Nhà vệ sinh cho người già nên nằm gần phòng ngủ, sàn phẳng và chống trơn, có tay vịn ở bồn cầu và chỗ tắm, cửa mở ra ngoài hoặc cửa lùa, và đủ sáng cả ban đêm. Phong thủy thường dặn tránh để nhà vệ sinh sát giường hay cửa đối thẳng giường vì quan niệm uế khí. Hai yêu cầu này nghe như ngược nhau, nhưng gỡ được nếu tách chuyện "gần" với chuyện "đối thẳng" và xử lý mùi, ẩm cho tốt.
Khu vệ sinh là nơi người cao tuổi dễ ngã nhất trong nhà: sàn ướt, phải đứng lên ngồi xuống, phải xoay người trong không gian chật, thường đi vào lúc nửa đêm khi còn ngái ngủ. Bài này đi từ vị trí, sang sàn, tay vịn, cửa, ánh sáng và nước nóng, mỗi phần kèm quan niệm phong thủy nếu có và lý giải thực tế.
Gần phòng ngủ hay xa phòng ngủ: gỡ chỗ phong thủy và thực tế kéo nhau
Nhiều sách phong thủy nhà ở coi nhà vệ sinh là nơi chứa uế khí, nên khuyên không đặt sát đầu giường, không để cửa nhà vệ sinh nhìn thẳng vào giường, không đặt ở trung tâm nhà. Lý giải thực tế của các lời khuyên này khá rõ: nhà vệ sinh xưa không có quạt hút, không có ống thông hơi tốt, mùi và hơi ẩm lan sang phòng ngủ. Đây là quan niệm có gốc từ điều kiện vệ sinh, mức tin tuỳ mỗi người.
Với người cao tuổi, khoảng cách từ giường tới bồn cầu lại là chuyện an toàn. Người lớn tuổi thường dậy đi tiểu đêm một hai lần, có người nhiều hơn, mỗi lần đi xa là một lần đi trong bóng tối, chân chưa vững. Quãng đường càng ngắn, càng ít khúc quanh, càng ít cửa phải qua thì càng ít cơ hội vấp.
Cách gỡ là phân biệt "gần" với "đối thẳng". Phòng ngủ có nhà vệ sinh khép kín vẫn có thể kê giường sao cho cửa nhà vệ sinh không nhìn thẳng vào giường, ví dụ cửa nằm cạnh chân giường hoặc ở bức tường bên. Nếu nhà vệ sinh ở ngoài, chọn phòng ngủ cho ông bà nằm sát vách với nhà vệ sinh, cửa hai phòng cách nhau vài bước trên cùng một hành lang. Mùi và ẩm thì xử lý bằng quạt hút chạy đủ lâu, ống thông hơi đúng, cửa đóng kín, chứ không xử lý bằng khoảng cách.
Từng bộ phận của khu vệ sinh: quan niệm và yêu cầu an toàn
Bảng dưới gom các điểm hay hỏi. Con số trong cột cuối là mức thường được dùng để tham khảo; nhà bạn có thể lệch theo chiều cao của ông bà và không gian thực tế:
| Bộ phận | Quan niệm phong thủy hay gặp | Yêu cầu an toàn cho người già | Mức tham khảo |
|---|---|---|---|
| Sàn | Sàn khô ráo, sạch thì khí sạch | Chống trơn khi ướt, phẳng, không bậc | Gạch mờ có độ nhám, không dùng gạch bóng; khu tắm có rãnh thu |
| Bồn cầu | Không quay thẳng ra cửa | Cao vừa để đứng lên dễ, có chỗ vịn hai bên | Mặt ngồi khoảng ngang đầu gối người dùng, thêm bệ nâng nếu cần |
| Tay vịn | Không bàn tới | Vịn được khi ngồi, đứng, bước vào chỗ tắm | Thanh ngang và thanh đứng cạnh bồn cầu, thanh dọc tường khu tắm |
| Khu tắm | Không bàn nhiều, chuộng khô thoáng | Không bước qua thành bồn, có chỗ ngồi | Tắm vòi sen sàn phẳng, ghế tắm gập, vòi sen cầm tay |
| Cửa | Không đối thẳng giường, cửa bếp, cửa chính | Mở ra ngoài hoặc cửa lùa, khoá mở được từ ngoài | Lọt lòng đủ cho người dìu đi cạnh |
| Đèn | Nhà vệ sinh không nên tối | Sáng đều, công tắc ở ngoài cửa, có đèn đêm | Đèn cảm biến chuyển động mức sáng dịu ban đêm |
Bạn có thể thấy cột phong thủy và cột an toàn hiếm khi đá nhau. Phần lớn thời gian, chúng chỉ quan tâm những thứ khác nhau của cùng một căn phòng.
Sàn, tay vịn và chỗ tắm: ba thứ ưu tiên
Sàn là thứ đầu tiên phải sửa. Gạch bóng kiếng đẹp nhưng gần như mất ma sát khi ướt. Gạch mờ có độ nhám, đá băm, hoặc gạch chống trơn chuyên cho khu ướt là lựa chọn an toàn hơn. Nếu chưa thay được sàn, dùng thảm chống trơn có đế hút dính ở khu tắm và một tấm thảm thấm nước có đế cao su ngay cửa ra.
Tay vịn phải bắt vào tường chịu lực. Thanh vịn phải chịu được cả trọng lượng người khi bị trượt, nên không dùng loại dán keo hay hút chân không cho chỗ cần dồn sức. Tường gạch đặc thì bắt vít nở; tường thạch cao hay vách nhẹ cần gia cố phía sau trước khi lắp. Thanh tròn, đường kính vừa nắm, bề mặt nhám hoặc có gân tốt hơn thanh vuông trơn.
Bỏ bồn tắm nằm, làm tắm đứng sàn phẳng. Bước qua thành bồn tắm là động tác nhiều người già không làm được an toàn. Khu tắm đứng không có gờ, sàn dốc nhẹ về phễu thu, thêm một ghế tắm gập trên tường hoặc ghế nhựa có chân cao su, là cấu hình nhiều gia đình chuyển sang khi ông bà bắt đầu yếu.
Vòi sen cầm tay và nút điều chỉnh dễ dùng. Ngồi tắm thì cần vòi cầm tay với ống đủ dài. Tay nắm gạt dễ dùng với bàn tay đau khớp hơn núm vặn tròn. Để xà phòng, dầu gội ở kệ ngang tầm tay khi ngồi, khỏi phải cúi hay đứng lên giữa chừng.
Cửa nhà vệ sinh: vì sao nên mở ra ngoài
Phong thủy bàn nhiều về hướng của cửa nhà vệ sinh (không đối cửa chính, không đối bếp, không đối giường) nhưng hầu như không bàn cửa mở vào hay mở ra. Với người già, đây lại là chi tiết quan trọng. Nếu người bên trong bị ngã và nằm chắn ngay sau cánh cửa mở vào, người nhà sẽ không đẩy cửa vào được, phải phá cửa, mất thời gian và có thể làm người bị ngã đau thêm.
Cửa mở ra ngoài hoặc cửa lùa tránh được tình huống đó. Cửa lùa còn tiết kiệm diện tích, không có cánh quét qua chỗ người đứng. Nếu đổi sang cửa mở ra ngoài, để ý cánh cửa không đập vào người đang đi trên hành lang; có thể đặt cửa lùi vào một hốc nhỏ.
Khoá cửa cũng cần chú ý. Nên dùng loại khoá mà bên ngoài mở được bằng một đồng xu hoặc chìa đơn giản trong trường hợp khẩn cấp, thay vì chốt cài bên trong. Nhiều gia đình thoả thuận để ông bà chỉ khép cửa, không chốt. Một chiếc chuông gọi không dây gắn cạnh bồn cầu, ở độ cao với được cả khi đang ngồi lẫn khi đã ngã, là món nhỏ nhưng rất được việc.
Ánh sáng và nước nóng: hai nguy cơ ít ai để ý
Ngoài trơn trượt, khu vệ sinh còn hai nguy cơ thường bị bỏ qua: tối và bỏng.
- Đèn chính nên sáng đều, không chói, công tắc đặt ngay ngoài cửa để bật trước khi bước vào.
- Đèn đêm cảm biến chuyển động trên đường từ giường tới nhà vệ sinh và trong nhà vệ sinh, mức sáng dịu để không làm tỉnh hẳn giấc.
- Gương to và đèn soi gương không chiếu thẳng vào mắt; ánh sáng loá dễ làm người có mắt kém mất phương hướng trong vài giây.
- Bình nóng lạnh để nhiệt độ vừa phải; người già cảm nhận nhiệt kém hơn, có thể không nhận ra nước quá nóng cho tới khi đã bỏng.
- Nếu dùng vòi trộn, chọn loại có giới hạn nhiệt hoặc van ổn nhiệt; đánh dấu rõ phía nóng và phía lạnh.
- Không dùng máy sưởi điện cầm tay hay quạt sưởi đặt dưới sàn khu ướt; nếu cần sưởi, dùng đèn sưởi gắn trần do thợ điện lắp đúng chuẩn.
Phong thủy chuộng nhà vệ sinh sáng sủa và khô thoáng; ở đây quan niệm và an toàn cùng một hướng. Đèn đủ sáng và quạt hút chạy đủ lâu vừa giúp sàn mau khô, vừa giúp mắt thấy rõ chỗ đặt chân.
Lời khuyên phong thủy về nhà vệ sinh nên xem lại khi nhà có người già
Nhiều mẹo phong thủy cho nhà vệ sinh lưu truyền trên mạng không tính tới người đi lại yếu. Một số điều nên cân nhắc trước khi làm theo:
- Đặt chậu cây to trên sàn nhà vệ sinh để "hút uế khí": chậu nằm trên sàn ướt là thêm vật cản, đĩa lót chậu đọng nước làm trơn. Nếu muốn có cây, treo chậu nhỏ trên kệ cao hoặc đặt ở bậu cửa sổ.
- Đặt bát muối hạt, đá muối, than hoạt tính ở góc sàn: không nguy hiểm, nhưng người già có thể đá đổ hoặc vấp; đặt lên kệ.
- Treo gương lớn đối diện cửa theo ý "phản xạ khí": gương lớn đối cửa có thể gây loá khi bật đèn, người mắt kém dễ giật mình vì thấy bóng người. Gương nên đặt trên bồn rửa, không đối thẳng cửa.
- Luôn đóng chặt và chốt cửa nhà vệ sinh để "giữ uế khí bên trong": đóng cửa thì nên, chốt trong thì không nên với người già.
- Lát thêm bậc nâng sàn nhà vệ sinh cao hơn sàn phòng ngủ "cho khô, cho cao ráo": bậc chênh ở cửa nhà vệ sinh là chỗ ngã điển hình, chống thấm làm bằng lớp màng và độ dốc chứ không cần bậc.
- Treo rèm tối màu che kín cửa sổ nhỏ trong nhà vệ sinh: mất ánh sáng ban ngày, sàn lâu khô. Dùng kính mờ để giữ riêng tư mà vẫn có ánh sáng.
Đây đều là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Điểm chung của cách sửa là giữ ý tưởng gốc (sạch, khô, kín đáo) nhưng đưa mọi vật ra khỏi sàn và khỏi đường đi.
Sửa nhà vệ sinh có sẵn cho người già theo thứ tự ưu tiên
Nếu chưa thể làm lại toàn bộ, bạn có thể đi từng bước, mỗi bước giảm thêm một phần nguy cơ:
- Thêm thảm chống trơn có đế hút ở khu tắm và cửa ra, dọn mọi chai lọ, xô chậu khỏi sàn.
- Lắp tay vịn cạnh bồn cầu và trong khu tắm, bắt vào tường chịu lực.
- Thêm ghế tắm và vòi sen cầm tay; bỏ thói quen tắm đứng nếu ông bà đã chóng mặt khi đứng lâu.
- Thay đèn sáng hơn, thêm đèn đêm cảm biến, chuyển công tắc ra ngoài cửa nếu có thể.
- Đổi cửa sang mở ra ngoài hoặc cửa lùa, thay khoá có thể mở từ ngoài.
- Khi có điều kiện sửa lớn: thay gạch chống trơn, bỏ gờ cửa, làm rãnh thu, nâng bồn cầu, và xét lại vị trí nhà vệ sinh so với phòng ngủ ông bà.
Nếu ông bà đang trong giai đoạn phục hồi sau phẫu thuật hay đột quỵ, chuyên viên phục hồi chức năng có thể gợi ý chính xác vị trí tay vịn theo bên tay khoẻ của người bệnh.
Câu hỏi thường gặp
Nhà vệ sinh trong phòng ngủ người già có phạm phong thủy không?
Một số trường phái ngại nhà vệ sinh khép kín trong phòng ngủ vì quan niệm uế khí. Đây là quan niệm có gốc từ thời chưa có quạt hút và ống thông hơi tốt. Với người già, nhà vệ sinh trong phòng giúp quãng đường đêm ngắn hơn rất nhiều. Bạn chỉ cần kê giường để cửa nhà vệ sinh không đối thẳng giường, giữ cửa đóng và cho quạt hút chạy đủ.
Tay vịn nhà vệ sinh nên lắp cao bao nhiêu?
Thanh ngang cạnh bồn cầu thường đặt cao hơn mặt ngồi một khoảng vừa tầm tay khi chống đứng dậy, thanh đứng giúp kéo người lên. Mức chính xác tuỳ chiều cao và bên tay khoẻ của người dùng. Cách đơn giản là cho ông bà ngồi thử, đánh dấu chỗ tay đặt tự nhiên khi chống dậy rồi mới khoan.
Gạch nào chống trơn tốt cho nhà tắm người già?
Chọn gạch có bề mặt mờ, nhám, được nhà sản xuất ghi rõ dùng cho khu ướt hoặc có chỉ số chống trơn. Gạch kích thước nhỏ có nhiều đường ron cũng tạo thêm ma sát. Tránh gạch bóng kiếng và đá đánh bóng. Nếu chưa thay được gạch, có loại dung dịch tạo nhám chuyên dụng, nên thử ở một góc trước.
Có nên để ông bà tự khoá cửa nhà vệ sinh không?
Nên tôn trọng sự riêng tư của ông bà, nhưng chọn loại khoá mở được từ bên ngoài trong trường hợp khẩn cấp. Nhiều gia đình dùng khoá có rãnh mở bằng đồng xu, hoặc thoả thuận chỉ khép cửa. Thêm chuông gọi không dây gắn thấp cạnh bồn cầu để ông bà gọi được ngay cả khi đã ngồi xuống sàn.
Cửa nhà vệ sinh đối diện cửa phòng ngủ ông bà thì xử lý sao?
Theo quan niệm, cửa đối cửa khiến khí và mùi đi thẳng vào phòng. Lý giải thực tế là mùi và tiếng xả nước. Giữ cửa nhà vệ sinh luôn đóng, lắp tay đẩy tự đóng nhẹ, quạt hút đủ mạnh, và treo một rèm vải ở cửa phòng ngủ nếu muốn. Không cần đổi vị trí khi việc đổi làm quãng đường của ông bà xa hơn.
Bồn tắm nằm có hợp với người già không?
Với người còn khoẻ, có thể dùng nếu có tay vịn và thảm chống trơn trong lòng bồn. Khi ông bà bắt đầu khó bước qua thành bồn, chóng mặt khi ngồi xuống đứng lên, nên chuyển sang tắm vòi sen sàn phẳng có ghế. Có loại ghế bắc ngang thành bồn để ngồi trượt vào, là giải pháp tạm khi chưa sửa được.