Phong thủy coi một góc học tốt là nơi khí lưu thông nhẹ: không tù đọng, không lùa mạnh, không bị nắng hun; dịch sang ngôn ngữ đời thường, đó là phòng có gió nhẹ, không khí được thay thường xuyên, nhiệt độ dễ chịu và không có luồng gió thổi thẳng vào người. Phòng bí làm buồn ngủ, phòng nóng làm bứt rứt, điều hoà hay gió lùa thổi thẳng làm khô mắt, mỏi cổ.
Bài đọc lại chữ "khí" trong phong thủy dưới góc độ thông gió và nhiệt độ, rồi đi qua bốn tình huống hay gặp ở góc học trong nhà Việt: phòng kín bí, phòng có điều hoà, phòng tầng tum nóng, phòng lạnh mùa đông miền Bắc. Mỗi tình huống có cách chỉnh cụ thể. Phần quan niệm được ghi rõ; đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Tàng phong tụ khí: hiểu cho góc học
Câu cửa miệng của phong thủy là "tàng phong tụ khí": chỗ tốt là chỗ che được gió mạnh mà giữ được khí. Áp vào ngôi nhà, nó nói rằng nhà không nên lộng gió đến mức mọi thứ bay đi, cũng không nên kín đến mức khí tù đọng. Áp vào góc học, nó gợi ý một chỗ ngồi được che chắn khỏi luồng gió mạnh nhưng vẫn có không khí lưu thông.
Chữ khí trong phong thủy rộng hơn không khí vật lý. Nhưng trong phạm vi một căn phòng, phần lớn những gì phong thủy nói về khí tù, khí lùa, khí nóng đều có thể đọc như mô tả về thông gió, độ ẩm và nhiệt độ. Người làm thiết kế nhà ở cũng dùng các khái niệm tương tự: thông gió xuyên phòng, tránh gió thổi trực tiếp vào chỗ ngồi, chống nóng mái và tường hướng Tây.
Đọc theo cách này không phủ nhận phần quan niệm, mà giúp gia đình biết làm gì cụ thể. Thay vì treo một vật để "hoá giải khí tù", bạn mở cửa sổ đúng giờ, đặt quạt đúng chỗ, che nắng đúng hướng. Đó là những việc có tác dụng mà ai ngồi học cũng cảm nhận được.
Phòng kín, bí: vì sao ngồi một lúc đã buồn ngủ
Phòng ngủ kiêm phòng học trong căn hộ thường đóng kín để bật điều hoà hay để tránh bụi, tiếng ồn. Sau một hai giờ có một hai người ngồi trong đó, không khí trở nên bí: nồng hơn, ẩm hơn, nhiều người thấy đầu nặng và buồn ngủ. Phong thủy gọi đây là khí tù đọng, không có sinh khí mới.
Một số nghiên cứu về lớp học và văn phòng gợi ý rằng không khí kém thông thoáng, với nồng độ khí cacbonic cao, có liên quan đến cảm giác buồn ngủ và giảm tỉnh táo; mức độ ảnh hưởng tới kết quả học tập vẫn còn được bàn. Điều ít ai tranh cãi là phòng được thay không khí thường xuyên cho cảm giác dễ chịu hơn.
Cách xử lý đơn giản: mở cửa sổ và cửa phòng năm mười phút giữa các buổi học để tạo đối lưu; nếu phòng có điều hoà, dùng thêm quạt thông gió hoặc hé cửa một chút; tránh đặt bàn học ở góc phòng không có cửa sổ, không có lối gió. Cây xanh trong phòng làm góc học dễ chịu hơn về mặt thị giác, nhưng không đủ thay thế việc mở cửa thông gió.
Bốn tình huống hay gặp và cách chỉnh
Bảng dưới gom các tình huống phổ biến ở góc học trong nhà Việt, cách phong thủy gọi tên và cách xử lý thực tế. Các con số chỉ là khoảng tham khảo, mỗi người cảm nhận khác nhau.
| Tình huống | Phong thủy gọi là | Cảm giác người học | Cách chỉnh |
|---|---|---|---|
| Phòng kín, nhiều giờ không mở cửa | Khí tù | Nặng đầu, buồn ngủ | Mở cửa thay không khí giữa các buổi; quạt thông gió |
| Điều hoà hay quạt thổi thẳng vào người | Gió xung, phong sát | Khô mắt, mỏi cổ, lạnh vai | Dời bàn khỏi luồng gió; chỉnh cánh đảo gió lên trần |
| Tầng tum, phòng sát mái, tường Tây | Hỏa khí vượng | Nóng, bứt rứt buổi chiều | Chống nóng mái, rèm che nắng, học vào buổi sáng |
| Mùa đông miền Bắc, gió bấc lùa | Hàn khí, gió lùa sau lưng | Lạnh chân tay, co ro | Chặn khe cửa, thảm chân, sưởi an toàn |
Nhiều người thấy dễ chịu quanh khoảng 25 đến 28 độ C khi có quạt nhẹ vào mùa hè, và cần ấm hơn mức nhiệt ngoài trời vào mùa đông miền Bắc. Nhiệt kế ẩm kế nhỏ đặt trên bàn giúp bạn biết phòng đang thế nào thay vì đoán.
Điều hoà, quạt và chỗ đặt bàn học
Không đặt bàn ngay dưới cục lạnh. Luồng gió lạnh thổi thẳng xuống đầu và vai người ngồi lâu dễ gây mỏi cổ, khô mắt. Phong thủy gọi là gió xung sau lưng hay trên đầu; ai từng ngồi dưới điều hoà văn phòng đều biết cảm giác đó.
Chỉnh cánh đảo gió. Hướng gió lên trần hoặc sang phía không có người để không khí lạnh lan đều, không tạo luồng mạnh vào một điểm.
Cài nhiệt độ vừa phải. Phòng quá lạnh so với ngoài trời làm người học co ro, mỗi lần ra vào lại sốc nhiệt. Mức vừa đủ mát kết hợp quạt nhẹ thường dễ chịu và tiết kiệm điện hơn.
Quạt đặt chéo, không thổi thẳng mặt bàn. Quạt thổi thẳng vào mặt bàn làm bay giấy, khô mắt. Quạt trần hay quạt đặt chéo phía sau một bên tạo gió nhẹ quanh người mà không làm phiền trang sách.
Giữ khoảng cách với máy sưởi, máy hút ẩm. Các thiết bị này phát nhiệt hay tiếng ồn, nên đặt cách bàn học một khoảng và xa sách vở, rèm vải.
Tầng tum, phòng sát mái và nắng chiều
Nhiều nhà phố dùng tầng tum hay phòng trên cùng làm chỗ học vì yên tĩnh. Cái giá là nhiệt: mái bê tông hay mái tôn hấp nắng cả ngày, tới chiều tối phòng vẫn hầm. Phong thủy gọi đây là hỏa khí quá vượng, không hợp với hoạt động cần tĩnh như học.
Cách chỉnh bắt đầu từ mái: lớp chống nóng, mái che phụ, trồng cây hay lát gạch chống nóng trên sân thượng nếu kết cấu cho phép. Những việc này nên hỏi thợ hoặc kỹ sư, vì liên quan đến chống thấm và tải trọng. Với tường hướng Tây, rèm dày hay tấm che bên ngoài cửa sổ cắt được phần lớn nắng chiều.
Bên trong phòng, bàn học nên đặt xa mảng tường nóng nhất, ưu tiên phía có cửa sổ đón gió. Lịch học cũng có thể điều chỉnh: học ở tầng trên vào buổi sáng, buổi chiều chuyển xuống phòng mát hơn. Đây là cách người xưa vẫn làm khi nhà ba gian có gian mát gian nóng theo mùa: không cố ngồi một chỗ mà dời theo khí trời.
Mùa đông lạnh và nồm: giữ ấm góc học an toàn
Ở miền Bắc, những tuần gió mùa đông bắc và mùa nồm làm góc học vừa lạnh vừa ẩm. Các bước dưới đây giúp giữ ấm mà vẫn an toàn.
- Chặn khe hở cửa sổ, cửa đi bằng ron hay rèm dày để gió bấc không lùa vào sau lưng người ngồi.
- Trải thảm dưới chân bàn; chân lạnh là thứ làm người học khó chịu nhất mùa đông.
- Dùng sưởi điện loại an toàn, đặt cách xa giấy, rèm, chăn; tắt khi rời phòng.
- Tuyệt đối không đốt than, đốt củi để sưởi trong phòng kín vì nguy cơ ngộ độc khí độc.
- Ngày nồm, đóng cửa phòng, bật máy hút ẩm hoặc chế độ làm khô của điều hoà; ngày khô hanh, mở cửa thông gió.
- Giữ sách vở trong hộc kín, không để sát tường đang đọng hơi nước.
Phong thủy chuộng chỗ ngồi được che sau lưng, ấm áp, không gió lùa; quy định an toàn thì nhắc không dùng lửa trong phòng kín. Hai lời khuyên này đi cùng nhau, và lời khuyên an toàn luôn phải được đặt trước.
Độ ẩm, mùa nồm và khô hanh: phần khí ít ai để ý
Khi nói về khí ở góc học, người ta thường nghĩ tới gió và nóng lạnh mà quên độ ẩm. Phong thủy xưa chia đất ở thành chỗ khô ráo và chỗ thấp ẩm, và gần như mọi trường phái đều chuộng nền nhà cao ráo, tránh chỗ đọng nước. Lý do thực tế rất dễ thấy: chỗ ẩm sinh nấm mốc, đồ gỗ cong vênh, giấy ngả vàng, quần áo có mùi; người ngồi lâu thấy khó chịu mà không gọi được tên.
Ở miền Bắc, những đợt nồm cuối đông sang xuân làm tường, sàn đổ mồ hôi, sách vở để sát tường có thể ẩm mép chỉ sau vài ngày. Ở các tỉnh phía Nam, mùa mưa kéo dài cũng làm phòng kín dễ có mùi mốc, nhất là phòng tầng trệt hay phòng sát nhà vệ sinh. Ngược lại, những ngày khô hanh hoặc phòng bật điều hoà liên tục lại làm không khí quá khô, mắt người học dễ cay, môi nứt.
Cách xử lý không cần gì phức tạp. Một chiếc ẩm kế nhỏ cho biết phòng đang ẩm hay khô thay vì đoán. Ngày nồm, đóng cửa để hơi ẩm bên ngoài không tràn vào, dùng máy hút ẩm hoặc chế độ làm khô của điều hoà; ngày khô ráo, mở cửa cho phòng thoáng. Sách vở nên để trong kệ cách tường một chút, không đặt thẳng xuống sàn. Mùa hanh khô, một chậu nước hay máy tạo ẩm nhỏ đặt xa thiết bị điện giúp phòng dễ chịu hơn, nhưng đừng để phòng quá ẩm vì lại sinh mốc.
Với góc học, vị trí cũng quan trọng. Bàn học kê sát mảng tường hay thấm, ngay cạnh nhà vệ sinh, hay dưới một ô cửa sổ dột khi mưa to là những chỗ nên tránh. Phong thủy gọi đó là chỗ thấp ẩm, khí nặng; người làm nhà gọi là chỗ cần chống thấm. Hai cách gọi dẫn tới cùng một việc nên làm: sửa chỗ thấm trước, rồi mới bàn tới hướng bàn hay vật trang trí.
Câu hỏi thường gặp
Ngồi học dưới điều hoà có sao không theo phong thủy?
Theo quan niệm, luồng gió mạnh thổi thẳng vào người là gió xung, không tốt cho chỗ ngồi lâu. Thực tế ngồi dưới cục lạnh dễ khô mắt, mỏi cổ, lạnh vai. Nên dời bàn khỏi luồng gió hoặc chỉnh cánh đảo gió hướng lên trần.
Phòng học không có cửa sổ thì xử lý thế nào?
Phòng không cửa sổ thường bí và tối. Nên có quạt thông gió hoặc quạt hút, mở cửa phòng thường xuyên, dùng đèn đủ sáng. Nếu có lựa chọn khác trong nhà có cửa sổ, nên ưu tiên chỗ đó cho việc học lâu.
Đặt cây xanh có thay được việc mở cửa thông gió không?
Không thay được. Cây xanh làm góc học dễ chịu về thị giác, nhưng một vài chậu cây không đủ làm sạch không khí trong phòng kín. Mở cửa thay không khí định kỳ vẫn là cách hiệu quả và đơn giản nhất.
Nhiệt độ bao nhiêu thì dễ học?
Không có con số chung cho mọi người. Nhiều người thấy dễ chịu quanh 25 đến 28 độ C khi có quạt nhẹ vào mùa hè. Điều quan trọng hơn là tránh chênh lệch quá lớn với bên ngoài và tránh luồng gió thổi thẳng vào người.
Tầng tum nóng có nên làm phòng học không?
Có thể, nếu chống nóng mái tốt và có cửa đón gió. Nên học ở đó vào buổi sáng, chuyển xuống tầng dưới vào chiều nóng. Việc làm lớp chống nóng, mái phụ cần hỏi thợ hoặc kỹ sư vì liên quan tới chống thấm và kết cấu.
Mùa đông có nên đóng kín phòng học cho ấm không?
Đóng cửa để giữ ấm là hợp lý, nhưng nên hé cửa hoặc mở vài phút giữa các buổi để thay không khí. Dùng sưởi điện an toàn, không đốt than củi trong phòng kín. Thảm chân và rèm dày giúp ấm hơn mà không cần sưởi mạnh.