Theo cách tính phổ biến, Văn Xương của một người được xác định từ thiên can năm sinh: Giáp ở Tị, Ất ở Ngọ, Bính và Mậu ở Thân, Đinh và Kỷ ở Dậu, Canh ở Hợi, Tân ở Tý, Nhâm ở Dần, Quý ở Mão. Đổi các địa chi đó ra phương trong nhà, bạn được một phương mà trường phái này coi là hợp với việc học của người đó.
Bài giải thích cách xác định can năm sinh cho đúng, cách đổi địa chi ra phương, cách đặt lên mặt bằng nhà và cách xử lý khi cả nhà mỗi người một can. Cần nói trước: đây là một trong nhiều cách tính Văn Xương, các trường phái khác cho kết quả khác. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Văn Xương là gì và cách tính theo can từ đâu ra
Văn Xương vốn là tên một nhóm sao trong thiên văn cổ Trung Hoa, nằm gần Bắc Đẩu, được coi là chủ về văn chương, học vấn. Về sau tên này đi vào tín ngưỡng qua hình tượng Văn Xương Đế Quân, vị thần được học trò cầu khi đi thi; ở Hà Nội, đền Ngọc Sơn là nơi thờ Văn Xương Đế Quân quen thuộc. Trong phong thủy và mệnh lý, chữ Văn Xương được dùng cho nhiều thứ khác nhau, nên người mới rất dễ nhầm.
Cách tính theo thiên can năm sinh thuộc nhóm "Văn Xương theo người", tức mỗi người có một phương riêng không phụ thuộc vào nhà. Bảng can – chi được truyền qua một bài khẩu quyết ngắn, chép trong nhiều sách mệnh lý và phong thủy dân gian. Không có một tác giả gốc được biết chắc; người ta dùng nó như quy ước chung.
Bên cạnh đó còn có Văn Xương theo nhà, tính từ hướng toạ của ngôi nhà, và Văn Xương theo Huyền không, tức sao Tứ lục bay theo năm. Ba cách không thay thế nhau. Bài này chỉ đi sâu vào cách theo can vì đây là cách nhiều gia đình nghe tới nhất khi hỏi bàn học của con đặt ở đâu.
Bảng Văn Xương theo mười thiên can
Bảng dưới ghép can năm sinh, địa chi Văn Xương và phương tương ứng trong 24 sơn. Cột cuối cho ví dụ năm sinh dương lịch để dễ hình dung; năm sinh âm lịch mới là căn cứ.
| Can năm sinh | Văn Xương tại | Phương trong nhà | Ví dụ năm sinh |
|---|---|---|---|
| Giáp | Tị | Đông Nam (nghiêng về Nam) | 2014, 2024 |
| Ất | Ngọ | Chính Nam | 2015, 2025 |
| Bính | Thân | Tây Nam (nghiêng về Tây) | 2016, 2026 |
| Đinh | Dậu | Chính Tây | 2007, 2017 |
| Mậu | Thân | Tây Nam (nghiêng về Tây) | 2008, 2018 |
| Kỷ | Dậu | Chính Tây | 2009, 2019 |
| Canh | Hợi | Tây Bắc (nghiêng về Bắc) | 2010, 2020 |
| Tân | Tý | Chính Bắc | 2011, 2021 |
| Nhâm | Dần | Đông Bắc (nghiêng về Đông) | 2012, 2022 |
| Quý | Mão | Chính Đông | 2013, 2023 |
Mẹo nhớ can theo năm dương lịch: số cuối năm 0 là Canh, 1 Tân, 2 Nhâm, 3 Quý, 4 Giáp, 5 Ất, 6 Bính, 7 Đinh, 8 Mậu, 9 Kỷ. Mẹo này đúng cho phần lớn ngày trong năm, trừ những người sinh trước Tết âm lịch, xem phần dưới.
Trong 24 sơn, mỗi địa chi chiếm 15 độ. Tị nằm trong cung Đông Nam nhưng lệch về phía Nam; Thân nằm trong cung Tây Nam nhưng lệch về phía Tây; Hợi lệch về phía Bắc trong cung Tây Bắc; Dần lệch về phía Đông trong cung Đông Bắc.
Xác định can năm sinh cho đúng: ba chỗ hay nhầm
Người sinh tháng một, đầu tháng hai dương lịch. Năm âm lịch bắt đầu từ mùng một Tết, thường rơi vào cuối tháng một hoặc tháng hai dương lịch. Ví dụ giả định: một bé sinh ngày 20/1/2014, khi đó Tết Giáp Ngọ chưa tới, nên bé thuộc năm Quý Tỵ, can Quý, Văn Xương ở Mão chứ không phải Tị.
Mốc Tết hay mốc Lập xuân. Một số trường phái phong thủy lấy tiết Lập xuân, khoảng ngày 4 tháng 2 dương lịch, làm mốc đổi năm thay vì mùng một Tết. Nếu ngày sinh nằm giữa hai mốc này, hai cách cho hai can khác nhau. Không có cách nào được mọi phái đồng ý; chọn một mốc và dùng nhất quán.
Nhầm can với con giáp. Con giáp là địa chi của năm, còn Văn Xương ở đây tính theo thiên can. Hai người cùng tuổi Ngọ nhưng một người Giáp Ngọ, một người Bính Ngọ sẽ có Văn Xương khác nhau.
Dùng nhầm năm sinh của cha mẹ. Bàn học của ai thì tính theo người ngồi học. Trong nhiều gia đình, người lớn quen tính mọi thứ theo tuổi chủ nhà; với Văn Xương theo can thì không phải vậy.
Đặt phương Văn Xương lên mặt bằng nhà
Có can và phương rồi, bước tiếp theo là xác định phương đó nằm ở đâu trong căn phòng hoặc ngôi nhà. Cách làm dưới đây dùng được cho nhà phố, căn hộ và phòng ngủ.
- Vẽ mặt bằng phòng hoặc nhà, đúng tỉ lệ tương đối. Có bản vẽ thiết kế thì dùng luôn.
- Tìm tâm: với phòng chữ nhật là giao điểm hai đường chéo; với nhà méo, nhiều người lấy trọng tâm hình hoặc bỏ phần lồi nhỏ.
- Đo hướng bằng la bàn hay điện thoại, đứng xa cột thép, tủ lạnh, ghi lại hướng Bắc trên bản vẽ.
- Từ tâm, chia 360 độ thành 24 phần, mỗi phần 15 độ, hoặc đơn giản chia tám cung, mỗi cung 45 độ.
- Tô khu ứng với địa chi Văn Xương của người học. Đó là khu mà trường phái này gợi ý đặt bàn học hoặc ít nhất đặt sách vở.
- Kiểm lại khu đó bằng các yêu cầu nền: có sáng không, có yên không, lưng có chỗ tựa không. Không đạt thì ưu tiên các yêu cầu nền.
Nhiều người hỏi nên tính trong phòng ngủ của con hay trong cả ngôi nhà. Các thầy theo cách này thường áp vào phòng của người học, vì đó là nơi người học thật sự ngồi. Áp vào cả nhà thì khu Văn Xương có khi rơi vào bếp hay nhà vệ sinh, không dùng được.
Khi cả nhà mỗi người một can
Đây là tình huống phổ biến nhất. Ví dụ giả định: chị sinh năm 2010, can Canh, Văn Xương ở Hợi phía Tây Bắc; em sinh năm 2015, can Ất, Văn Xương ở Ngọ phía Nam. Hai chị em học chung một phòng. Không thể đặt hai bàn ở hai phương cùng lúc trong một phòng nhỏ mà vẫn đủ sáng và yên.
Cách giải quyết hợp lý thường là ưu tiên người đang ở giai đoạn học nặng hơn, ví dụ người sắp thi chuyển cấp, trong một hai năm đó. Người còn lại vẫn có góc học đạt yêu cầu nền. Một số gia đình chọn cách chia: bàn học của người lớn hơn theo phương Văn Xương, còn kệ sách hay góc đọc của người nhỏ đặt ở phương của em.
Với cha mẹ đang tự học, làm việc tại nhà, cũng có thể tính Văn Xương riêng cho góc làm việc của mình. Nhưng nên tránh biến căn phòng thành bàn cờ, mỗi người một ô theo phương, khiến đồ đạc kê lộn xộn và lối đi bị chắn. Một ngôi nhà gọn gàng có lối đi thông thoáng được mọi trường phái phong thủy coi trọng hơn từng phương lẻ.
Đặt gì ở phương Văn Xương và không nên đặt gì
Ngay cả khi bàn học không đặt được đúng phương, nhiều gia đình vẫn muốn "kích hoạt" khu Văn Xương. Các gợi ý quen thuộc và lý do của chúng như sau.
- Kệ sách, góc đọc: lựa chọn đơn giản và có ích nhất. Sách nằm ở đó, người học có lý do để tới đó mỗi ngày.
- Đèn sáng: nhiều sách khuyên giữ khu Văn Xương sáng sủa. Thực tế một chiếc đèn đọc sách tốt luôn có ích.
- Cây nhỏ thân mềm: theo quan niệm Mộc sinh văn khí; thực tế cây xanh nhỏ làm góc học dễ chịu hơn. Chọn cây không độc nếu nhà có trẻ nhỏ.
- Đồ bày mang ý nghĩa học hành: tháp Văn Xương, bình bút, tranh chữ. Đây là biểu tượng khích lệ, không phải công cụ thay đổi kết quả học.
- Không nên để: thùng rác, đồ hỏng, quần áo bẩn, máy móc ồn. Phong thủy coi là làm ô uế khu văn; đời thường đơn giản là không ai muốn ngồi học cạnh những thứ đó.
Nếu khu Văn Xương rơi vào nhà vệ sinh hay bếp, đừng cố đặt gì vào đó. Các thầy theo cách này cũng thường khuyên bỏ qua và dùng các yêu cầu nền.
Chữ "văn" trong kiến trúc Việt: từ sao Khuê đến Tháp Bút
Ý muốn đặt việc học vào một phương, một công trình riêng không chỉ có trong phong thủy nhà ở. Ở Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Khuê Văn Các dựng năm 1805 mang tên sao Khuê, một trong hai mươi tám chòm sao của thiên văn cổ, được coi là chủ về văn chương. Gác này đứng trên trục chính của khu di tích, như một biểu tượng cho học vấn của cả kinh thành cũ.
Bên hồ Hoàn Kiếm, cụm Tháp Bút và Đài Nghiên ở lối vào đền Ngọc Sơn được dựng vào thế kỷ 19, gắn với tên nhà nho Nguyễn Văn Siêu. Ngọn tháp hình cây bút, đài đá hình nghiên mực: cả cụm là một lời nhắc về việc học đặt ngay trên đường người dân đi qua mỗi ngày. Trong làng quê, nhiều nơi có văn chỉ hay văn từ, chỗ thờ các bậc khoa bảng của làng.
Những công trình này cho thấy người xưa dùng không gian để tôn vinh việc học, tạo cảm hứng và nề nếp, hơn là coi phương vị như một nút bấm. Đặt bàn học theo Văn Xương trong nhà là phiên bản nhỏ của cùng một tinh thần: dành cho việc học một chỗ được chọn kỹ, được giữ sạch và được tôn trọng.
Giới hạn của cách tính theo can
Cách tính theo thiên can chỉ dùng một dữ kiện là năm sinh. Mười can cho mười kết quả, nghĩa là cứ mười người thì có một người cùng phương với bạn, bất kể tính cách, môn học hay hoàn cảnh. Điều này cho thấy nó là một quy ước biểu tượng hơn là một phép chẩn đoán cá nhân.
Cách tính này cũng không nói gì về chất lượng của khu đó trong nhà bạn: nó có thể sáng hoặc tối, ồn hoặc yên. Một phương được khen trên giấy mà thực tế là góc chật cạnh máy giặt thì lời khen trên giấy không giúp được người ngồi học.
Vì vậy cách dùng có trách nhiệm là coi Văn Xương theo can như một gợi ý để chọn giữa các phương án đã tốt. Với trẻ em, nên nói với con rằng đây là một phong tục của ông bà, chọn chỗ đẹp để con thấy góc học của mình được quan tâm, chứ không phải chỗ ngồi quyết định con giỏi hay kém.
Câu hỏi thường gặp
Bé sinh tháng Chạp âm lịch năm 2013 nhưng dương lịch đã sang năm 2014 thì tính can nào?
Tính theo năm âm lịch là năm Quý Tỵ, can Quý, Văn Xương ở Mão phía Đông. Nếu gia đình theo mốc Lập xuân thì xem ngày sinh có trước khoảng ngày 4 tháng 2 hay không; trước mốc đó vẫn thuộc năm cũ.
Văn Xương theo can có giống với sao Văn Xương trong lá số tử vi không?
Không giống. Trong tử vi, sao Văn Xương an theo giờ sinh và nằm ở một cung của lá số. Văn Xương theo can trong phong thủy là một phương trong nhà tính từ can năm sinh. Hai thứ cùng tên nhưng thuộc hai hệ thống khác nhau.
Bàn học không đặt được ở phương Văn Xương thì có sao không?
Không sao. Đây là quan niệm của một trường phái, mức tin tuỳ mỗi người. Góc học sáng, yên, có chỗ tựa vẫn quan trọng hơn. Nếu muốn, gia đình có thể để kệ sách hoặc đèn đọc ở phương đó thay cho bàn.
Văn Xương tính theo can và tính theo phi tinh khác nhau thì nghe bên nào?
Hai cách thuộc hai hệ khác nhau nên thường ra kết quả khác. Cách theo can cố định suốt đời, cách theo phi tinh đổi hằng năm. Nhiều người chọn một hệ để dùng nhất quán, hoặc ưu tiên chỗ trùng nhau nếu có.
Có cần đo hướng thật chính xác đến từng độ không?
Với cách tính theo can, chỉ cần biết đúng cung là đủ cho việc kê bàn trong phòng. Đo sai vài độ thường không làm đổi cung. Chỉ khi phương nằm sát ranh giới giữa hai địa chi thì mới cần đo kỹ hơn, đứng xa vật kim loại.
Người đi làm có dùng Văn Xương theo can cho bàn làm việc được không?
Theo quan niệm của trường phái này thì được, vì Văn Xương gắn với chữ nghĩa, giấy tờ, học thêm. Nhiều người làm văn phòng, viết lách, nghiên cứu dùng nó để chọn góc làm việc ở nhà. Các yêu cầu nền về ánh sáng và chỗ tựa vẫn đi trước.