Nhà cho người già theo phong thủy xoay quanh bốn ý: chỗ ở yên tĩnh, có chỗ tựa vững, khí lưu thông không vướng và nhiều ánh sáng tự nhiên. Đặt bốn ý đó cạnh những gì người làm nghề chăm sóc người cao tuổi khuyên, bạn sẽ thấy chúng trùng nhau đến bất ngờ: phòng ít ồn, ghế và giường có lưng tựa chắc, lối đi thông không vật cản, nhà sáng để mắt kém vẫn nhìn rõ bậc thềm.
Bài này không bàn hướng nhà hợp tuổi ông bà hay sao chiếu năm nào. Bài đi qua từng nguyên tắc phong thủy hay được nhắc, giải thích quan niệm gốc, rồi chỉ ra phần đem dùng được ngay trong ngôi nhà Việt hiện nay: nhà ống nhiều tầng, căn hộ chung cư, nhà ở quê. Phần nào là quan niệm, bài ghi rõ là quan niệm; mức tin tuỳ mỗi gia đình. Phần nào là an toàn, bạn nên làm dù có tin phong thủy hay không.
Vì sao người xưa coi người già là "trụ" của ngôi nhà
Trong nếp nhà Việt truyền thống, gian giữa nhà ba gian là chỗ thờ tự và tiếp khách, ông bà thường ở gian bên cạnh gian giữa hoặc buồng phía đông, gần bàn thờ, gần cửa chính và gần sân. Cách sắp này phản ánh vị thế: người lớn tuổi nhất là người giữ nếp nhà, ngồi ở chỗ nhìn được người ra vào. Trong phong thủy, người ta hay nói người già cần "tĩnh khí", tức nơi ít xáo động, còn trẻ nhỏ thuộc "dương", cần chỗ sáng và có khoảng để chạy nhảy.
Đọc theo ngôn ngữ ngày nay, "tĩnh khí" là chỗ ít tiếng ồn, ít người qua lại, nhiệt độ ổn định. Người cao tuổi ngủ nông hơn, dễ thức giấc vì tiếng động, khó chịu với gió lùa và nóng lạnh đột ngột. Những điều này được nhiều tài liệu lão khoa nhắc tới, không phải chuyện riêng của phong thủy. Vì vậy khi một thầy phong thủy khuyên đưa ông bà ra khỏi phòng sát mặt đường, bạn có thể làm theo vì một lý do rất đời thường: phòng sát đường ồn và bụi.
Quan niệm "người già là trụ" cũng giải thích vì sao nhiều gia đình ngại để ông bà ở tầng trên cùng hay phòng cuối nhà. Lý giải thực tế đơn giản hơn nữa: càng xa tầng trệt, ông bà càng phải leo thang, càng xa người nhà khi cần gọi. Phòng ngủ ông bà nên đặt tầng nào, phía nào là chủ đề riêng của danh mục phòng ngủ; ở đây chỉ cần nhớ một nguyên tắc chung: người già nên ở gần trung tâm sinh hoạt của gia đình, không bị đẩy ra rìa.
Bốn nguyên tắc phong thủy và cách đọc chúng thành việc làm cụ thể
Bảng dưới đặt cạnh nhau phần quan niệm và phần thực tế. Cột cuối là việc bạn có thể làm trong một hai ngày cuối tuần, không cần sửa nhà lớn:
| Nguyên tắc phong thủy | Quan niệm gốc | Lý giải thực tế | Việc làm được ngay |
|---|---|---|---|
| Tĩnh | Người già cần khí yên, tránh chỗ xung động | Giấc ngủ nông, dễ giật mình, nhạy với ồn | Đổi phòng ông bà về phía trong, xa mặt đường, xa phòng karaoke của con cháu |
| Có chỗ tựa | Lưng có "núi", ngồi nằm mới yên | Ghế, giường có lưng chắc giúp đứng lên ngồi xuống không chới với | Thay ghế đẩu bằng ghế có tay vịn và lưng tựa ở chỗ ông bà ngồi lâu |
| Khí lưu thông | Lối đi thông thì khí đến mọi góc, không tụ uế | Lối đi trống là lối đi không vấp ngã | Dọn đồ khỏi đường từ giường tới nhà vệ sinh, cố định dây điện sát tường |
| Dương quang | Nhà sáng thì dương khí đủ, người khoẻ | Mắt người già cần nhiều ánh sáng hơn để thấy mép bậc, vật trên sàn | Thay bóng mờ, thêm đèn ở cầu thang và hành lang, kéo rèm buổi sáng |
Bốn dòng trên không cần tin vào khí mới làm. Nếu gia đình bạn coi trọng phong thủy, đây là phần quan niệm và thực tế cùng chỉ một hướng, nên không phải chọn bên nào. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; còn lối đi trống và đèn sáng thì người không tin phong thủy cũng thấy lợi.
Lối đi: phần quan trọng nhất mà ít ai vẽ lên bản vẽ
Vẽ lại "đường đi trong ngày" của ông bà. Lấy một tờ giấy, vẽ mặt bằng tầng ông bà ở, rồi nối các điểm ông bà đi qua trong một ngày: giường, nhà vệ sinh, bàn ăn, ghế ngồi xem tivi, bàn thờ, cửa ra sân. Đường nào đi nhiều lần, nhất là đường từ giường tới nhà vệ sinh lúc nửa đêm, là đường cần trống và sáng nhất.
Khí đi uốn lượn, người đi thẳng. Phong thủy thích dòng khí uốn lượn nhẹ, không lao thẳng. Nhưng với người dùng gậy hay khung tập đi, lối càng thẳng và ít khúc quanh càng an toàn. Hai ý này không đánh nhau: uốn lượn là chuyện bố cục cả nhà, còn đoạn ông bà đi hằng ngày thì nên ngắn và thẳng.
Bề rộng lối đi đủ cho hai người. Lối đi trong nhà thường được để khoảng 80–90 cm. Với người cần người dìu hoặc dùng khung tập đi, bạn nên cố giữ đoạn chính rộng hơn, đủ cho một người đi cạnh. Đây là ví dụ giả định về kích thước, nhà nào cũng phải đo lại theo đồ đạc thực tế.
Ngưỡng cửa, bậc chênh và thảm là ba thứ hay gây vấp. Ngạch cửa cao, chỗ sàn chênh vài phân giữa phòng và hành lang, tấm thảm mỏng bị cong mép là những nguyên nhân vấp ngã rất hay gặp. Ngạch cửa có bài riêng trong danh mục này vì nó là chỗ phong thủy và an toàn hay kéo về hai phía.
Chỗ ngồi, chỗ nằm có tựa vững
Hình ảnh "tựa núi" trong phong thủy (lưng có chỗ dựa, mặt nhìn được cửa) áp vào đồ đạc của người già rất tự nhiên. Một số điểm nên soát:
- Ghế ông bà ngồi lâu nên có lưng cao, hai tay vịn chắc, mặt ngồi không quá thấp để đứng dậy không phải chống tay xuống sàn.
- Ghế kê sát tường hoặc tựa vào một mảng tủ, không kê giữa lối đi để người khác phải lách qua sau lưng; đây cũng là ý "có chỗ tựa" của phong thủy.
- Từ chỗ ngồi nhìn thấy được cửa chính hoặc cửa phòng. Phong thủy gọi là thế "nhìn được người vào"; với người nghe kém, thấy người vào trước khi người đó lên tiếng giúp đỡ giật mình.
- Giường không quá cao cũng không quá thấp: ngồi ở mép giường, hai bàn chân chạm sàn và đầu gối vuông góc là vừa. Giường thấp sát sàn kiểu Nhật đẹp nhưng làm người đau khớp gối khó đứng lên.
- Đầu giường kê vào tường chắc, có tấm đầu giường chắc để vịn khi trở mình. Hai bên giường nên có lối, ít nhất một bên đủ rộng để người chăm sóc đứng.
- Bàn đầu giường có mép bo tròn, đủ chỗ đặt kính, cốc nước, đèn ngủ và chiếc điện thoại có thể với tới mà không phải ngồi dậy.
Nếu nhà có quan niệm về hướng giường theo tuổi, bạn vẫn có thể giữ hướng đó. Chỉ cần nhớ rằng một hướng giường "đẹp" mà khiến lối ra nhà vệ sinh phải vòng qua góc tủ thì cái lợi về quan niệm không bù được cái hại thật.
Ánh sáng, màu sắc và chuyện "dương khí" trong phòng người già
Phong thủy chuộng nhà sáng, cho rằng nhà tối thì âm khí nặng, người ở hay mệt. Khoa học không đo được "âm khí", nhưng có những điều đo được: mắt người cao tuổi nhận ít ánh sáng hơn do thuỷ tinh thể đục dần và đồng tử nhỏ lại, nên cùng một bóng đèn, người già thấy tối hơn người trẻ. Mép bậc thềm, chiếc dép trên sàn, vũng nước ở nhà tắm là những thứ mắt kém dễ bỏ sót trong ánh sáng mờ.
Cách làm thực tế là tăng ánh sáng tự nhiên ban ngày (mở rèm, dọn đồ che cửa sổ), tăng đèn ở những chỗ có chênh cao độ, và giữ ánh sáng đều, tránh chói. Ánh sáng loá từ sàn gạch bóng hay bóng đèn trần trần trụi khiến người có mắt đục thuỷ tinh thể khó nhìn hơn chứ không dễ hơn. Danh mục này có một bài riêng về màu sắc và ánh sáng cho người cao tuổi, đi sâu vào độ tương phản và màu sơn.
Về màu sắc, phong thủy hay gợi ý tông ấm, trầm, thuộc hành Thổ cho phòng người già vì Thổ tượng trưng cho sự vững vàng. Đây là quan niệm. Lý do thực tế để chọn tông ấm dịu là chúng ít gây chói, tạo cảm giác ấm cúng. Chọn màu nào cũng được, miễn là sàn và tường khác màu nhau đủ rõ để mắt phân biệt được chỗ sàn kết thúc.
Trình tự rà một ngôi nhà khi đón ông bà về ở
Nhiều gia đình đón bố mẹ từ quê lên ở cùng, hoặc ông bà bước vào giai đoạn đi lại khó hơn. Thay vì sửa lan man, bạn có thể đi theo trình tự sau, ưu tiên việc ít tiền mà giảm nguy cơ nhiều:
- Chọn phòng: gần nhà vệ sinh, cùng tầng với bếp và phòng sinh hoạt chung nếu được, xa nguồn ồn. Đây là quyết định lớn nhất, làm đúng thì các việc sau nhẹ đi nhiều.
- Dọn lối: đi lại đường từ giường tới nhà vệ sinh, tới bàn ăn, tới cửa; cất mọi thứ nằm trên sàn, cố định dây điện, bỏ thảm mỏng dễ trượt.
- Thêm ánh sáng: đèn ngủ cảm biến dọc đường đi đêm, công tắc ở đầu và cuối cầu thang, bóng sáng hơn ở hành lang.
- Lắp chỗ vịn: tay vịn cạnh bồn cầu, trong khu tắm, dọc cầu thang hai bên nếu có thể; thanh vịn bắt vào tường chịu lực, không dán keo.
- Xử lý sàn ướt: thảm chống trượt có đế cao su ở nhà tắm, vạch chống trơn ở bậc thềm ngoài trời.
- Sắp đồ dùng hằng ngày trong tầm với: không phải kiễng chân hay cúi sát sàn để lấy quần áo, thuốc, bát đĩa.
- Sau cùng mới tới phần quan niệm: hướng giường, màu rèm, vật trang trí. Làm phần này sau giúp bạn không tiêu ngân sách vào thứ không giảm được nguy cơ nào.
Nếu ông bà có bệnh lý cụ thể, như đã từng ngã, đột quỵ hay sa sút trí nhớ, nên hỏi bác sĩ hoặc chuyên viên phục hồi chức năng trước khi sửa, vì họ biết ông bà cần hỗ trợ ở động tác nào.
Những lời khuyên phong thủy nên cân nhắc lại khi nhà có người già
Không phải lời khuyên phong thủy nào cũng hợp với người cao tuổi. Một số điều nghe hay nhưng làm theo lại thêm nguy cơ:
- Kê thêm bể cá, non bộ hay thác nước "cho sinh khí" ngay lối đi: nước bắn ra sàn và tiếng nước chảy đêm làm người ngủ nông khó ngủ.
- Đặt thêm bậc tam cấp hoặc nâng nền phòng thờ "cho cao ráo, tôn nghiêm": thêm một chỗ chênh cao là thêm một chỗ có thể vấp.
- Treo rèm nặng, kéo kín cả ngày "để giữ khí": phòng tối khiến người già dễ trượt chân và mất cảm giác ngày đêm.
- Dùng thảm dày, thảm lông "theo ngũ hành" ở giữa phòng: mép thảm và mặt thảm lún làm chân dễ vấp, khung tập đi khó đẩy.
- Đổi giường sang hướng "hợp tuổi" mà phải chặn một bên lối xuống giường.
- Mua vật phẩm đắt tiền với lời hứa giúp ông bà khoẻ, sống thọ. Không vật phẩm nào thay được việc khám sức khoẻ định kỳ và một ngôi nhà ít chỗ vấp.
Nếu thích bày vật phẩm cho đẹp và hợp sở thích của ông bà, bạn có thể xem vật phẩm có ghi rõ chất liệu tại Vật Phẩm Phong Thủy, đặt ở chỗ không vướng lối đi, chọn món đáy rộng khó đổ.
Câu hỏi thường gặp
Ông bà ở tầng trệt hay tầng trên thì hợp phong thủy hơn?
Phong thủy không có một luật chung cho mọi nhà; nhiều thầy khuyên người già ở thấp cho gần đất, tĩnh và gần trung tâm sinh hoạt. Lý giải thực tế trùng với quan niệm: ở tầng trệt ông bà khỏi leo thang, gần cửa ra sân, người nhà dễ nghe tiếng gọi. Nếu tầng trệt ồn vì mặt đường hay kinh doanh, tầng hai gần thang và gần nhà vệ sinh cũng là lựa chọn hợp lý.
Có cần xem hướng phòng theo tuổi ông bà không?
Đây là quan niệm của trường phái Bát trạch, mức tin tuỳ mỗi gia đình. Nếu nhà có nhiều phòng để chọn, bạn có thể lấy hướng hợp tuổi làm tiêu chí phụ. Tiêu chí chính vẫn là khoảng cách tới nhà vệ sinh, độ ồn, ánh sáng và việc có phải leo thang hay không. Hướng hợp mà phải leo hai tầng mỗi đêm thì không đáng.
Nhà ống hẹp có cách nào bố trí cho người già mà không phải sửa lớn?
Có. Ưu tiên chuyển phòng ngủ ông bà xuống tầng có nhà vệ sinh, dọn lối đi, thêm đèn ngủ cảm biến và tay vịn cầu thang hai bên. Nếu tầng trệt dùng để xe, có thể ngăn một góc sau nhà làm chỗ ngủ ban ngày cho ông bà, đêm mới lên tầng khi có người đi cùng.
Đặt giường người già đối diện cửa phòng có sao không?
Dân gian kiêng giường đối thẳng cửa, nhất là chân giường hướng ra cửa, vì liên tưởng tới cách đặt người đã khuất. Đây là quan niệm. Nếu phòng nhỏ không xoay được, bạn có thể kê lệch giường một chút hoặc đặt tủ thấp ở chân giường. Điều quan trọng hơn là từ giường nhìn thấy cửa và lối ra cửa không bị chặn.
Có nên treo chuông gió hay đồng hồ to trong phòng ông bà?
Nhiều người treo chuông gió với quan niệm điều hoà khí, nhưng người già ngủ nông thường bị tiếng chuông hay tiếng tích tắc làm thức giấc. Nếu ông bà thích, nên treo ở ban công hoặc phòng khách. Trong phòng ngủ, một đồng hồ chạy êm, mặt số lớn dễ đọc hữu ích hơn mọi món trang trí.
Khi nào nên nhờ người có chuyên môn xem lại nhà cho người già?
Khi ông bà đã ngã một lần, mới ra viện sau đột quỵ hay phẫu thuật, bắt đầu dùng khung tập đi hoặc xe lăn, hoặc có dấu hiệu hay quên đường trong nhà. Lúc đó nên hỏi bác sĩ, chuyên viên phục hồi chức năng hoặc kiến trúc sư có kinh nghiệm thiết kế cho người cao tuổi; phần phong thủy chỉ nên là lớp sau cùng.