Khi trẻ bắt đầu bò và tập đi, cả ngôi nhà trở thành không gian của trẻ, nên việc rà soát phải đi khắp nhà chứ không chỉ trong phòng con: cầu thang có chắn, cửa sổ có chặn, tủ kệ được bắt chống lật, dây rèm được thu gọn, nước, thuốc và hoá chất nằm ngoài tầm với. Phong thủy có vài quan niệm về nhà có trẻ nhỏ, như nhà cần sáng, thông thoáng, gọn gàng, tránh góc nhọn; những ý này trùng với an toàn và có thể giữ.
Bài này khác với các bài về phòng trẻ em ở chỗ đi theo từng tầng, từng khu của cả ngôi nhà, đặt mình ở độ cao của một đứa trẻ đang bò. Mỗi khu có phần quan niệm (ghi rõ là quan niệm) và phần an toàn. Các mốc phát triển như tuổi bò, tuổi đi khác nhau ở từng trẻ; nếu bạn lo về sự phát triển của con, hãy hỏi bác sĩ nhi.
Nhìn nhà từ độ cao của một đứa trẻ đang bò
Cách rà nhà hiệu quả nhất được nhiều người làm nghề an toàn trẻ em khuyên là cúi xuống, bò một vòng quanh nhà ở độ cao của trẻ. Từ dưới sàn, bạn sẽ thấy những thứ người lớn không bao giờ thấy: ổ điện ngay tầm mắt, dây điện thòng sau kệ tivi, đồng xu lọt dưới gầm sofa, góc bàn kính ngang trán, chân tủ có thể kéo bám để đứng dậy.
Trẻ tập bò và tập đi học bằng cách kéo, đẩy, cho vào miệng mọi thứ. Trẻ bám vào bất cứ gì để đứng lên: mép bàn, cánh tủ, khăn trải bàn, dây rèm. Vì vậy câu hỏi khi rà không chỉ là "con có chạm vào được không" mà còn là "nếu con kéo, nó có đổ không, có rơi xuống đầu con không".
Phong thủy coi trẻ nhỏ thuộc dương, cần nhà sáng sủa, có sinh khí, không bừa bộn. Nhà gọn ít đồ trên sàn thì khí thông theo quan niệm, và thực tế là ít thứ để trẻ nuốt, ít thứ để vấp. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; còn chuyện dọn bớt đồ thì hầu như cha mẹ nào cũng thấy lợi.
Rà từng khu trong nhà
Bảng dưới đi qua các khu chính của một ngôi nhà Việt điển hình. Các phòng chi tiết như phòng trẻ, bếp, nhà vệ sinh có bài riêng trong các danh mục khác; ở đây chỉ nêu điểm cần nhất:
| Khu vực | Nguy cơ chính với trẻ tập bò, tập đi | Việc nên làm | Quan niệm phong thủy liên quan |
|---|---|---|---|
| Cửa chính, cổng | Trẻ bò ra ngoài, ra đường | Chốt cửa cao ngoài tầm tay trẻ, cổng sân có khoá | Cửa chính thông thoáng nhưng có ranh giới |
| Phòng khách | Tivi, kệ đổ; góc bàn; dây điện | Bắt tivi và kệ vào tường, bọc góc, gom dây | Tránh góc nhọn chĩa vào chỗ ngồi |
| Cầu thang | Ngã từ trên xuống, leo lên rồi ngã | Chắn cả đầu trên và chân thang | Cầu thang không đâm thẳng cửa chính |
| Bếp | Bỏng, dao kéo, hoá chất tẩy rửa | Chặn cửa bếp hoặc khoá tủ dưới, quay tay cầm nồi vào trong | Bếp cần kín đáo, không lộ ra lối chính |
| Nhà vệ sinh | Đuối nước ở xô chậu, bồn cầu; trơn | Đóng cửa, không để xô chậu có nước, khoá nắp bồn cầu | Cửa nhà vệ sinh luôn đóng |
| Phòng thờ, bàn thờ | Kéo khăn, đổ bát hương, lửa | Không dùng khăn thòng xuống, cố định đồ thờ | Khu thờ tôn nghiêm, ít người qua lại |
| Ban công, sân thượng | Leo lan can, ngã cao | Không đặt ghế, chậu sát lan can, khoá cửa ra ban công | Ban công có lan can kín đáo |
Cột cuối cho thấy nhiều quan niệm phong thủy về bố cục vô tình giúp an toàn: bếp kín đáo, nhà vệ sinh đóng cửa, khu thờ ít người qua lại. Chỗ hai bên lệch nhau, ví dụ khi một thầy khuyên đặt bể cá giữa phòng khách, thì an toàn của trẻ nên đi trước.
Ba nguy cơ nghiêm trọng hay bị xem nhẹ
Đồ đạc đổ lật. Tủ quần áo, kệ sách, kệ tivi, tủ ngăn kéo có thể đổ khi trẻ kéo ngăn kéo ra làm bậc để leo. Cách xử lý là bắt mọi tủ kệ cao vào tường bằng ke hoặc dây chống lật chuyên dụng, đặt đồ nặng ở ngăn dưới, không đặt tivi trên kệ cao không cố định. Đây là nguy cơ được các tổ chức an toàn trẻ em nhiều nước cảnh báo.
Dây rèm, dây mành. Dây kéo rèm và mành dạng vòng có thể quấn cổ trẻ. Thu dây lên cao ngoài tầm với, cắt vòng dây thành hai đầu rời, dùng móc cuốn dây, hoặc chuyển sang rèm không dây. Không kê cũi, giường, ghế sát cửa sổ có dây rèm.
Cửa sổ và ban công. Trẻ leo lên sofa, ghế, chậu cây kê sát cửa sổ rồi ngã ra ngoài. Lắp chặn để cửa sổ chỉ mở hé một khe hẹp, không kê đồ trèo được sát cửa sổ, khoá cửa ra ban công. Lưới chắn muỗi không giữ được trọng lượng của trẻ. Quan niệm về khung sắt ban công có bài riêng ở danh mục ban công, sân vườn.
Góc của trẻ trong nhà theo quan niệm và theo thực tế
Nhiều gia đình muốn dành một góc chơi cho trẻ ngoài phòng ngủ. Một số điều để chọn chỗ:
- Bản đồ bát quái kiểu phổ biến hiện nay gắn phương Tây của ngôi nhà với con cái; một số gia đình dựa vào đó để chọn góc chơi. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
- Thực tế, góc chơi nên ở chỗ người lớn nhìn thấy được từ bếp hoặc phòng khách, vì trẻ tập đi cần được trông chừng liên tục.
- Góc chơi nên sáng, có ánh sáng tự nhiên, xa cửa sổ không có chặn, xa cầu thang và cửa ra ngoài.
- Sàn góc chơi phẳng, có thảm xốp hoặc thảm có đế chống trượt, không đặt trên nền gạch lạnh trơn.
- Kệ đồ chơi thấp, rộng, bắt vào tường; đồ chơi nhỏ có thể nuốt được (đường kính nhỏ hơn lỗ ống cuộn giấy vệ sinh, theo cách thử hay được nhắc) để riêng ngoài tầm với.
- Không đặt góc chơi dưới điều hoà thổi thẳng hay cạnh quạt sàn không có lồng chắn kín.
Khi trẻ lớn hơn, góc chơi có thể dời vào phòng riêng của trẻ; danh mục phòng trẻ em có các bài về vị trí phòng, giường, bàn học.
Nước nóng, phích, nồi canh: chỗ hay xảy ra bỏng
Bỏng là một trong những tai nạn hay gặp ở trẻ tập đi trong gia đình Việt, và phần lớn đến từ những vật rất quen: phích nước nóng đặt trên bàn thấp, ấm siêu tốc cắm điện dây thòng xuống, nồi canh vừa bắc xuống đặt trên sàn bếp, cốc trà nóng trên bàn nước phòng khách. Trẻ ở tuổi này bám vào mọi thứ để đứng dậy, kéo dây, kéo khăn, và không biết vật nào nóng.
Phong thủy có lời khuyên đặt bếp ở chỗ kín đáo, không nằm trên lối đi chính. Đây là quan niệm, nhưng nó vô tình giảm số lần trẻ đi ngang chỗ có lửa và nồi nóng. Bạn có thể đi thêm vài bước: đặt phích, ấm siêu tốc ở mặt bếp phía trong, cao ngang ngực người lớn, dây điện cuộn gọn; không để nồi, chảo nóng trên sàn; quay tay cầm nồi vào phía trong bếp; không bế trẻ khi đang cầm đồ nóng.
Ở phòng khách, bàn nước thấp là nơi đặt ấm trà, cốc nóng. Nhiều gia đình bỏ khăn trải bàn trong thời gian trẻ tập đi, đặt khay trà ở giữa bàn xa mép. Nhà tắm cũng là chỗ bỏng: nước nóng từ bình nóng lạnh có thể nóng hơn nhiều so với cảm giác của người lớn khi thử bằng tay. Nếu trẻ bị bỏng, xử trí ban đầu và việc đưa đến cơ sở y tế nên theo hướng dẫn của nhân viên y tế, không dùng các mẹo dân gian bôi lên vết bỏng.
Lịch rà nhà theo các giai đoạn của trẻ
Không cần làm mọi thứ một lúc. Rà theo giai đoạn giúp bạn làm đúng lúc trẻ bắt đầu chạm tới nguy cơ mới:
- Trước khi trẻ lật và bò: bắt chống lật tủ kệ, thu gọn dây rèm, che ổ điện thấp, dọn đồ nhỏ khỏi sàn.
- Khi trẻ bắt đầu bò: lắp chắn cầu thang hai đầu, khoá tủ dưới bếp và tủ đựng hoá chất, chặn cửa nhà vệ sinh.
- Khi trẻ bám đứng: bọc góc bàn ngang tầm đầu, bỏ khăn trải bàn thòng, cố định đồ trên bàn thấp, kiểm cửa sổ.
- Khi trẻ chập chững đi: rà lại ngạch cửa, thảm trơn, chỗ sàn ướt; khoá cửa ban công, sân thượng; cổng sân có chốt.
- Khi trẻ leo trèo: dời ghế, đôn khỏi cạnh cửa sổ, lan can, bếp; kiểm lại chống lật ở mọi tủ cao.
- Mỗi lần đổi đồ đạc hay có đồ mới: rà lại khu đó từ độ cao của trẻ.
Nếu nhà có ông bà ở cùng và trông cháu, nên cùng ông bà đi rà một lượt. Một số thói quen cũ như để chậu nước trong nhà tắm hay đặt phích nước nóng trên bàn thấp là chỗ hay xảy ra tai nạn.
Khi nhà vừa có trẻ nhỏ vừa có người già
Nhiều gia đình Việt sống ba thế hệ, ông bà trông cháu ban ngày. Nhu cầu của hai lứa tuổi đôi khi kéo về hai phía: người già cần tay vịn, lối đi trống, đồ dùng trong tầm tay; trẻ nhỏ lại với tới mọi thứ trong tầm tay ông bà. Ví dụ, lọ thuốc của ông bà để trên bàn đầu giường cho tiện lại là thứ trẻ dễ lấy nhất.
Một số cách dung hoà: hộp thuốc của ông bà có nắp khó mở với trẻ và đặt trên kệ cao ngang ngực người lớn; chắn cầu thang loại mở bằng một tay để ông bà qua lại không vướng; đồ chơi của trẻ được thu dọn khỏi đường đi của ông bà mỗi tối, vì một chiếc xe đồ chơi trên sàn là cú vấp điển hình của người già.
Phong thủy nói nhà nhiều thế hệ cần cân bằng âm dương: người già cần tĩnh, trẻ nhỏ cần động. Áp vào thực tế, có thể chia góc chơi ồn ào của trẻ cách xa chỗ ông bà nghỉ trưa, giữ một lối đi chung luôn trống. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; còn việc mỗi người có chỗ của mình thì giúp cả nhà dễ chịu hơn.
Câu hỏi thường gặp
Nhà có trẻ nhỏ theo phong thủy nên tránh gì nhất?
Phong thủy hay nhắc tránh góc nhọn, tránh nhà bừa bộn, tránh nhà tối. Đây là quan niệm. Về an toàn, những thứ cần tránh nhất là đồ đạc không bắt chống lật, dây rèm thòng, cửa sổ không chặn, nước không đậy và thuốc, hoá chất trong tầm với. Nhiều quan niệm phong thủy trùng với các điểm an toàn này.
Có nên dùng xe tập đi cho trẻ không?
Nhiều tổ chức nhi khoa ở các nước khuyên không dùng loại xe tập đi có bánh mà trẻ ngồi bên trong, vì trẻ di chuyển nhanh, có thể lao xuống cầu thang hoặc với tới vật nguy hiểm. Đây là chuyện an toàn, không liên quan phong thủy. Nếu băn khoăn, hãy hỏi bác sĩ nhi.
Chắn cầu thang loại nào an toàn?
Đầu trên cầu thang nên dùng loại bắt vít cố định vào tường, không dùng loại tì ép, vì loại tì ép có thể bật ra khi trẻ đẩy. Chân cầu thang có thể dùng loại tì ép. Chọn loại người lớn mở được bằng một tay, có khoá trẻ không mở được, và khe hở đủ nhỏ để trẻ không chui đầu qua.
Đặt góc chơi cho trẻ ở phương Tây có tốt không?
Một số người dựa vào bản đồ bát quái gắn phương Tây với con cái để chọn góc chơi. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Điều quan trọng hơn là góc đó sáng, người lớn nhìn thấy được, xa cầu thang, cửa sổ và lối ra ngoài. Nếu phương Tây đáp ứng được những điều đó thì không có lý do gì để tránh.
Nhà có trẻ nhỏ có nên nuôi bể cá không?
Có thể, nếu bể đặt cao, chắc chắn, có nắp và dây điện được giấu kỹ. Bể cá đặt thấp trên sàn hay kệ lỏng lẻo là nguy cơ: trẻ kéo đổ, nghịch nước, chạm điện. Danh mục này có bài riêng về hồ cá, bể nước trong nhà có trẻ nhỏ.
Bao lâu nên rà lại an toàn trong nhà một lần?
Mỗi khi trẻ đạt một mốc mới như lật, bò, bám đứng, đi, leo trèo, và mỗi khi nhà có đồ đạc mới hay sắp xếp lại. Ngoài ra, mỗi vài tháng nên bò một vòng quanh nhà ở độ cao của trẻ, vì trẻ lớn nhanh và với tới những chỗ mới rất nhanh.