Quan niệm phổ biến khuyên bồn cầu không nhìn thẳng ra cửa nhà vệ sinh, không quay về hướng bàn thờ hay bếp nấu, và người ngồi nên có tường vững phía sau lưng. Một vài trường phái còn bàn đến hướng theo bát trạch, nhưng phần lớn lời khuyên thực dụng xoay quanh chuyện riêng tư, sự kín đáo và tôn kính. Những yêu cầu này trùng với nguyên tắc thiết kế nhà vệ sinh dễ dùng.
Bài này giải thích từng lời khuyên về hướng bồn cầu, phần nào là quan niệm, phần nào có lý do công năng, rồi đưa ra khoảng trống cần chừa quanh bồn cầu và vài cách bố trí khi phòng nhỏ, cửa không thể dời. Phong thủy ở đây là kiến thức văn hoá – kiến trúc tham khảo; đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Các lời khuyên phổ biến về hướng bồn cầu
Không nhìn thẳng ra cửa nhà vệ sinh. Đây là lời khuyên gặp nhiều nhất. Về quan niệm, có người nói uế khí "thổi thẳng" ra ngoài. Về công năng, khi cửa mở, người ngoài nhìn thấy ngay bồn cầu và người đang ngồi, mất riêng tư. Đặt bồn cầu lệch sang bên, nhìn ra tường hoặc vách ngăn là cách xử lý đơn giản nhất.
Không quay về bàn thờ. Xuất phát từ lòng tôn kính, người Việt kiêng ngồi bồn cầu mà mặt hoặc lưng hướng thẳng về phía bàn thờ ở phòng bên cạnh, nhất là khi chỉ cách một bức tường. Lời kiêng này thuần là quan niệm văn hoá, không có giải thích kỹ thuật, nhưng được rất nhiều gia đình giữ.
Không quay về bếp nấu. Tương tự bàn thờ, bếp được coi là nơi sạch, gắn với thức ăn. Phần kỹ thuật đáng chú ý hơn là tường chung giữa nhà vệ sinh và bếp cần chống thấm tốt, ống xả không đi qua tường bếp.
Sau lưng có chỗ tựa. Người ngồi có tường vững phía sau là ý "có chỗ dựa" của phong thủy. Thực tế, bồn cầu hai khối hay một khối đều cần dựa sát tường để lắp két nước và ống xả, nên lời khuyên này gần như luôn được đáp ứng.
Theo hướng tốt xấu của bát trạch. Một số người áp hướng bát trạch cho bồn cầu, thậm chí khuyên quay bồn cầu về hướng xấu để "đè hung". Đây là cách áp dụng ít phổ biến và không thống nhất giữa các thầy. Với nhà vệ sinh nhỏ, hướng bồn cầu chủ yếu bị quyết định bởi vị trí ống xả và cửa, ít khi đủ chỗ để xoay theo la bàn.
Khoảng trống quanh bồn cầu nên chừa
Hướng bồn cầu đẹp đến đâu mà không đủ chỗ ngồi, chỗ đứng dậy thì vẫn khó dùng. Các con số dưới đây là mức tham khảo hay được nêu trong tài liệu thiết kế nội thất phổ thông; quy chuẩn và thiết bị cụ thể có thể khác.
| Khoảng cách | Mức tham khảo phổ biến | Ghi chú |
|---|---|---|
| Từ tâm bồn cầu tới tường hoặc vật bên cạnh | Khoảng 38–45 cm mỗi bên | Dưới mức này, người to vai thấy chật, khó lau dọn |
| Khoảng trống phía trước mép bồn cầu | Khoảng 55–60 cm trở lên | Đủ chỗ đứng dậy, cúi người không vướng |
| Từ mép bồn cầu tới cánh cửa | Nên để cánh cửa mở không quét vào đầu gối | Cửa mở ra ngoài hoặc cửa trượt cho phòng hẹp |
| Tâm ống xả tới tường sau | Tuỳ loại bồn cầu, thợ đo theo thiết bị | Mua bồn cầu trước khi đặt ống hoặc chọn bồn có tâm xả hợp ống |
| Giấy, vòi xịt | Trong tầm tay khi ngồi, không phải xoay người | Thường đặt ở bên tay thuận |
Hai lời khuyên "không nhìn ra cửa" và "đủ khoảng trống phía trước" đôi khi kéo nhau. Phòng dài và hẹp thì bồn cầu đặt cuối phòng, nhìn ra cửa, là bố trí cho nhiều khoảng trống nhất. Khi đó, có thể chấp nhận hướng này và xử lý bằng cửa tự đóng, vách ngăn thấp hoặc đặt lavabo ở đầu phòng để che tầm nhìn.
Tình huống hay gặp và cách xử lý hướng bồn cầu
Phần lớn câu hỏi về hướng bồn cầu đến từ vài tình huống quen thuộc trong nhà phố và căn hộ. Bảng dưới gom lại để bạn đối chiếu nhanh với nhà mình.
| Tình huống | Quan niệm thường nói | Cách xử lý thực tế |
|---|---|---|
| Bồn cầu nhìn thẳng ra cửa nhà vệ sinh | Uế khí thoát thẳng ra ngoài, mất kín đáo | Cửa tự đóng, đổi chiều mở, lavabo che tầm nhìn |
| Bồn cầu quay lưng vào tường có bàn thờ phía bên kia | Bất kính với nơi thờ | Nếu sửa được thì dời bồn cầu sang tường khác; nếu không, chống thấm và cách âm tường chung, cân nhắc dời bàn thờ |
| Bồn cầu cạnh cửa sổ thấp nhìn ra ngõ | Không kiêng hướng, kiêng lộ | Kính mờ, nâng bậu cửa, rèm chịu ẩm |
| Bồn cầu dưới cửa sổ | Ít kiêng | Chú ý két nước, vòi xịt không vướng cánh cửa sổ khi mở |
| Hai bồn cầu hai tầng không thẳng trục | Không bàn | Ống phải đi ngang trên trần tầng dưới; kiểm tra độ dốc và mối nối |
Điểm chung của các cách xử lý là ưu tiên những thay đổi không phải đục sàn. Chỉ khi nhà đang sửa lớn, hoặc nhà vệ sinh đã xuống cấp, mới nên tính đến việc dời lỗ xả để xoay bồn cầu theo hướng mong muốn. Lúc đó, nhớ làm lại lớp chống thấm toàn bộ sàn, không vá cục bộ.
Vì sao hướng bồn cầu thường do ống xả quyết định
Bồn cầu khác với giường hay bàn làm việc ở chỗ nó gắn với một lỗ xả cố định trên sàn. Lỗ xả nối với ống đi xuống bể phốt, cần đường đi ngắn và đủ dốc. Khi sàn đã đổ, ống đã đặt, muốn xoay bồn cầu sang hướng khác thường phải đục sàn để dời lỗ xả, hoặc dùng bồn cầu có bộ chuyển tâm xả, mỗi cách đều có giới hạn.
Vì thế, nếu bạn muốn chọn hướng bồn cầu theo một tiêu chí nào đó, kể cả theo quan niệm, hãy chốt ngay khi vẽ mặt bằng nhà vệ sinh, trước khi thợ đặt ống. Đặt ống xong rồi mới đổi ý là kiểu sửa tốn kém nhất, và thường làm hỏng lớp chống thấm vừa làm.
Một điểm hay bị bỏ qua là vị trí bồn cầu so với ống đứng và bể phốt. Ống ngang từ bồn cầu tới ống đứng càng dài, càng nhiều co, càng dễ tắc. Nhiều thợ có kinh nghiệm khuyên đặt bồn cầu gần ống đứng nhất trong phòng, rồi mới xếp lavabo và khu tắm xung quanh. Khi hướng theo quan niệm xung đột với nguyên tắc này, bạn nên hỏi kỹ thợ về rủi ro tắc trước khi quyết.
Bố trí nhà vệ sinh nhỏ khi cửa đối thẳng bồn cầu
Nhà phố và căn hộ thường có nhà vệ sinh rộng chỉ hơn một mét, cửa ở đầu, bồn cầu ở cuối. Dưới đây là thứ tự các cách xử lý, từ không phải đục đến phải sửa.
- Lắp tay co thủy lực hoặc bản lề tự đóng để cửa luôn khép, hết cảnh mở cửa thấy ngay bồn cầu.
- Đổi chiều mở cửa sao cho khi mở, cánh cửa che phần bồn cầu khỏi tầm nhìn từ hành lang.
- Đặt lavabo và tủ gương ở đầu phòng, sát cửa; bồn cầu nằm phía trong và lệch sang một bên của trục nhìn.
- Làm vách kính mờ hoặc vách thấp giữa khu bồn cầu và lối vào nếu phòng đủ dài.
- Khi sửa lớn, dời lỗ xả sang bên để bồn cầu quay ngang, nhìn vào tường. Cách này cần đủ chiều rộng phòng để còn khoảng trống phía trước như bảng trên.
- Nếu đang thiết kế mới, đặt cửa nhà vệ sinh ở cạnh dài của phòng thay vì cạnh ngắn; bồn cầu khi đó tự nhiên nằm lệch khỏi trục cửa.
Ví dụ giả định: một căn hộ ở Thành phố Hồ Chí Minh có nhà vệ sinh rộng một mét hai, dài hai mét bốn, cửa ở đầu, bồn cầu cuối phòng nhìn thẳng ra hành lang. Chủ nhà đổi cửa sang mở ra ngoài, gắn tay co, dời lavabo về đầu phòng. Không phải đục sàn, cửa luôn đóng, người ngoài hành lang không còn nhìn thẳng vào bồn cầu.
Hướng bồn cầu theo la bàn: nên tin đến đâu
Trên mạng có nhiều bảng "hướng bồn cầu hợp tuổi", khuyên người mệnh này quay bồn cầu về hướng này, người mệnh kia quay về hướng kia. Các bảng ấy thường dựa trên bát trạch, coi bồn cầu là chỗ "xả" nên đặt vào hướng hung để "trấn" cái xấu. Cách lập luận này có trong một số sách, nhưng không thống nhất, và các thầy khác nhau đưa ra kết luận ngược nhau.
Trong một gia đình nhiều người, mỗi người một cung phi, rất khó chọn một hướng bồn cầu hợp với tất cả. Nhà vệ sinh nhỏ cũng hiếm khi cho phép xoay bồn cầu tuỳ ý. Vì thế, cách tiếp cận hợp lý là: giữ các lời khuyên có lý do công năng rõ (riêng tư, tôn kính bàn thờ, đủ khoảng trống), còn hướng theo la bàn thì coi là tham khảo nếu điều kiện cho phép.
Nếu bạn muốn tìm hiểu kỹ hơn về hướng tốt xấu, các bài về bát trạch và cung phi trên cùng trang có giải thích cách tính và giới hạn của trường phái này. Điều quan trọng là không để một bảng tra hướng khiến bạn đục sàn, làm hỏng ống chỉ vì sợ "phạm".
Những chi tiết nhỏ làm khu bồn cầu dễ chịu hơn
Ngoài hướng, có vài chi tiết ảnh hưởng nhiều hơn đến cảm giác dùng hằng ngày. Bồn cầu có nắp đóng êm giúp nắp không đập mạnh, giảm tiếng ồn ban đêm. Thói quen đóng nắp trước khi xả cũng là lời khuyên vệ sinh được nhiều nơi nhắc, vì hạn chế tia nước bắn lên không khí; nhiều người còn gắn thói quen này với quan niệm "giữ khí" trong phong thủy.
Vòi xịt đặt đúng tầm tay, có van khoá riêng để khi rò rỉ có thể khoá nhanh. Giá để giấy tránh chỗ hay bị nước bắn. Sàn quanh bồn cầu nên có độ dốc về ga thoát, không đọng nước quanh chân bồn, vì nước đọng lâu là nguồn mùi và rêu mốc.
Với nhà có người già, tay vịn cạnh bồn cầu và sàn chống trơn quan trọng hơn mọi lời khuyên về hướng. Một nhà vệ sinh an toàn, sạch và kín đáo là thứ cả người tin phong thủy lẫn người không tin đều thấy cần. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; phần an toàn thì không nên bỏ qua.
Câu hỏi thường gặp
Bồn cầu nhìn ra cửa sổ có sao không?
Phần lớn quan niệm không kiêng bồn cầu nhìn ra cửa sổ, miễn là cửa sổ có kính mờ hoặc rèm, không để người bên ngoài nhìn vào. Về công năng, cửa sổ còn giúp thông gió và lấy sáng tốt. Chỉ cần chú ý vị trí cửa sổ cao hơn tầm mắt người đứng ngoài.
Có nên xoay bồn cầu chéo góc để tránh nhìn ra cửa không?
Đặt bồn cầu chéo góc giúp né trục cửa nhưng tốn diện tích và khó lắp ống, két nước cũng khó dựa tường. Chỉ nên làm khi phòng đủ rộng và có bồn cầu loại phù hợp. Với phòng nhỏ, đổi chiều mở cửa hoặc dùng tay co tự đóng thường đơn giản hơn.
Bồn cầu sát tường chung với phòng ngủ thì nên làm gì?
Điều đáng lo nhất là tiếng xả nước và ẩm tường. Có thể chọn bồn cầu xả êm, bọc ống cách âm, chống thấm tường chung kỹ. Nếu đầu giường nằm ở phía bên kia tường, nhiều người dời giường sang tường khác để ngủ yên hơn, vừa theo quan niệm vừa vì tiếng ồn.
Mua bồn cầu trước hay đặt ống trước?
Nên chọn bồn cầu trước, hoặc ít nhất biết tâm xả của loại định mua, rồi mới đặt ống. Mỗi loại bồn cầu có khoảng cách từ tâm xả đến tường khác nhau. Đặt ống trước rồi mua sau dễ dẫn đến bồn cầu không sát tường hoặc phải dùng bộ chuyển.
Có cần xem hướng bồn cầu theo tuổi chủ nhà không?
Đó là cách áp dụng của một số người theo bát trạch, không phải lời khuyên chung của mọi trường phái. Trong nhà vệ sinh nhỏ, hướng bồn cầu chủ yếu bị ống xả và cửa quyết định. Bạn có thể tham khảo nếu điều kiện cho phép, nhưng không cần đục sửa chỉ vì hướng.
Nhà vệ sinh trong phòng ngủ có cần chú ý gì thêm về hướng bồn cầu?
Thường người ta tránh để bồn cầu nhìn thẳng ra giường khi cửa mở. Cách xử lý giống phần bố trí ở trên: cửa tự đóng, đổi chiều mở, hoặc đặt lavabo che tầm nhìn. Nhà vệ sinh trong phòng ngủ cũng cần quạt hút tốt hơn vì sát chỗ ngủ.