Đèn học nên đặt ở phía đối diện với tay cầm bút: người thuận tay phải đặt đèn bên trái, người thuận tay trái đặt đèn bên phải, để bóng tay không đổ lên chữ. Phong thủy cũng hay khuyên đặt đèn bên trái người ngồi vì bên trái là phía Thanh Long, nơi được phép cao và sáng hơn. Với người thuận tay phải, hai lời khuyên trùng nhau; với người thuận tay trái, nên ưu tiên lời khuyên về bóng tay.
Bài đi qua lý do của từng lời khuyên, cách chọn màu ánh sáng, độ sáng, chiều cao đèn và cách phối đèn bàn với đèn trần. Phần phong thủy được ghi rõ là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; phần chiếu sáng dựa trên những khuyến nghị phổ biến cho việc đọc viết.
Vì sao bên trái: tả Thanh Long, hữu Bạch Hổ
Trong phong thủy, khi một người ngồi quay mặt về phía trước, bên trái gọi là Thanh Long, bên phải gọi là Bạch Hổ. Quan niệm quen thuộc là "Thanh Long cao, Bạch Hổ thấp": phía trái được đặt vật cao hơn, sáng hơn, động hơn; phía phải giữ thấp, gọn, tĩnh. Lời khuyên này dùng cho cả nhà ở, bàn làm việc lẫn bàn học.
Đèn bàn là vật cao, có ánh sáng, mang tính dương và hoả, nên theo quan niệm hợp với phía Thanh Long. Các sách cũng khuyên không để vật cao, nặng như chồng sách lớn hay đèn to ở phía Bạch Hổ, vì phía này mà lấn hơn phía trái thì bị coi là mất cân bằng.
Chú ý rằng trái, phải ở đây tính theo người ngồi nhìn ra, không tính theo người đứng ngoài nhìn vào bàn. Nhiều người nhầm khi đọc hình minh hoạ trên mạng. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; phần sau của bài cho thấy vì sao với phần lớn người học, nó trùng với lời khuyên chiếu sáng.
Quy ước tả Thanh Long, hữu Bạch Hổ vốn được dùng cho thế đất quanh nhà và quanh mộ: dải đồi bên trái nên cao, dài; dải bên phải nên thấp, thuận. Khi đưa xuống quy mô cái bàn, người ta giữ nguyên hình ảnh đó. Vì thế lời khuyên về đèn học không đứng riêng mà nằm trong cả một cách sắp xếp mặt bàn: đồ cao, đồ sáng, đồ hay cầm lên đặt bên trái; giấy tờ đã xong, đồ thấp, khay bút để bên phải.
Vì sao theo tay thuận: chuyện bóng tay trên trang giấy
Khi viết, bàn tay và cánh tay cầm bút nằm giữa nguồn sáng và trang giấy nếu đèn ở cùng phía. Kết quả là một vệt bóng đổ đúng vào chỗ ngòi bút đang viết, người viết phải nghiêng đầu, rướn người hoặc nheo mắt. Đặt đèn ở phía đối diện thì bóng tay đổ ra ngoài, vùng đang viết luôn sáng.
Phần lớn người thuận tay phải, nên lời khuyên "đèn bên trái" có từ lâu trong sách hướng dẫn học sinh và trùng với quan niệm Thanh Long. Với trẻ thuận tay trái, nếu cha mẹ cứ theo sách phong thủy đặt đèn bên trái, bóng tay sẽ đổ lên chữ suốt buổi học. Trường hợp này, đặt đèn bên phải là đúng; nếu gia đình vẫn muốn giữ ý Thanh Long, có thể để kệ sách hay một vật cao khác ở bên trái.
Với việc dùng máy tính và chuột, nguyên tắc tương tự: đèn ở phía không có tay đang thao tác, chao đèn hướng xuống mặt bàn, không rọi vào màn hình. Người vừa viết tay vừa dùng máy tính nên ưu tiên phía của tay viết.
Nếu chưa chắc con thuận tay nào, cách thử đơn giản là quan sát vài buổi con vẽ, ăn cơm, ném bóng. Không nên ép trẻ thuận tay trái đổi sang tay phải chỉ để hợp cách bày bàn; việc cần đổi là chiếc đèn, không phải bàn tay của con.
Chọn đèn học: các thông số nên xem
Không cần nhớ hết số liệu kỹ thuật, nhưng mấy thông số dưới đây quyết định phần lớn cảm giác dễ chịu khi học lâu. Các mức nêu là khoảng tham khảo phổ biến, không phải quy định bắt buộc.
| Thông số | Nên chọn | Vì sao | Ghi chú phong thủy |
|---|---|---|---|
| Màu ánh sáng | Trung tính, khoảng 4000K | Đọc chữ rõ, không quá vàng, không quá xanh | Cân âm dương, không lạnh quá cũng không đỏ quá |
| Độ sáng mặt bàn | Khoảng 300–500 lux cho đọc viết | Đủ đọc chữ nhỏ, không chói | Sáng sủa được coi là dương khí đủ |
| Độ hoàn màu | Chỉ số Ra từ 80 trở lên | Màu sắc tranh vẽ, bản đồ không bị sai | Không có quy ước riêng |
| Nhấp nháy | Đèn ghi không nhấp nháy | Giảm mỏi mắt khi nhìn lâu | Đèn chập chờn bị coi là bất ổn |
| Chao đèn | Có chao che, không thấy bóng trực tiếp | Tránh chói vào mắt | Ánh sáng tụ, không tán |
| Tay đèn | Chỉnh được độ cao, góc | Theo được cỡ bàn và chiều cao người | Linh hoạt theo người dùng |
Đèn có nhiều mức màu và độ sáng là lựa chọn tiện, vì buổi chiều và buổi tối cần khác nhau. Không cần mua loại đắt nhất; quan trọng là có chao che và đủ sáng ở vùng đặt sách.
Đặt đèn cao bao nhiêu, xa bao nhiêu
Chao đèn thấp hơn tầm mắt. Khi ngồi thẳng, người học không nên nhìn thấy bóng đèn trực tiếp. Mép dưới chao đèn thấp hơn mắt một chút là vừa.
Đèn lệch về phía trước. Đặt chân đèn ngang hoặc hơi lùi so với vai, đầu đèn vươn ra phía trước để ánh sáng rơi chéo lên trang sách. Ánh sáng chiếu thẳng từ trên xuống mặt giấy trắng dễ gây phản quang.
Vùng sáng phủ trang sách. Vùng sáng nên phủ hết chỗ đặt sách vở chứ không chỉ một vòng nhỏ. Nếu vùng sáng hẹp, nâng đèn lên một chút hoặc dùng đèn có chao rộng hơn.
Không rọi vào màn hình. Ánh đèn phản lên màn hình làm chữ khó đọc. Xoay chao đèn hoặc dời đèn sang bên.
Khoảng cách tới trang sách. Với đèn bàn thông thường, đầu đèn cách mặt sách khoảng một gang tay rưỡi đến hai gang tay là vùng nhiều người thấy vừa. Đèn quá gần làm nóng và tạo quầng sáng gắt; quá xa thì mặt bàn không đủ sáng. Ngồi thử và chỉnh theo cảm giác của mắt người học.
Dây điện gọn. Dây đèn đi dọc chân bàn, không vắt ngang chỗ để chân. Ổ cắm đặt ở chỗ khô, xa cốc nước. Phong thủy không thích dây rối; an toàn điện thì càng không.
Đèn bàn và đèn trần: đừng học trong phòng tối chỉ với một đèn
Một hình ảnh quen thuộc là học sinh học khuya với một chiếc đèn bàn, cả phòng tối om để "tập trung". Khi đó mắt phải liên tục điều chỉnh giữa vùng rất sáng trên bàn và vùng rất tối xung quanh mỗi lần nhìn lên. Sau một hai giờ, nhiều người thấy mỏi mắt, nhức đầu. Lời khuyên phổ biến là bật thêm đèn trần hoặc một đèn phụ để phòng có ánh sáng nền, đèn bàn chỉ là lớp thêm cho vùng đọc viết.
Phong thủy cũng nói tương tự bằng ngôn ngữ của mình: một điểm sáng gắt giữa phòng tối bị coi là âm dương mất cân bằng. Góc học sáng đều được khen hơn góc học có một quầng sáng giữa bóng tối.
Về buổi tối muộn, có ý kiến lo ngại ánh sáng quá lạnh làm người học khó ngủ sau đó. Bằng chứng về mức ảnh hưởng của đèn trong nhà còn được bàn, nhưng chọn ánh trung tính hoặc hơi ấm vào cuối buổi tối, và tắt màn hình một khoảng trước giờ ngủ, là thói quen hợp lý mà không tốn gì.
Đèn học theo từng độ tuổi
Cùng một nguyên tắc chiếu sáng, nhưng mỗi lứa tuổi có thói quen học khác nhau, nên cách chọn và đặt đèn cũng nên khác. Bảng dưới là gợi ý tham khảo cho các gia đình.
| Độ tuổi | Thói quen học | Cách đặt và chọn đèn | Lưu ý an toàn |
|---|---|---|---|
| Mẫu giáo, lớp một | Tô màu, tập viết, học có người kèm | Đèn chắc chân, chao kín, đặt phía đối diện tay viết; người lớn ngồi phía bên kia | Đèn không nóng khi chạm, dây gọn, không để con tự cắm điện |
| Tiểu học | Viết nhiều, đọc truyện, làm bài buổi tối | Tay đèn chỉnh được theo chiều cao con lớn dần; ánh trung tính | Dạy con tắt đèn khi rời bàn |
| Trung học | Học lâu, dùng máy tính, học khuya mùa thi | Đèn bàn kết hợp đèn trần; chao không rọi màn hình | Không dùng bếp sưởi, máy sấy gần bàn học |
| Người lớn tự học | Học sau giờ làm, đọc tài liệu dày | Đèn có nhiều mức sáng; ánh hơi ấm cuối buổi | Nghỉ mắt định kỳ khi học lâu |
Trẻ lớn rất nhanh, nên tay đèn chỉnh được là đáng giá hơn kiểu dáng đẹp. Mỗi đầu năm học, cha mẹ có thể cùng con ngồi thử, chỉnh lại độ cao bàn ghế và đèn một lần.
Với trẻ thuận tay trái, nên kiểm lại chỗ đặt đèn mỗi khi đổi bàn, đổi phòng, vì nhiều bàn học bán sẵn có hộc, kệ gắn sẵn chỗ để đèn ở bên trái.
Những điều kiêng về đèn học theo quan niệm và lý do thật
Quanh đèn học có một số lời dặn dân gian. Phần lớn có lý do rất đời thường nếu nhìn kỹ.
- Không dùng đèn đỏ, đèn màu làm đèn học: theo quan niệm là hoả quá vượng, dễ bồn chồn; thực tế ánh màu làm sai màu chữ và mỏi mắt.
- Không để đèn hỏng, chập chờn: bị coi là điềm không ổn; thực tế ánh sáng nhấp nháy gây mỏi mắt và có thể do tiếp xúc điện kém, cần sửa.
- Không để đèn chiếu thẳng vào mặt: phong thủy gọi là quang sát; thực tế là chói.
- Không đặt đèn ngay trên đầu người ngồi: đèn thả thấp sát đầu bị coi là áp đỉnh; thực tế dễ va đầu và nóng.
- Không để đèn bàn sát rèm, giấy: đây là chuyện an toàn cháy với các đèn còn toả nhiệt, không phải quan niệm.
Cũng như nhiều chủ đề phong thủy trong nhà, lời kiêng về đèn học gần như luôn trùng với một lời khuyên an toàn hay thoải mái. Hiểu lý do giúp bạn biết khi nào cần theo chặt, khi nào linh hoạt được.
Câu hỏi thường gặp
Con thuận tay trái thì đặt đèn bên trái theo phong thủy có được không?
Không nên. Đèn bên trái với người thuận tay trái làm bóng tay đổ lên chỗ đang viết suốt buổi học. Nên đặt đèn bên phải. Nếu gia đình muốn giữ ý Thanh Long theo quan niệm, có thể đặt kệ sách hay vật cao khác ở bên trái.
Đèn học ánh vàng hay ánh trắng tốt hơn?
Với việc đọc viết, ánh trung tính khoảng 4000K thường được khuyên vì chữ rõ mà không lạnh. Ánh vàng ấm dễ chịu cho đọc nhẹ cuối buổi tối, ánh trắng lạnh hợp làm việc cần soi kỹ. Đèn chỉnh được nhiều mức màu là lựa chọn tiện.
Đèn học có cần ghi chống ánh sáng xanh không?
Đèn bàn chất lượng tốt, có chao che, không nhấp nháy và ánh không quá lạnh là đủ cho phần lớn người học. Các quảng cáo chống ánh sáng xanh nên đọc kỹ thông số. Người có vấn đề về mắt nên hỏi bác sĩ nhãn khoa về điều kiện chiếu sáng phù hợp.
Có nên đặt đèn học phía trước mặt không?
Đèn đặt thẳng phía trước dễ chiếu vào mắt và tạo phản quang trên trang giấy. Đặt bên cạnh, phía đối diện tay viết, cho ánh sáng chéo là cách được khuyên nhiều nhất. Phong thủy cũng không khuyên để vật sáng chói ngay phía trước mặt người ngồi.
Bàn học cạnh cửa sổ có cần đèn bàn không?
Ban ngày cửa sổ có thể đủ sáng, nhưng ánh sáng thay đổi theo giờ, theo mây, và tối dần vào cuối chiều. Một đèn bàn để bù sáng khi cần vẫn nên có. Nếu cửa sổ ở bên tay viết, đèn bàn càng cần để bù phía bị bóng.
Đèn học đặt bên trái nhưng ổ cắm lại ở bên phải thì làm sao?
Dùng dây nối có công tắc, đi dây dọc mép sau bàn và cố định gọn, hoặc nhờ thợ điện thêm ổ cắm đúng kỹ thuật. Không nên kéo dây vắt ngang mặt bàn hay chỗ để chân vì dễ vướng, dễ làm đổ đèn.