Phong thủy kiêng đặt nhà vệ sinh ở trung cung, tức vùng tâm của mặt bằng ngôi nhà, vì nhiều trường phái coi tâm nhà là nơi khí hội tụ và cần sạch, sáng, ổn định. Ở nhà ống của đô thị Việt Nam, vùng giữa nhà lại thường là chỗ tối nhất, xa cửa sổ nhất, nên một nhà vệ sinh đặt ở đó dễ ẩm, dễ có mùi lan ra các phòng hai đầu. Lời kiêng và thực tế vì thế gặp nhau khá rõ.
Bài này tập trung vào nhà ống, nhà phố và nhà đất nhiều tầng, nơi trung cung thường rơi đúng vùng cầu thang, giếng trời và khối vệ sinh. Bạn sẽ biết cách xác định tâm nhà trên bản vẽ, mức nào thì gọi là "nằm ở trung cung", và các cách làm cho nhà vệ sinh giữa nhà khô, sáng, không mùi khi không thể dời. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Trung cung là gì và vì sao nhà vệ sinh bị kiêng ở đó
Khi đặt lưới cửu cung lên mặt bằng nhà, ô ở giữa gọi là trung cung, tám ô xung quanh ứng với tám phương. Trong Huyền không phi tinh, trung cung là chỗ đặt sao chủ vận của ngôi nhà; trong cách nói phổ thông, đó là "tim nhà". Nhiều sách khuyên giữ trung cung thoáng, sạch, không đặt nhà vệ sinh, bếp hay kho chứa đồ bẩn ở đây.
Lý do được nêu trong các trường phái khác nhau đôi chút. Có phái nói uế khí ở tâm nhà sẽ lan đều ra mọi phương. Có phái nói trung cung thuộc hành Thổ, nhà vệ sinh mang nhiều Thủy, Thổ bị Thủy làm nhão. Dù cách giải thích khác nhau, kết luận chung là không nên. Một số người theo trường phái hiện đại hơn thì nhìn nhận rằng điều quan trọng là khu vệ sinh có được thông gió và giữ sạch hay không.
Nhìn từ góc kiến trúc, vùng giữa của một nhà ống dài thường xa cả mặt tiền lẫn mặt hậu. Nếu không có giếng trời, đó là vùng thiếu sáng và thiếu gió nhất. Một nhà vệ sinh đặt ở đây không có cửa sổ trực tiếp ra ngoài, hơi ẩm và mùi không có đường thoát tự nhiên, chỉ còn trông vào quạt hút. Đó là lý do thực tế khiến lời kiêng này dễ được kiến trúc sư đồng tình.
Xác định tâm nhà ống trên bản vẽ cho đúng
Nhiều gia đình lo nhà vệ sinh "ở giữa nhà" trong khi thật ra nó chỉ nằm ở phần giữa theo cảm giác. Cách xác định dưới đây là cách thường dùng; mỗi trường phái có chi tiết riêng, nhưng nguyên tắc gần giống nhau.
- Lấy mặt bằng tầng đang xét, tính theo phần nhà có mái che, không tính sân trước, sân sau hở và ban công đua ra ngoài.
- Với mặt bằng gần chữ nhật, kẻ hai đường chéo; giao điểm là tâm nhà. Với nhà ống dài, tâm thường rơi đúng khoảng giữa chiều sâu nhà.
- Với mặt bằng khuyết góc hoặc chữ L, có người bù góc khuyết cho thành hình chữ nhật rồi mới kẻ chéo, có người tìm trọng tâm hình học. Hai cách cho kết quả lệch nhau một chút, đó là chỗ các thầy hay nói khác nhau.
- Chia mặt bằng thành lưới ba nhân ba theo chiều rộng và chiều sâu. Ô giữa là trung cung. Với nhà ống bốn mét rộng hai mươi mét sâu, ô giữa chỉ khoảng một mét ba rộng nhưng gần bảy mét sâu.
- Đặt khối vệ sinh lên lưới: nằm trọn trong ô giữa, chạm một phần, hay chỉ ở rìa. Ghi lại, vì mức độ khác nhau sẽ dẫn tới cách xử lý khác nhau.
Ví dụ giả định: một nhà ống ở Cần Thơ rộng bốn mét, sâu mười tám mét, khối vệ sinh tầng hai đặt cạnh cầu thang ở khoảng mét thứ tám đến mét thứ mười. Ô trung cung theo lưới chiếm từ mét thứ sáu đến mét thứ mười hai. Nhà vệ sinh này nằm trọn trong trung cung theo chiều sâu, nhưng chỉ chiếm một nửa chiều rộng. Đây là trường hợp rất phổ biến ở nhà ống.
Nhà vệ sinh giữa nhà: ba mức độ và hướng xử lý
Không cần gom mọi trường hợp vào một câu "phạm trung cung". Bảng dưới phân mức để bạn biết nên bỏ công sức vào đâu.
| Mức độ | Mô tả | Hướng xử lý |
|---|---|---|
| Nằm trọn ở tâm, không giếng trời | Bốn phía là phòng khác, không có mặt nào tiếp xúc ngoài trời | Ưu tiên dời khi sửa lớn; trước mắt quạt hút đủ mạnh, cửa kín, giữ khô |
| Nằm ở tâm nhưng sát giếng trời | Một mặt có thể mở cửa sổ ra giếng trời | Mở cửa sổ lật hoặc ô thoáng ra giếng trời, kết hợp quạt hút |
| Chạm một phần trung cung | Một phần khối vệ sinh vào ô giữa, phần còn lại ở ô bên | Thường chấp nhận được; tập trung chống thấm, thông gió |
| Nằm rìa, chung tường với trung cung | Không nằm trong ô giữa | Nhiều trường phái không coi là phạm; giữ sạch, khô |
Với nhà mới thiết kế, có thể tránh hẳn bằng cách đặt khối vệ sinh lệch về một bên của cầu thang, sát tường biên, còn vùng tâm dành cho giếng trời, cầu thang thoáng hoặc khoảng sinh hoạt chung. Nhiều nhà ống ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh đã dùng cách này: giữa nhà là giếng trời nhìn lên trời, nhà vệ sinh xếp gọn ở mặt hông hoặc phía sau.
Làm cho nhà vệ sinh giữa nhà khô, sáng và không mùi
Quạt hút có ống thải ra ngoài trời. Quạt hút chỉ thổi lên trần giả là vô ích; hơi ẩm sẽ đọng trong trần. Ống thải phải đi tới tường ngoài, giếng trời hoặc hộp gen thông lên mái. Nên chọn quạt có lưu lượng đủ cho thể tích phòng, chạy thêm một lúc sau khi tắm.
Có đường cấp gió vào. Một phòng kín chỉ hút ra mà không có gió vào thì quạt làm việc kém. Khe hở dưới chân cửa hoặc cửa có lá chớp nhỏ phía dưới giúp không khí từ hành lang đi vào, thay cho cửa sổ.
Mở ra giếng trời nếu có thể. Chỉ cần một ô cửa nhỏ lật trên cao ra giếng trời là đủ đổi hẳn chất lượng không khí. Ô cửa nên dùng kính mờ để giữ riêng tư và đặt cao hơn tầm mắt.
Ánh sáng bù. Đèn đủ sáng, ánh sáng trắng ấm, giúp nhìn rõ vết bẩn để lau dọn. Một số nhà dùng ống dẫn sáng từ mái xuống, phù hợp nhà có khu vệ sinh ở tầng trên cùng.
Tách khô – ướt. Vách kính hoặc gờ chặn nước giữ phần lớn sàn khô, giảm hơi ẩm bốc lên. Với phòng giữa nhà ít gió, đây là cách rẻ mà hiệu quả.
Ga thoát sàn có chặn mùi. Mùi trong nhà vệ sinh giữa nhà thường đến từ ga thoát sàn khô nước hoặc không có bẫy nước. Thay ga có chặn mùi và đổ nước vào ga ít dùng.
Nhà nhiều tầng: mỗi tầng một tâm hay cả nhà một tâm
Cách hiểu thứ nhất: xét theo tầng trệt. Một số người chỉ lấy mặt bằng tầng trệt, nơi có cửa chính, làm chuẩn cho cả ngôi nhà. Theo cách này, nhà vệ sinh ở giữa tầng ba ít bị coi là vấn đề lớn, chỉ khu vệ sinh ở giữa tầng trệt mới bị kiêng nặng.
Cách hiểu thứ hai: mỗi tầng xét riêng. Nhiều người khác coi mỗi tầng là một mặt bằng có tâm riêng, nhất là khi mỗi tầng có chức năng riêng như tầng ngủ, tầng thờ. Theo cách này, nhà vệ sinh ở giữa tầng nào thì xét tầng đó. Vì khối vệ sinh nhà ống thường thẳng trục qua các tầng, cách hiểu này dễ dẫn đến kết luận "tầng nào cũng phạm".
Cách hiểu thứ ba: xét theo phòng. Một số người dùng tiểu thái cực, đặt cửu cung lên từng phòng. Khi đó câu hỏi không còn là nhà vệ sinh có ở giữa nhà không, mà là trong phòng ngủ khép kín, khu vệ sinh nằm ở cung nào của phòng.
Nên chọn cách nào. Các cách trên đều có người theo, và chính sự khác nhau này giải thích vì sao hai thầy xem cùng một ngôi nhà lại nói khác nhau. Với mục đích ở cho khoẻ, bạn có thể dùng chung một tiêu chí cho mọi tầng: khu vệ sinh nào nằm ở vùng tối, không có mặt ra ngoài trời thì cần thông gió cơ khí tốt, bất kể nó thuộc tâm theo cách hiểu nào.
Có nên dời nhà vệ sinh ra khỏi trung cung không
Dời một nhà vệ sinh là việc lớn: phải đục sàn, đi lại ống xả có độ dốc đủ, làm lại chống thấm, và có khi phải sửa cả trần tầng dưới. Ở nhà ống, vị trí mới thường bị giới hạn bởi cầu thang, giếng trời và chiều rộng nhà. Vì thế, chỉ nên tính đến việc dời khi đang sửa nhà lớn, khi khu vệ sinh hiện tại đã xuống cấp, hoặc khi gia đình thật sự không yên lòng.
Nếu dời, nên dời về phía sát tường biên hoặc sát mặt hậu, nơi có thể mở cửa sổ ra ngoài và đường ống đi gọn xuống bể phốt. Cần hỏi kỹ sư về độ dốc ống và vị trí ống đứng, vì kéo ống ngang quá dài là nguyên nhân hay gặp gây tắc nghẽn về sau. Chi phí dời nên được đặt cạnh lợi ích thực tế: khô hơn, sáng hơn, dễ bảo trì hơn, chứ không chỉ để "hết phạm".
Nếu không dời, những cách trong mục trên đã giải quyết phần lớn điều đáng lo về ẩm và mùi. Một nhà vệ sinh giữa nhà luôn khô, có quạt thải ra ngoài và cửa đóng kín thì xét theo tiêu chí ở được đã ổn. Phần còn lại là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Trung cung nên dành cho gì thay vì nhà vệ sinh
Theo cách hiểu phổ biến, trung cung nên là vùng sáng, thoáng và ít đồ đạc. Ở nhà ống, các lựa chọn hợp lý là giếng trời kết hợp cầu thang thoáng, khoảng sinh hoạt chung nhỏ, phòng ăn liên thông với bếp, hoặc đơn giản là lối đi rộng có ánh sáng từ trên xuống. Những công năng này vừa không bị kiêng, vừa giúp đưa ánh sáng và gió vào phần sâu nhất của ngôi nhà.
Với nhà đất mặt bằng vuông hơn, trung cung có thể là phòng khách hoặc sảnh trung tâm nối các phòng. Điều cần tránh là biến tâm nhà thành kho chứa đồ, góc để rác hay chỗ phơi đồ ướt, vì đó cũng là những chỗ dễ ẩm và bẩn. Người theo phong thủy và người không theo đều đồng ý rằng tâm nhà gọn gàng, sạch sẽ thì cả nhà dễ chịu hơn.
Khi làm việc với kiến trúc sư, bạn có thể ghi thẳng yêu cầu: khối vệ sinh không nằm ở ô giữa của mặt bằng các tầng, ưu tiên giếng trời ở giữa. Phần lớn người thiết kế nhà phố đã quen với yêu cầu này và có sẵn vài phương án bố trí mẫu.
Câu hỏi thường gặp
Căn hộ chung cư có nhà vệ sinh giữa căn thì có giống nhà ống không?
Về nguyên tắc tương tự, nhưng căn hộ thường có hộp gen kỹ thuật và hệ thông gió chung nên xử lý khác. Điều quan trọng là quạt hút thải vào hộp gen đúng cách và ga thoát sàn có chặn mùi. Vì căn hộ khó dời khối ướt, phần lớn người chọn tập trung vào thông gió và giữ khô.
Nhà vệ sinh ở dưới gầm cầu thang giữa nhà có tính là trung cung không?
Nếu gầm cầu thang nằm trong ô giữa của lưới cửu cung thì nhiều trường phái coi là có. Ngoài quan niệm, nhà vệ sinh gầm thang thường thấp, khó thông gió và đầu người dễ va. Nên cân nhắc kỹ chiều cao gầm và đường thải hơi trước khi chọn vị trí này.
Đặt cây xanh hay muối trong nhà vệ sinh giữa nhà có tác dụng gì không?
Cây ưa bóng có thể làm phòng trông dễ chịu hơn, nhưng ở phòng thiếu sáng, cây thường yếu và cần chăm. Muối hay than hoạt tính hút ẩm, khử mùi ở mức rất nhỏ. Những thứ này không thay được quạt hút ra ngoài trời và việc giữ sàn khô.
Nhà ở quê một tầng có cần quan tâm trung cung không?
Nhà ở quê thường có mặt bằng rộng và nhiều cửa sổ hơn, nên nhà vệ sinh dễ đặt ở góc hoặc phía sau. Nếu nhà mới xây mà đặt nhà vệ sinh giữa nhà, các lý do về ẩm, mùi vẫn đúng. Lời khuyên chung vẫn là ưu tiên vị trí có tường ngoài.
Có cách nào kiểm tra nhà vệ sinh giữa nhà có thông gió đủ không?
Một cách đơn giản là để ý thời gian gương hết mờ sau khi tắm nước nóng và sàn khô trở lại. Nếu sau một thời gian dài mà gương vẫn mờ, sàn còn ướt, tường có đốm mốc, thì thông gió chưa đủ. Kiểm tra quạt, ống thải và khe cấp gió vào.
Trung cung theo Huyền không và theo Bát trạch có khác nhau không?
Cả hai đều dùng khái niệm tâm nhà, nhưng Huyền không đặt sao chủ vận vào trung cung còn Bát trạch chủ yếu dùng tâm nhà làm điểm đứng để chia tám phương. Về lời kiêng đặt nhà vệ sinh ở giữa nhà, hai trường phái có cách giải thích khác nhau nhưng khuyên tương tự.