế sẽ chọn theo loại bể.
Đi ống thẳng, ít co. Ống nên đi thẳng đứng càng nhiều càng tốt, đoạn ngang ngắn và có độ dốc về phía bể để nước đọng trong ống chảy ngược về, không đọng lại gây tắc.
Đưa đầu ống lên cao hơn mái. Cách phổ biến là đưa ống lên mái và đầu ống cao hơn mặt mái một đoạn, để gió cuốn khí đi. Nhà mái bằng có sân thượng thì đầu ống nên cao hơn tầm đầu người đứng.
Tránh xa cửa sổ, cửa lấy gió, máy lạnh. Đầu ống đặt gần cửa sổ phòng ngủ, gần cửa lấy gió của điều hoà hay quạt thông gió thì khí sẽ quay lại vào nhà. Cũng cần tính tới cửa sổ, sân thượng của nhà hàng xóm.
Có chụp chắn mưa và lưới chắn côn trùng. Đầu ống dùng cút chữ T, cút cong úp xuống hoặc chụp thông hơi để mưa không chảy vào. Lưới chắn giúp gián, muỗi không chui vào bể.
Tránh xa nguồn lửa. Vì khí có thành phần dễ cháy, đầu ống không nên đặt gần chỗ đun nấu ngoài trời, chỗ đốt vàng mã hay bếp than trên sân thượng.
Các lỗi lắp ống thông hơi hay gặp và dấu hiệu
Phần lớn ca mùi hôi kéo dài trong nhà vệ sinh có thể quy về một trong những lỗi dưới đây. Đối chiếu dấu hiệu nhà mình để biết nên kiểm chỗ nào trước.
| Lỗi | Dấu hiệu thường thấy | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Không có ống thông hơi | Bồn cầu sủi bọt, xả chậm, mùi nồng sau khi xả | Bổ sung ống từ bể lên chỗ thoáng; thường phải đục nền một đoạn |
| Đầu ống thấp, dưới mái hiên hoặc trong ban công | Mùi theo gió vào nhà, nhất là chiều tối | Nối dài ống lên cao hơn mái, xa cửa |
| Ống bị tắc do lá, tổ chim, nước đọng | Trước không mùi, sau một thời gian mới có | Thông ống, lắp chụp và lưới chắn |
| Ống thông hơi nối chung ống thoát nước mưa | Mùi bốc lên từ miệng thu nước mưa, sân thượng | Tách riêng hai hệ; ống thoát mưa không dùng làm thông hơi |
| Ống quá nhỏ hoặc gấp khúc nhiều | Xả mạnh mới có tiếng ục, mùi thoáng qua | Thay ống cỡ phù hợp, giảm co |
| Nắp thăm bể không kín | Mùi ở khu vực trên bể, không phải trong nhà vệ sinh | Làm lại nắp, trét kín mép, kiểm tra gioăng |
Lưu ý: mùi trong nhà vệ sinh không phải lúc nào cũng từ bể phốt. Ga thoát sàn khô nước, ga không có bẫy chặn mùi, gioăng chân bồn cầu hỏng cũng gây mùi. Nên kiểm cả những chỗ này trước khi đục nền sửa ống thông hơi.
Phân biệt mùi từ bể phốt với các nguồn mùi khác
Mùi nồng ngay sau khi xả bồn cầu. Thường liên quan đến bể phốt và ống thông hơi: nước xuống đẩy khí ngược lên vì không có đường thoát. Kèm theo là tiếng ục ục và nước trong lòng bồn cầu dao động.
Mùi từ góc sàn, quanh ga thoát. Nguồn thường là ga thoát sàn: ga không có bẫy nước, bẫy nước bị khô vì lâu không dùng, hoặc nắp ga bị lắp sai. Đổ một ca nước vào ga, nếu mùi giảm rõ thì đã tìm ra thủ phạm.
Mùi quanh chân bồn cầu, sàn hơi ẩm. Có thể gioăng chân bồn cầu hỏng hoặc bồn cầu lắp không kín, khí và nước rò ra mép chân bồn. Lau khô chân bồn rồi quan sát sau vài lần xả: thấy rỉ nước là cần thay gioăng, lắp lại.
Mùi ẩm mốc, không phải mùi trứng thối. Đây thường không phải khí bể phốt mà là nấm mốc ở ron gạch, trần, tủ gỗ do thông gió kém. Cần quạt hút, giữ sàn khô và xử lý mốc.
Mùi xuất hiện ở phòng khác, không phải nhà vệ sinh. Kiểm tra nắp thăm bể phốt nằm dưới phòng đó, hoặc đầu ống thông hơi đặt gần cửa sổ phòng. Cũng có thể là ống thoát lavabo, máy giặt không có bẫy chặn mùi.
Mùi chỉ vào một mùa. Mùa nồm ẩm, gió đổi hướng có thể thổi khí từ đầu ống về phía nhà. Theo dõi hướng gió vài hôm và đối chiếu với vị trí đầu ống trước khi quyết định dời.
Tự kiểm tra ống thông hơi tại nhà
Bạn có thể kiểm tra sơ bộ trước khi gọi thợ. Không mở nắp bể phốt và không chui vào hố ga, vì khí trong bể có thể gây ngạt.
- Lên mái hoặc sân thượng, tìm đầu ống thông hơi. Nhà mới thường có ống nhựa nhỏ nhô lên gần khối cầu thang hoặc hộp kỹ thuật.
- Quan sát đầu ống: có chụp không, có bị lá, rác, tổ chim lấp không, có bị gãy hay bẻ cong không.
- Nhờ người trong nhà xả bồn cầu, đứng gần đầu ống (không cúi sát mặt) xem có luồng hơi đẩy ra nhẹ không. Có luồng hơi là ống còn thông.
- Quan sát lòng bồn cầu khi xả bồn cầu khác hoặc khi mưa to: nếu nước sủi bọt, dâng hạ bất thường, có thể ống thông hơi bị tắc hoặc thiếu.
- Kiểm tra vị trí đầu ống so với cửa sổ nhà mình và nhà bên, đặc biệt các cửa thường mở buổi tối.
- Ghi lại các dấu hiệu, chụp ảnh và trao đổi với thợ có kinh nghiệm nếu cần sửa.
Ví dụ giả định: một nhà phố ba tầng ở Hà Nội có mùi hôi ở tầng hai mỗi chiều. Kiểm tra cho thấy đầu ống thông hơi chỉ đưa ra ban công tầng hai, ngay cạnh cửa sổ phòng ngủ. Nối dài ống lên mái, cao hơn tường sân thượng, mùi hết mà không phải đục nền.
Ống thông hơi và quan niệm phong thủy
Trong phong thủy, nhà vệ sinh được coi là nơi chứa uế khí, và nhiều lời khuyên xoay quanh việc không để uế khí lan sang phòng khác: cửa đóng kín, không đối bếp, không đặt giữa nhà. Ống thông hơi là phần kỹ thuật của chính ý tưởng ấy: dẫn khí của bể phốt đi thẳng lên trời, không cho nó lẩn khuất trong nhà.
Một số người còn quan tâm đầu ống thông hơi đặt ở phương nào trên mái theo bát trạch hay theo năm. Đây là cách áp dụng ít phổ biến và không thống nhất. Điều đáng quan tâm hơn là đầu ống có làm phiền ai không: nhà mình, nhà bên, người phơi đồ trên sân thượng. Một đầu ống đặt cao, xa cửa, có chụp chắn mưa là lời giải được cả hai phía đồng ý.
Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Nhưng với ống thông hơi, phần kỹ thuật rõ ràng đến mức nếu làm đúng, gần như mọi băn khoăn về "uế khí từ bể phốt" đều không còn chỗ đứng.
Khi sửa nhà, nâng tầng: đừng quên ống thông hơi
Nhiều ca mùi hôi xuất hiện sau khi nâng tầng hoặc làm mái mới. Lý do là đầu ống thông hơi cũ bị bịt kín dưới sàn mới, bị cắt cụt ở trần, hoặc giờ nằm ngay dưới cửa sổ của tầng vừa xây. Khi lên kế hoạch sửa nhà, cần ghi rõ ống thông hơi đi qua đâu và nối dài lên mái mới.
Trường hợp nhà bên nâng tầng cao hơn nhà mình, đầu ống thông hơi của nhà mình có thể nằm ngay dưới cửa sổ nhà họ. Đây là tình huống dễ gây va chạm hàng xóm. Cách xử lý thường là nối dài ống, hoặc dời đầu ống sang phía khác của mái. Trao đổi sớm với hàng xóm giúp tránh hiểu lầm.
Nếu sửa nhà vệ sinh, thay bồn cầu, làm lại sàn, cũng nên kiểm tra ống thông hơi của bể phốt và ống thông hơi của hệ thoát (nếu có) có bị lấp không. Đây là việc mất ít thời gian khi sàn đang mở, nhưng rất tốn kém nếu phải làm lại sau khi đã lát gạch xong.
Câu hỏi thường gặp
Bể phốt không có ống thông hơi có nguy hiểm không?
Thiếu ống thông hơi chủ yếu gây mùi, bồn cầu sủi bọt và xả chậm. Về an toàn, khí trong bể có thành phần dễ cháy và gây ngạt nếu tích tụ trong không gian kín. Vì vậy không nên mở nắp bể và cúi sát, không chui vào hố ga khi không có thiết bị bảo hộ.
Đầu ống thông hơi nên cao hơn mái bao nhiêu?
Nhiều thợ đưa đầu ống cao hơn mặt mái hoặc tường sân thượng một đoạn đủ để gió cuốn khí đi và người đứng trên sân thượng không ngửi thấy. Con số cụ thể tuỳ kiểu mái, hướng gió và nhà bên, nên trao đổi với người thiết kế hoặc thợ có kinh nghiệm.
Có thể cho ống thông hơi ra tường bên hông thay vì lên mái không?
Có nhà làm vậy khi khó đưa lên mái, nhưng dễ hắt mùi vào cửa sổ nhà mình và nhà bên. Nếu bắt buộc ra tường, đầu ống nên ở vị trí cao, xa cửa sổ, có cút úp xuống. Lên mái vẫn là cách được khuyên nhiều nhất.
Đổ chế phẩm vi sinh vào bể phốt có giảm mùi không?
Chế phẩm vi sinh có thể hỗ trợ phân huỷ trong một số trường hợp, nhưng không thay được ống thông hơi và việc hút bể định kỳ. Nếu mùi do thiếu thông hơi hoặc bể đầy, đổ chế phẩm sẽ không giải quyết được gốc.
Mùi hôi chỉ xuất hiện khi trời mưa to là vì sao?
Mưa to có thể làm nước ngầm dâng, cống chung đầy, đẩy khí ngược lên qua bể và ống. Cũng có thể đầu ống thông hơi không có chụp nên nước mưa chảy vào. Kiểm tra đầu ống, cao độ ống ra cống và van chống trào nếu khu vực hay ngập.
Ống thông hơi bể phốt có cần vệ sinh định kỳ không?
Không cần thường xuyên, nhưng nên kiểm tra đầu ống khi dọn mái, sau mùa bão hoặc khi thấy dấu hiệu mùi. Lá cây, tổ chim, rác dễ lấp đầu ống không có chụp. Một lần kiểm tra mỗi năm là thói quen tốt với nhà nhiều cây xung quanh.