Phong thủy không có quy tắc cổ nào về việc nghe nhạc trong nhà; cách đọc phổ biến hiện nay coi nhạc là một dạng "khí động": hợp với phòng khách, bếp, sân vào ban ngày, nên dịu hoặc tắt ở khu ngủ và gian thờ, và không nên vượt ra ngoài nhà làm phiền người khác. Máy niệm Phật, nhạc tụng kinh thì đặt ở gian thờ hoặc phòng khách, âm lượng nhỏ, có giờ tắt.
Những lời khuyên về nhạc trong nhà thường trộn ba thứ: quan niệm âm dương, tập quán kiêng kỵ dịp Tết, giỗ, tang, và phép lịch sự với hàng xóm. Bài này tách từng phần ra để bạn dễ dùng: khu nào hợp nhạc gì, những lời kiêng hay gặp và lý do, cách đặt máy niệm Phật cho phải lẽ, và cách bố trí loa để nghe hay mà không làm ai khó chịu. Đây là quan niệm tham khảo, mức tin tuỳ mỗi người.
Nhạc trong nhà dưới góc nhìn phong thủy
Trong sách xưa, âm nhạc gắn với lễ nghi và với ngũ âm cung, thương, giốc, chủy, vũ, được xếp tương ứng với ngũ hành. Nho gia coi nhạc là thứ điều hòa lòng người, đi cùng với lễ. Nhưng những bàn luận ấy nói về nhạc trong cung đình, trong lễ tế và trong tu dưỡng, không nói chuyện mở loa ở phòng khách. Phần lớn lời khuyên về nhạc trong nhà ngày nay là sự áp dụng nguyên lý động – tĩnh vào đời sống hiện đại.
Theo nguyên lý ấy, nhạc là âm thanh có nhịp, thuộc về phía dương. Một ngôi nhà có tiếng nhạc nhẹ vào buổi sáng, có tiếng radio khi nấu ăn, được coi là có sinh khí. Ngược lại, nhạc to liên tục, nhất là về đêm, làm khí "loạn", người ở khó nghỉ. Cách nói này khá gần với điều mà người làm thiết kế nội thất vẫn nói: âm thanh nền dễ chịu làm không gian ấm áp, âm thanh lấn át làm người mệt.
Trong văn hoá Việt, âm nhạc còn có mặt ở những dịp gia đình quan trọng: phường bát âm trong đám cưới, đám giỗ, đám tang ở nhiều làng quê; tiếng chuông mõ trong các buổi lễ. Vì gắn với nghi lễ, nhạc cũng mang theo những điều kiêng: nhạc của dịp này không dùng cho dịp kia. Hiểu điều đó giúp bạn tránh những tình huống khó xử trong nhà và với hàng xóm.
Khu nào, giờ nào hợp mở nhạc
Bảng dưới gợi ý cách dùng nhạc theo từng khu trong nhà, dựa trên nguyên lý động – tĩnh và thói quen sinh hoạt.
| Khu | Theo quan niệm | Nên mở | Nên tránh |
|---|---|---|---|
| Phòng khách | Khu động, đón khí | Nhạc nhẹ, radio ban ngày, nhạc khi có khách | Loa sát tường chung, mở to sau giờ nghỉ |
| Bếp, phòng ăn | Khu động, thuộc Hỏa | Radio, nhạc khi nấu, nhạc nền bữa cơm nhỏ | Tivi to át tiếng nói chuyện trong bữa ăn |
| Phòng ngủ | Khu tĩnh | Nhạc chậm, âm lượng thấp, có hẹn giờ tắt | Nhạc mạnh, để loa chạy suốt đêm |
| Gian thờ | Tĩnh, trang nghiêm | Yên lặng; nhạc lễ, tiếng tụng niệm nhỏ nếu gia đình theo | Nhạc giải trí, nhạc sôi động |
| Phòng trẻ em | Tĩnh vừa | Nhạc thiếu nhi, nhạc ru âm lượng nhỏ | Tai nghe âm lượng lớn kéo dài |
| Góc học, phòng làm việc | Tĩnh vừa | Nhạc không lời nếu người dùng thấy dễ tập trung | Nhạc có lời to khi cần đọc, viết |
| Sân, ban công | Khu động ngoài nhà | Nhạc nhỏ khi ngồi uống trà | Loa hướng ra ngõ, ra nhà bên |
Điểm chung của bảng là nhạc hợp nhất ở khu động vào ban ngày. Khi cần nghe nhạc ở khu tĩnh hoặc vào ban đêm, tai nghe là giải pháp đơn giản nhất, vừa giữ yên cho người khác, vừa không bị coi là "động khí" ở nơi cần tĩnh.
Những lời kiêng quanh việc mở nhạc trong nhà
Kiêng nhạc buồn, nhạc tang ngày Tết và đầu năm. Theo quan niệm, những ngày đầu năm nên vui vẻ, tránh những gì gợi chuyện buồn. Đây là tập quán phổ biến; lý do thực tế là ngày Tết nhà có khách, nhạc tươi vui hợp không khí hơn.
Kiêng nhạc vui, hát karaoke khi trong nhà hoặc hàng xóm có tang. Đây là phép tôn trọng hơn là phong thủy. Nhiều khu dân cư có nếp ngừng hát hò, mở nhạc to trong những ngày nhà bên có đám.
Kiêng nhạc giải trí cạnh gian thờ ngày giỗ. Ngày giỗ là ngày tưởng nhớ. Nhiều gia đình chỉ để yên lặng hoặc nhạc lễ. Sau phần lễ, khi ăn uống, có thể mở nhạc nhẹ ở phòng khách.
Kiêng mở nhạc to vào ban đêm. Lời kiêng này nói rằng ban đêm là giờ của âm, không nên làm động. Phần thật là giờ nghỉ của mọi người, và nhiều nội quy khu dân cư quy định rõ.
Kiêng để loa chạy khi không có người. Theo quan niệm, nhạc phát trong nhà không ai nghe là "khí động vô ích". Thực tế là tốn điện và làm phiền hàng xóm mà không ai biết để tắt.
Máy niệm Phật, nhạc tụng kinh trong nhà: đặt sao cho phải lẽ
Nhiều gia đình theo đạo Phật mở máy niệm Phật hoặc bản ghi tụng kinh ở gian thờ, phòng khách, có nhà để chạy cả ngày. Đây là sinh hoạt tín ngưỡng của gia đình, đáng được tôn trọng. Ý nghĩa của việc niệm, việc nghe kinh theo giáo lý là điều nên hỏi chư tăng ở chùa mà gia đình thường lui tới; bài này chỉ bàn phần bố trí trong nhà.
Về vị trí, máy thường được đặt trên ban Phật hoặc gần gian thờ, ở chỗ khô ráo, xa bát hương và đèn dầu để tránh tàn rơi. Dây điện đi gọn, không vắt qua chỗ thắp hương. Nhiều người dùng máy chạy pin hoặc có hẹn giờ tắt để không phải để điện qua đêm. Âm lượng chỉ cần đủ nghe trong phòng.
Về người trong nhà, không phải ai cũng cùng tín ngưỡng hay cùng nhịp sinh hoạt. Người làm ca đêm cần ngủ ngày, học sinh cần yên để học, người ốm cần nghỉ. Đặt máy ở khu chung, tắt khi có người cần yên, và không để chạy trong phòng ngủ của người khác là cách giữ hòa khí. Với hàng xóm ở nhà phố, chung cư, tiếng tụng niệm phát liên tục qua tường mỏng cũng có thể gây phiền; giữ âm lượng trong nhà mình là phép lịch sự chung cho mọi loại âm thanh.
Âm lượng, giờ giấc và hàng xóm
Ở đô thị Việt Nam, chuyện nhạc to là một trong những nguyên nhân mâu thuẫn hàng xóm hay gặp nhất, đặc biệt là loa kẹo kéo hát karaoke ngoài sân hoặc trên tầng thượng. Nhiều nội quy chung cư và hương ước khu dân cư quy định giờ giữ yên lặng, thường là buổi trưa và từ khoảng mười giờ tối tới sáng hôm sau; chi tiết tuỳ từng nơi. Pháp luật cũng có quy định xử phạt hành vi gây tiếng ồn vượt quy chuẩn trong khu dân cư; mức cụ thể bạn nên tra văn bản hiện hành.
Một cách tự kiểm đơn giản là ra đứng ngoài cửa nhà mình, hoặc nhờ người nhà sang nhà bên hỏi thăm khi đang mở nhạc. Âm trầm của loa siêu trầm truyền qua sàn, tường rất xa, nhà bên nghe thấy tiếng bùm bùm dù bạn thấy âm lượng vừa phải. Giảm âm trầm thường hiệu quả hơn giảm âm lượng chung.
Phong thủy coi trọng mối quan hệ với xung quanh: nhà mình yên mà làm nhà bên mất yên thì khí của cả khu đều "động". Hiểu theo cách ấy, giữ âm lượng vừa phải không chỉ là luật mà còn là cách giữ cho nơi mình ở dễ sống.
Bố trí loa và thói quen nghe nhạc cho dễ chịu
Vài điều chỉnh nhỏ giúp nghe nhạc hay hơn trong nhà mà giảm tiếng lọt ra ngoài.
- Không đặt loa sát tường chung với nhà bên. Đặt loa ở tường trong, quay vào giữa phòng.
- Kê đệm dưới loa. Miếng cao su hoặc đệm xốp dày giảm rung truyền xuống sàn, nhất là ở căn hộ.
- Giảm âm trầm vào buổi tối. Hầu hết loa, ứng dụng nghe nhạc đều có chỉnh âm sắc.
- Dùng hẹn giờ tắt. Nhạc ru ngủ, nhạc tụng niệm, radio nên có giờ tắt.
- Dùng tai nghe sau giờ nghỉ. Giữ âm lượng tai nghe vừa phải để bảo vệ thính giác, nhất là với trẻ em.
- Đóng cửa sổ khi mở nhạc to. Phần lớn tiếng lọt ra ngoài đi qua cửa sổ và khe cửa.
- Báo trước khi có tiệc. Một lời báo hàng xóm trước buổi tiệc sinh nhật, tân gia thường được thông cảm hơn nhiều.
Nếu nhà có người già lãng tai hay mở tivi, radio to, có thể dùng loa đặt gần chỗ ngồi của họ hoặc tai nghe không dây dành cho người lớn tuổi, thay vì tăng âm lượng cả phòng.
Nhạc với trẻ nhỏ, người già và người ốm trong nhà
Cùng một bản nhạc, mỗi người trong nhà cảm nhận khác nhau. Vài điều nên để ý khi nhà có nhiều thế hệ.
- Trẻ nhỏ. Tai trẻ nhạy hơn người lớn. Đồ chơi phát nhạc, loa đặt gần cũi, tai nghe mở to kéo dài đều không tốt cho thính giác. Nhạc ru nên nhỏ, đặt loa cách xa đầu trẻ và có giờ tắt.
- Trẻ đang tuổi đi học. Nhạc có lời mở to ở phòng khách khi con đang làm bài làm con khó tập trung. Thống nhất giờ yên lặng buổi tối giúp cả nhà dễ chịu.
- Người già. Nhiều người lớn tuổi thích radio, cải lương, nhạc xưa, và hay mở to vì nghe kém. Thay vì tranh cãi, đặt loa gần chỗ ngồi của ông bà hoặc dùng tai nghe dành cho người lớn tuổi.
- Người ốm, người mới sinh. Theo tập quán, nhà có người ốm nặng hay sản phụ mới sinh thường giữ yên. Đây là quan niệm "giữ tĩnh" trùng với nhu cầu nghỉ ngơi thật.
- Người làm ca đêm. Người ngủ ban ngày cần khu tĩnh vào ban ngày. Gia đình nên thống nhất giờ mở nhạc ở phòng khách cho phù hợp.
- Thú nuôi. Chó, mèo nghe được dải âm rộng hơn người; nhạc mở to, âm trầm mạnh có thể làm chúng căng thẳng. Để chúng có chỗ trú yên ở phòng khác.
Phong thủy nói nhà cần cân bằng động – tĩnh. Trong một gia đình nhiều thế hệ, sự cân bằng ấy thường được giữ bằng vài thỏa thuận nhỏ về giờ giấc và âm lượng.
Câu hỏi thường gặp
Mở nhạc cả ngày trong cửa hàng tại nhà có ảnh hưởng gì không?
Ở khu bán hàng, nhạc nền nhỏ giúp không gian sinh động. Nhưng nếu nhà vừa ở vừa bán, nên tách khu: nhạc ở khu bán hàng, khu ở phía sau giữ yên. Tắt nhạc khi đóng cửa hàng và giữ âm lượng không vang sang nhà bên.
Có nên mở nhạc thiền, nhạc chuông trong phòng ngủ để dễ ngủ không?
Nhiều người thấy nhạc chậm giúp thư giãn. Nên để âm lượng thấp và hẹn giờ tắt sau khi ngủ. Nếu bạn mất ngủ kéo dài, nhạc chỉ là hỗ trợ, cần hỏi bác sĩ để tìm nguyên nhân.
Ngày mùng một Tết có kiêng mở nhạc không?
Không kiêng mở nhạc, chỉ kiêng nhạc buồn, nhạc tang theo quan niệm. Nhạc xuân, nhạc vui âm lượng vừa phải là thói quen của nhiều gia đình trong những ngày Tết.
Để máy niệm Phật chạy suốt đêm có sao không?
Đây là lựa chọn tín ngưỡng của gia đình. Về thực tế, nên dùng máy có hẹn giờ, đặt xa bát hương, âm lượng nhỏ và không đặt trong phòng ngủ của người khác. Ý nghĩa giáo lý bạn có thể hỏi chư tăng.
Hàng xóm hát karaoke đến khuya thì nên làm gì?
Trước hết nên sang nói chuyện nhẹ nhàng. Nếu không được, nhờ tổ dân phố hoặc ban quản lý chung cư nhắc. Khi tiếng ồn kéo dài và vượt giờ nghỉ theo quy định địa phương, có thể phản ánh với chính quyền cơ sở.
Có nên chọn nhạc theo ngũ hành của từng người không?
Một số người gán ngũ âm với ngũ hành rồi chọn nhạc theo mệnh. Đây là suy diễn thêm từ sách xưa, không phải quy tắc phong thủy phổ biến. Bạn cứ chọn nhạc mình thích, chú ý khu và giờ là đủ.