Gương vỡ được nhiều nền văn hoá coi là điềm không may, nhưng đó là quan niệm dân gian, không có cơ sở cho thấy một tấm gương vỡ gây ra chuyện gì cho gia đình. Việc cần làm ngay khi gương vỡ là thu dọn an toàn để không ai bị đứt tay, đứt chân, rồi gói kỹ mảnh vỡ trước khi bỏ.
Bài này kể lại các quan niệm về gương vỡ ở phương Tây và phương Đông, giai thoại đứng sau thành ngữ "gương vỡ lại lành", rồi đi vào phần thực hành: thu dọn mảnh lớn, mảnh vụn, gói bỏ thế nào cho người thu gom rác không bị thương, xử lý gương nứt chưa rơi và gương cũ ố mép. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; phần an toàn thì nên làm đúng trong mọi trường hợp.
Quan niệm phương Tây: "bảy năm xui xẻo"
Ở nhiều nước phương Tây, câu nói quen thuộc là làm vỡ gương sẽ gặp bảy năm không may. Nguồn gốc của con số bảy thường được kể gắn với người La Mã cổ, với niềm tin rằng cơ thể và vận số con người đổi mới theo chu kỳ bảy năm, và gương phản chiếu linh hồn nên làm vỡ gương là làm tổn thương thứ ấy cho đến hết chu kỳ. Cách giải thích này được kể lại nhiều nhưng nên đọc như giai thoại, vì khó truy được bằng chứng chắc chắn.
Một chi tiết thực tế hay được nhắc kèm là gương trong lịch sử từng rất đắt. Trước khi kỹ thuật tráng gương phổ biến, một tấm gương lớn là tài sản quý, làm vỡ là mất một khoản tiền đáng kể. Không ít người cho rằng lời doạ xui xẻo một phần là cách nhắc người làm, trẻ con cẩn thận với món đồ đắt và dễ vỡ.
Đi kèm với lời kiêng là nhiều cách "giải" dân gian: chôn mảnh vỡ dưới ánh trăng, ném muối qua vai, không nhìn vào mảnh vỡ. Những tục này là một phần văn hoá dân gian phương Tây, không cần làm theo; điều nên giữ lại chỉ là không cầm mảnh vỡ trần tay.
Quan niệm phương Đông và người Việt
Ở phương Đông, gương đồng thời cổ là vật quý, dùng để soi, để làm lễ vật, và được tin là xua được điều xấu. Gương vì thế mang ý nghĩa của sự trọn vẹn, sáng tỏ. Gương vỡ, theo cách liên tưởng tự nhiên, gắn với sự chia lìa, đổ vỡ, nhất là trong chuyện vợ chồng. Một số gia đình người Việt kiêng giữ gương nứt trong nhà, kiêng soi vào gương vỡ, và bỏ ngay gương vỡ ra khỏi nhà.
Thành ngữ "gương vỡ lại lành" thì lại mang nghĩa ngược: vợ chồng chia cách rồi đoàn tụ. Giai thoại được kể nhiều là chuyện một đôi vợ chồng thời Nam Bắc triều bên Trung Hoa, trước loạn lạc đã bẻ đôi tấm gương, mỗi người giữ một nửa làm tin, sau nhiều năm nhờ nửa gương mà tìm lại nhau. Câu chuyện này nên đọc như giai thoại văn chương, nhưng nó cho thấy gương vỡ không chỉ gắn với điều xấu trong văn hoá Á Đông.
Trong phong thủy nhà ở, gương nứt, vỡ, ố mờ thường được khuyên thay vì quan niệm gương hỏng làm hình ảnh phản chiếu "méo", "vỡ" theo. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Lý do thực tế cũng dẫn tới cùng kết luận: gương nứt có thể rơi mảnh bất cứ lúc nào, và một tấm gương ố mờ thì không còn dùng tốt cho việc soi.
Thu dọn gương vỡ an toàn
Gương vỡ tạo ra cả mảnh lớn sắc cạnh lẫn mảnh vụn nhỏ như bụi, bắn xa hơn bạn nghĩ. Làm theo thứ tự sau:
- Giữ trẻ nhỏ và thú cưng ra khỏi phòng ngay. Người trong phòng đứng yên, xỏ dép đế dày trước khi di chuyển.
- Đeo găng tay dày (găng làm vườn, găng vải bạt). Không dùng găng cao su mỏng vì mảnh gương cắt xuyên dễ dàng.
- Nhặt mảnh lớn trước, cầm ở mặt phẳng, không cầm ở cạnh. Đặt lên một tấm bìa các-tông dày.
- Quét mảnh vừa bằng chổi và hót rác, quét từ ngoài vào trong để không đẩy mảnh vụn ra xa.
- Mảnh vụn nhỏ trên sàn: dùng băng keo bản rộng dính lên rồi gấp lại, hoặc một lát bánh mì ẩm hay khăn giấy ướt ấn nhẹ, mảnh vụn sẽ bám vào.
- Rọi đèn pin nghiêng sát mặt sàn để thấy mảnh vụn lấp lánh còn sót, nhất là ở góc tường và khe gạch.
- Nếu dùng máy hút bụi, chỉ hút mảnh vụn sau khi đã nhặt hết mảnh lớn, và kiểm ống hút sau đó vì mảnh kính có thể làm rách túi lọc.
- Lau lại sàn bằng khăn ẩm, rồi bỏ khăn đó cùng rác kính.
Nếu gương vỡ trên thảm, mảnh vụn rất khó lấy hết. Cuộn thảm lại, mang ra chỗ thoáng giũ mạnh trên một tấm bạt, rồi hút bụi kỹ cả hai mặt trước khi trải lại.
Gói và bỏ gương vỡ để người thu gom không bị thương
Người thu gom rác thường đứt tay vì túi rác có kính vỡ không được đánh dấu. Vài điều nên làm:
- Gói mảnh vỡ trong bìa các-tông hoặc nhiều lớp giấy báo cũ, quấn băng keo kín, không để cạnh sắc thò ra.
- Bỏ vào hộp hoặc túi riêng, không trộn chung với rác hữu cơ.
- Ghi chữ "kính vỡ" hoặc "dễ đứt tay" lên gói bằng bút dạ cho người thu gom biết.
- Gương lớn còn nguyên khung nhưng nứt: dán băng keo chéo nhiều đường lên mặt gương để giữ mảnh, rồi bọc cả tấm trong bìa trước khi mang đi.
- Theo quy định phân loại rác của địa phương: nhiều nơi có ngày thu gom rác cồng kềnh hoặc điểm nhận rác tái chế riêng. Gương tráng bạc thường không tái chế cùng chai lọ thuỷ tinh vì có lớp phủ kim loại và sơn phía sau, nên hỏi tổ thu gom nơi bạn ở.
- Không vứt gương vỡ ra bãi đất trống, kênh rạch, vừa gây nguy hiểm cho người đi qua vừa làm bẩn môi trường.
Một số gia đình theo quan niệm muốn bỏ gương vỡ ra khỏi nhà ngay trong ngày. Việc này không có gì sai, miễn là gương được gói kỹ và đặt ở chỗ không ai va vào trong lúc chờ thu gom.
Gương nứt chưa rơi và gương cũ ố mép
Gương nứt một đường. Gương nứt nhưng còn dính trong khung hay còn dán vào tường vẫn có thể rơi mảnh bất ngờ khi có rung động, như đóng cửa mạnh hay khoan tường bên cạnh. Dán băng keo trong dọc vết nứt để giữ tạm, rồi lên kế hoạch thay sớm, nhất là gương ở phòng trẻ, phòng tắm.
Gương dán chết vào tường bị vỡ. Không cố cạy bằng tay. Dán băng keo kín toàn bộ mặt gương, đeo kính bảo hộ và găng dày, dùng dao trét bản rộng hoặc dây cước luồn sau để tách keo dần từ mép. Nếu gương lớn hoặc ở trên cao, nên nhờ thợ.
Gương ố mép, đốm đen. Đây không phải vỡ, mà là lớp tráng bạc phía sau bị ẩm ăn mòn. Theo quan niệm, gương mờ ố nên thay; về sử dụng, gương ố lan vào giữa thì cũng không soi rõ được nữa. Gương thay mới nên có lớp bảo vệ mặt sau tốt hơn, nhất là ở chỗ ẩm.
Gương cũ của người thân. Có gia đình giữ gương cũ của ông bà như kỷ vật. Nếu gương đã nứt mà khung còn đẹp, có thể thay riêng mặt gương, giữ lại khung. Đây là cách vừa an toàn vừa giữ được ký ức.
Treo gương mới cho chắc: chọn cách theo loại tường
Phần lớn gương vỡ trong nhà là do rơi, và gương rơi thường vì cách treo không hợp với tường hoặc với trọng lượng gương. Bảng dưới gợi ý chung; gương lớn, nặng nên nhờ thợ có kinh nghiệm.
| Loại tường | Cách treo hay dùng | Điều cần tránh |
|---|---|---|
| Tường gạch, bê tông | Vít nở nhựa hoặc vít nở kim loại đúng cỡ, ke đỡ mép dưới cho gương nặng | Đóng đinh thép trực tiếp, chỉ một điểm treo cho gương lớn |
| Vách thạch cao | Tắc kê chuyên dụng cho thạch cao, ưu tiên bắt vào khung xương | Vít nở thường, treo gương nặng giữa hai thanh xương |
| Tường ốp gỗ, tủ | Vít gỗ bắt vào khung chịu lực | Bắt vào tấm ốp mỏng không có khung phía sau |
| Gạch men phòng tắm | Khoan bằng mũi chuyên cho gạch, vít inox chống gỉ | Keo axit dán thẳng gương lên gạch |
| Cánh cửa, cánh tủ | Móc treo chuyên dụng, gương nhẹ có phim an toàn | Gương nặng trên cửa hay bị đóng mạnh |
Trước khi khoan, nên kiểm đường điện, ống nước âm tường ở vị trí định treo. Với gương treo bằng dây, kiểm dây và móc định kỳ, vì dây kim loại mảnh có thể gỉ, đứt sau vài năm, nhất là ở nơi ẩm.
Gương vỡ và tâm lý: nên nghĩ thế nào cho nhẹ
Với người vốn tin vào điềm báo, một tấm gương vỡ đúng vào lúc gia đình đang có chuyện lo có thể làm họ lo thêm. Điều nên nhớ là gương vỡ là sự cố vật lý rất phổ biến: gương rơi vì móc treo lỏng, vì va chạm khi dọn nhà, vì chênh lệch nhiệt, vì keo dán xuống cấp sau nhiều năm. Chúng xảy ra ở mọi nhà, vào mọi thời điểm, độc lập với những chuyện khác trong đời sống.
Nếu ai đó trong nhà vẫn thấy bất an, một việc nhỏ như dọn sạch, bỏ gương vỡ đi và thay một tấm gương mới, treo chắc chắn hơn, thường đủ để khép lại chuyện ấy. Không cần làm lễ hay mua vật phẩm để "giải". Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người, và cách tốt nhất để tôn trọng nó là làm những việc vừa an toàn vừa giúp mọi người yên lòng.
Cũng nên xem lại vì sao gương vỡ: móc treo có đủ chịu lực không, vít nở có phù hợp với tường gạch hay tường thạch cao không, gương có nằm ở lối đi hay bị va không. Gương mới treo đúng kỹ thuật là cách phòng chuyện lặp lại, và cũng là điều duy nhất thật sự nằm trong tay bạn sau một lần gương vỡ.
Câu hỏi thường gặp
Gương vỡ trong nhà có phải điềm xấu không?
Đó là quan niệm dân gian ở nhiều nơi, mức tin tuỳ mỗi người. Không có cơ sở nào cho thấy gương vỡ gây ra chuyện không may. Điều cần làm là thu dọn an toàn và xem lại vì sao gương rơi để treo gương mới chắc hơn.
Gương vỡ có nên giữ lại làm kỷ niệm không?
Mảnh gương vỡ sắc cạnh nên không an toàn để giữ trong nhà, nhất là nhà có trẻ nhỏ. Nếu gương có khung là kỷ vật, bạn có thể thay mặt gương mới và giữ khung cũ.
Thành ngữ "gương vỡ lại lành" nghĩa là gì?
Thành ngữ này chỉ vợ chồng chia cách rồi đoàn tụ, hoặc mối quan hệ rạn nứt được hàn gắn. Giai thoại hay được kể là chuyện đôi vợ chồng bẻ đôi tấm gương làm tin rồi nhờ nó tìm lại nhau, nên đọc như giai thoại văn chương.
Dùng máy hút bụi hút mảnh gương vỡ có được không?
Chỉ nên hút mảnh vụn sau khi đã nhặt hết mảnh lớn bằng tay đeo găng và chổi. Mảnh lớn có thể làm rách ống hút hoặc túi lọc; sau khi hút, kiểm tra và đổ bụi trong máy cẩn thận.
Gương bị nứt nhẹ ở góc có cần thay ngay không?
Vết nứt có thể lan và mảnh có thể rơi khi có rung động. Dán băng keo giữ tạm và thay trong thời gian sớm, ưu tiên gương ở phòng trẻ, phòng tắm và lối đi.
Gương tráng bạc có bỏ chung với chai lọ thuỷ tinh tái chế được không?
Thường là không, vì gương có lớp kim loại và sơn bảo vệ phía sau, khác với thuỷ tinh chai lọ. Hãy hỏi tổ thu gom hoặc điểm nhận rác tái chế nơi bạn ở để biết cách bỏ đúng.