Hai gương đặt đối diện nhau tạo ra một dãy ảnh lặp kéo dài như hành lang không có điểm cuối, và đó là hình ảnh mà quan niệm dân gian ở nhiều nơi kiêng, cho rằng nó làm khí trong nhà rối hoặc "mở lối" cho điều không lành. Ở góc vật lý, hiện tượng này chỉ là ánh sáng phản xạ qua lại nhiều lần giữa hai mặt song song, mỗi lần mất một phần, nên ảnh mờ dần và tối dần về phía xa.
Bài này tách hai lớp đó ra: quan niệm nói gì và vì sao nó gây ấn tượng mạnh, hiện tượng quang học thật sự ra sao, vì sao nhiều người thấy chóng mặt hay khó chịu khi đứng giữa hai gương, và cách đặt lệch hai gương trong phòng tắm, phòng thay đồ, tiệm tóc. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; phần quang học thì bạn tự thử được với hai tấm gương nhỏ.
Quan niệm dân gian về gương soi gương
Trong nhiều nền văn hoá, gương từ lâu đã được gắn với những hình dung vượt ra ngoài việc soi mặt. Ở phương Đông, gương đồng được dùng trong nghi lễ và được tin là xua được điều xấu; ở phương Tây, nhiều truyện dân gian coi gương như một cánh cửa sang thế giới khác. Khi hai gương soi vào nhau và tạo ra một hành lang ảnh không dứt, trí tưởng tượng dễ coi đó là một lối đi không biết dẫn về đâu.
Trong phong thủy nhà ở, lời giải thích hay gặp nhất là gương vốn làm khí "động" và "phản". Hai gương đối nhau khiến khí bị dội qua lại liên tục, không lắng xuống được, nên người ở dễ bồn chồn, khó tập trung. Một số người còn nói hai gương đối nhau làm "nhân lên" mọi thứ giữa chúng, cả cái tốt lẫn cái xấu. Những cách diễn giải này khác nhau giữa các nguồn.
Cần nói rõ: không có bằng chứng nào cho thấy hai gương đối nhau gây ra rủi ro, bệnh tật hay chuyện không may. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Nhưng cũng không nên coi lời kiêng là vô căn cứ hoàn toàn, vì cảm giác khó chịu khi đứng giữa hai gương là có thật với nhiều người, và phần dưới sẽ giải thích vì sao.
Hiện tượng hành lang vô tận nhìn bằng quang học
Mỗi lần phản xạ tạo một ảnh mới. Khi bạn đứng giữa hai gương song song, gương thứ nhất tạo ảnh của bạn; gương thứ hai thấy ảnh đó như một vật thật và tạo ảnh của ảnh; cứ thế lặp lại. Về lý thuyết số ảnh là vô hạn, nhưng mắt chỉ thấy được một số lớp.
Ảnh xa dần tối và ngả màu. Gương thông thường không phản xạ được toàn bộ ánh sáng, mỗi lần dội lại mất một phần. Lớp kính trước lớp tráng bạc cũng hấp thụ một ít, thường thiên về màu xanh lục, nên các ảnh ở xa trông tối và hơi xanh. Đó là lý do "hành lang" không sáng mãi mà chìm dần.
Hành lang cong vì gương không song song tuyệt đối. Trong thực tế hai gương hiếm khi song song hoàn hảo, nên dãy ảnh thường cong dần sang một bên. Lệch càng nhiều, dãy ảnh càng ngắn và càng cong; lệch đủ lớn thì chỉ còn một hai ảnh.
Đặt lệch là cắt dãy ảnh. Chính vì vậy, cách đơn giản nhất để không có hành lang vô tận là không để hai gương cùng trục, hoặc nghiêng một gương vài độ. Đây là cách người làm nội thất vẫn dùng, độc lập với chuyện tin hay không tin phong thủy.
Vì sao nhiều người thấy khó chịu khi đứng giữa hai gương
Ngoài lớp quan niệm, cảm giác khó chịu có những nguyên nhân dễ hiểu:
- Mất điểm định hướng. Mắt và não dùng các cạnh tường, sàn, trần để định vị cơ thể trong không gian. Khi hai bên đều là ảnh lặp, các cạnh nhân lên vô số, một số người thấy chao đảo, nhất là người hay say tàu xe.
- Thấy mình từ phía sau. Giữa hai gương, bạn nhìn thấy gáy và lưng mình, điều hiếm gặp trong đời thường. Nhiều người thấy lạ và khó thả lỏng.
- Chuyển động bị nhân lên. Một cái giơ tay tạo ra hàng chục chuyển động trong tầm mắt. Ở phòng tắm hay phòng thay đồ chật, cảm giác như có rất nhiều người cùng cử động.
- Ánh sáng dội nhiều lần. Đèn ở giữa hai gương được nhân thành một dãy đèn, làm không gian chói hơn mức cần, đặc biệt với đèn trần nhỏ dạng điểm.
- Trẻ nhỏ dễ sợ. Trẻ ở tuổi chưa phân biệt rõ ảnh và vật thật có thể sợ hành lang ảnh, nhất là trong ánh sáng yếu.
Những nguyên nhân này giải thích vì sao lời kiêng tồn tại lâu và được nhiều người làm theo: nó trùng với một trải nghiệm có thật. Bạn không cần tin vào lớp "khí" để thấy rằng tránh đặt hai gương đối nhau ở chỗ sinh hoạt hằng ngày là hợp lý.
Những chỗ hay vô tình có hai gương đối nhau
Hai gương đối nhau thường không phải do chủ nhà chủ ý mà do cộng dồn: một gương có sẵn, sau đó thêm tủ cánh gương hay gương trang trí. Bảng dưới gom các trường hợp hay gặp.
| Không gian | Hai gương thường là | Cách xử lý gọn |
|---|---|---|
| Phòng tắm | Gương lavabo và tủ gương hoặc gương toàn thân sau cửa | Chuyển gương toàn thân sang tường vuông góc với lavabo |
| Phòng thay đồ | Gương hai bên để soi trước sau | Đặt chữ L hoặc dùng gương ba cánh gập, chỉ mở khi soi |
| Lối vào nhà | Gương tủ giày và gương trang trí tường đối diện | Bỏ một gương, thay bằng tranh |
| Phòng ngủ | Tủ áo cánh gương và gương bàn trang điểm | Xoay bàn phấn chín mươi độ |
| Thang máy, hành lang chung cư | Ốp gương hai vách | Không tự sửa được; chỉ ghi nhận, không cần lo |
| Tiệm tóc | Gương trước ghế và gương sau lưng khách | Lệch trục hai dãy gương, hoặc dùng gương cầm tay để soi sau |
Trường hợp thang máy, sảnh toà nhà có vách gương là không gian chung, bạn chỉ đi qua trong thời gian ngắn. Nhiều người làm phong thủy cho rằng những chỗ đi qua như vậy không đáng bận tâm như chỗ ngồi, chỗ ngủ.
Đặt lệch hai gương: cách làm cụ thể
Nếu bạn cần hai gương trong cùng một phòng, chẳng hạn để soi tóc phía sau, có thể bố trí như sau mà vẫn tránh được hành lang ảnh:
- Chọn một gương chính, đặt trên tường mà bạn đứng trước nhiều nhất, ví dụ gương lavabo.
- Gương phụ đặt trên tường vuông góc với gương chính, không trên tường đối diện. Khi cần soi sau, bạn đứng chéo giữa hai gương, góc chín mươi độ chỉ cho ra vài ảnh, không có hành lang dài.
- Nếu buộc phải dùng tường đối diện, đặt hai gương lệch trục ít nhất một bề rộng gương, để khi đứng trước gương này bạn không thấy gương kia trong ảnh.
- Có thể nghiêng nhẹ gương phụ bằng giá treo có khớp, vài độ là đủ làm dãy ảnh cong ra khỏi tầm mắt.
- Dùng gương phụ dạng gấp, có cánh, hoặc gắn sau cánh cửa: chỉ mở ra lúc cần soi.
- Kiểm lại bằng cách đứng ở giữa phòng, quay qua quay lại. Nếu không thấy dãy ảnh lặp thì bố trí đã ổn.
Ví dụ giả định: một phòng tắm căn hộ ở Cần Thơ có gương lavabo và một gương toàn thân sau cánh cửa, khi đóng cửa thì hai gương đối nhau. Chủ nhà chuyển gương toàn thân sang tường bên cạnh bồn tắm đứng, không phải khoan thêm vì đã có sẵn lỗ vít của móc treo khăn cũ.
Những chỗ nên tránh nhất và những chỗ không cần bận tâm
Phòng ngủ: nên tránh. Hai gương đối nhau trong phòng ngủ, ví dụ tủ cánh gương và gương bàn phấn, nhân ánh đèn ngủ thành cả dãy và tạo nhiều chuyển động trong tầm mắt khi bạn trở mình. Theo quan niệm đây là chỗ cần tĩnh nhất; theo giấc ngủ, đây cũng là chỗ cần tối và ít kích thích nhất.
Phòng thờ, gian thờ: nên tránh. Gương ở gian thờ vốn đã ít được khuyên; hai gương đối nhau sẽ nhân ánh nến, ánh đèn thờ thành một dãy, làm mất vẻ trang nghiêm. Nếu nhà có gương trang trí gần gian thờ, nên dời trước khi bàn thêm chuyện khác.
Góc làm việc, góc học: nên tránh. Người ngồi giữa hai gương thấy chuyển động phía sau mình qua gương, dễ mất tập trung. Một tấm gương ở góc học tập đã là điều nhiều phụ huynh bỏ đi; hai tấm đối nhau càng không cần.
Phòng tắm, phòng thay đồ: tuỳ cách đặt. Đây là nơi cần gương thật sự, nên mục tiêu là đặt chữ L hoặc lệch trục chứ không phải bỏ gương. Thời gian bạn đứng ở đó cũng ngắn.
Thang máy, sảnh, cửa hàng: không cần bận tâm. Những chỗ đi qua, ở lại vài phút, không phải nơi sinh hoạt của gia đình. Nhiều người làm phong thủy không xét những không gian chung này khi xem nhà.
Khi hiệu ứng gương lặp được dùng có chủ ý
Không phải lúc nào hành lang ảnh cũng là điều bị tránh. Trong trang trí, có loại "gương vô cực" làm bằng một gương thường phía sau và một tấm kính bán phản xạ phía trước, có dải đèn ở giữa, tạo ra đường hầm ánh sáng sâu thăm thẳm. Người ta dùng nó ở quán bar, phòng trưng bày, sân khấu như một hiệu ứng thị giác.
Trong kiến trúc cung điện phương Tây, các phòng gương nổi tiếng cũng dùng gương đặt đối với cửa sổ để nhân ánh sáng và tạo cảm giác lộng lẫy. Những không gian này là nơi để ngắm và đi qua, không phải nơi để ngủ hay làm việc hằng ngày, nên cảm giác chao đảo không phải là vấn đề lớn.
Điều này gợi một cách nhìn cân bằng: hiệu ứng gương lặp không xấu hay tốt tự thân, mà hợp hay không hợp với công năng. Ở chỗ cần tĩnh như phòng ngủ, phòng thờ, góc đọc sách, nên tránh. Ở chỗ trưng bày, đi qua, có thể dùng nếu thích. Đây cũng là tinh thần chung của nhiều lời khuyên phong thủy khi được hiểu thực tế: đúng chỗ thì dùng, sai chỗ thì đổi.
Câu hỏi thường gặp
Hai gương đối diện nhau có làm nhà gặp chuyện không may không?
Không có bằng chứng nào cho thấy điều đó. Lời kiêng là quan niệm dân gian, mức tin tuỳ mỗi người. Điều có thật là nhiều người thấy chóng mặt, khó chịu khi đứng giữa hai gương, nên tránh đặt như vậy ở chỗ sinh hoạt hằng ngày là hợp lý.
Hai gương đối diện nhưng lệch nhau một chút có còn bị coi là đối không?
Nếu khi đứng trước gương này bạn không thấy gương kia trong ảnh, đa số người làm phong thủy không coi là đối nhau. Lệch khoảng một bề rộng gương hoặc nghiêng vài độ thường đủ cắt dãy ảnh lặp.
Vì sao ảnh trong hành lang gương ở xa có màu xanh?
Lớp kính phía trước gương hấp thụ một phần ánh sáng, nhiều hơn ở các màu không phải xanh lục, và ánh sáng đi qua lớp kính nhiều lần sau mỗi lần phản xạ. Vì vậy ảnh xa vừa tối đi vừa ngả xanh dần.
Gương đối diện vách kính hoặc cửa kính có tạo hành lang vô tận không?
Kính trong suốt chỉ phản xạ một phần nhỏ ánh sáng, nên ban ngày gần như không thấy ảnh lặp. Ban đêm, khi ngoài trời tối và trong nhà sáng đèn, kính phản chiếu rõ hơn và có thể thấy vài ảnh mờ. Kéo rèm là cách xử lý đơn giản.
Tiệm tóc có hai dãy gương đối nhau thì nên làm sao?
Nhiều tiệm đặt hai dãy gương lệch trục nhau để khách ngồi không thấy hành lang ảnh, và dùng gương cầm tay để soi phía sau. Ngoài quan niệm, cách này còn giảm cảm giác chật chội và chói đèn.
Trẻ nhỏ sợ khi đứng giữa hai gương thì có cần lo không?
Đây là phản ứng bình thường ở trẻ chưa phân biệt rõ ảnh và vật thật. Bạn chỉ cần bố trí lại để không có hai gương đối nhau ở phòng trẻ hay đi lại, và giải thích cho trẻ bằng cách cùng soi hai gương nhỏ ở nơi đủ sáng.