Bạn có thể xác định hướng nhà khá chính xác trên ảnh vệ tinh mà không cần đến tận nơi: bật lớp ảnh vệ tinh, xoay bản đồ về đúng hướng bắc, kẻ một đường vuông góc với cạnh mặt tiền đi ra phía đường, rồi đo góc của đường đó so với hướng bắc. Với ảnh rõ và cạnh mặt tiền thẳng, sai số thường chỉ vài độ, đủ để biết nhà thuộc hướng nào trong tám hướng.
Cách này không chịu nhiễu từ như la bàn: không có cửa sắt, xe máy, cột điện kéo lệch kim. Nó đặc biệt hữu ích khi bạn đang xem nhiều lô đất trên mạng, khi muốn kiểm lại số đo của người khác, hoặc khi la bàn điện thoại cho mỗi lần một số khác nhau.
Bài này đi qua từng bước, cách tính góc từ toạ độ hai điểm khi ứng dụng không có thước đo góc, những sai số đặc trưng của ảnh vệ tinh và cách kiểm chéo với số đo la bàn.
Vì sao bản đồ vệ tinh đo được hướng
Phần lớn bản đồ trực tuyến dùng một phép chiếu bảo toàn góc ở phạm vi nhỏ, và mặc định đặt hướng bắc thật ở phía trên màn hình. "Bắc thật" là hướng về cực Bắc địa lý, khác với "bắc từ" mà kim la bàn chỉ. Ở Việt Nam, chênh lệch giữa hai loại bắc này khá nhỏ so với độ rộng 45 độ của mỗi hướng, nên trong việc xác định hướng nhà thông thường, hai cách đo cho kết quả gần nhau.
Vì phép chiếu bảo toàn góc trong phạm vi một khu phố, góc bạn đo trên màn hình giữa cạnh mặt tiền và trục bắc – nam bằng với góc thật ngoài thực địa. Đây là lý do người làm thiết kế, khảo sát thường kiểm hướng công trình trên ảnh vệ tinh ở bước đầu, trước khi ra hiện trường.
Cần phân biệt: bản đồ chỉ cho bạn hướng của khối nhà hay lô đất nhìn từ trên xuống. Nó không cho biết cửa chính nằm ở cạnh nào nếu nhà có nhiều mặt thoáng. Với nhà phố, cạnh giáp đường gần như luôn là mặt tiền; với nhà góc hay nhà vườn, bạn vẫn cần biết cửa chính đặt ở đâu.
Các bước đo góc mặt tiền trên màn hình
Làm trên máy tính dễ hơn điện thoại vì màn hình lớn và thao tác chuột chính xác hơn. Các bước chung cho hầu hết ứng dụng bản đồ:
- Mở ứng dụng bản đồ, chuyển sang lớp ảnh vệ tinh.
- Kiểm tra bản đồ đang hướng bắc lên trên: nhấn biểu tượng la bàn trên bản đồ để đặt lại hướng, tắt chế độ nghiêng ba chiều.
- Phóng to đến mức nhìn rõ mép mái và ranh đất của lô cần đo.
- Xác định cạnh mặt tiền: thường là cạnh giáp đường, ngõ, có cổng hoặc mái hiên nhô ra.
- Tưởng tượng hoặc kẻ một đường vuông góc với cạnh đó, đi từ trong nhà ra ngoài đường. Đường này là hướng nhà nhìn ra.
- Đo góc của đường vuông góc so với trục bắc: đặt thước đo độ trong suốt lên màn hình, hoặc dùng chức năng đo của phần mềm nếu có, hoặc tính từ toạ độ như mục sau.
- Ghi lại số độ, đổi sang tên hướng theo bảng ở cuối bài.
Nếu cạnh mặt tiền không thẳng, chẳng hạn mặt tiền gãy khúc, lấy cạnh dài nhất có cửa chính, hoặc nối hai góc của mặt tiền thành một đoạn thẳng rồi kẻ vuông góc với đoạn đó.
Tính góc từ toạ độ hai điểm
Khi ứng dụng không có thước đo góc, bạn có thể lấy toạ độ hai điểm trên đường vuông góc với mặt tiền: điểm A nằm sâu trong nhà, điểm B nằm ngoài mép đường. Hầu hết ứng dụng cho hiện toạ độ khi nhấn giữ một điểm. Cách tính như sau, kèm một ví dụ giả định ở Hà Nội, vĩ độ khoảng 21 độ.
| Bước | Cách làm | Ví dụ giả định |
|---|---|---|
| 1. Lấy hiệu vĩ độ | Vĩ độ B trừ vĩ độ A, nhân khoảng 110,6 km mỗi độ để ra quãng bắc – nam | −0,00010 độ, tức khoảng 11,1 m về phía nam |
| 2. Lấy hiệu kinh độ | Kinh độ B trừ kinh độ A, nhân khoảng 111,3 km mỗi độ rồi nhân cos của vĩ độ | +0,00010 độ, nhân hệ số khoảng 0,93, ra khoảng 10,4 m về phía đông |
| 3. Tính góc | Góc phương vị bằng arctan của quãng đông chia quãng bắc, chỉnh theo góc phần tư | Đi về nam và đông: 180 độ trừ arctan(10,4/11,1), khoảng 137 độ |
| 4. Đổi tên hướng | Tra số độ vào bảng tám hướng | 137 độ thuộc khoảng 112,5–157,5 độ: hướng Đông Nam |
Nếu dùng bảng tính, hàm ATAN2 tính thẳng góc với đúng góc phần tư; chú ý thứ tự đối số của hàm trong từng phần mềm, rồi đổi từ radian sang độ và cộng 360 nếu kết quả âm. Chọn hai điểm cách nhau ít nhất 10 đến 20 m để sai số khi chạm màn hình không làm lệch góc nhiều.
Những sai số đặc trưng của ảnh vệ tinh
Ảnh chụp xiên làm toà nhà "nghiêng". Vệ tinh và máy bay không phải lúc nào cũng chụp thẳng từ trên xuống. Nhà cao tầng trên ảnh có thể đổ nghiêng, mái lệch khỏi chân móng. Nên đo theo chân tường, ranh đất, mép đường ở mặt đất, không đo theo mép mái của toà nhà cao.
Ảnh cũ. Ảnh vệ tinh có thể chụp từ vài năm trước. Lô đất đã xây, đường đã mở rộng, nhà bên đã đập đi. Hãy xem hướng của những thứ ít thay đổi như con đường, ranh thửa, nhà lân cận cùng dãy.
Mái che, cây và bóng đổ. Mái tôn nhô ra, tán cây, bóng toà nhà cao có thể che mất cạnh thật của lô đất. Nhà cùng dãy phố thường song song nhau, bạn có thể đo theo cạnh của nhà bên cạnh rõ nét hơn.
Nhà không vuông góc với đường. Nhiều lô đất xéo so với đường, nhà xây thẳng theo ranh đất chứ không theo đường. Khi đó hướng của nhà khác hướng vuông góc với đường. Cần xác định nhà xây theo cạnh nào; xem ở chân tường mặt tiền là rõ nhất.
Lệch ghép ảnh. Ở rìa giữa hai tấm ảnh ghép, đường có thể bị gãy hoặc lệch vài mét. Nếu thấy con đường bỗng gấp khúc bất thường, hãy dịch điểm đo sang đoạn khác.
Nhà góc, nhà xéo và khu phố có trục đường lệch
Nhà góc hai mặt tiền. Trên ảnh, bạn đo được hai hướng vuông góc nhau, mỗi hướng ứng với một mặt giáp đường. Bản đồ không cho biết cửa chính nằm ở mặt nào; hãy xác định cửa chính qua ảnh đường phố, qua người bán hoặc khi đến xem. Về nắng gió, cả hai mặt đều nhận nắng, nên ghi cả hai số độ.
Lô đất xéo so với đường. Ranh đất tạo với đường một góc không vuông. Nếu nhà đã xây, đo theo chân tường mặt tiền thật. Nếu là đất trống, ghi cả hướng vuông góc với đường và hướng vuông góc với cạnh ranh phía trước, vì nhà sau này có thể xây theo một trong hai.
Khu phố cũ có đường chéo. Nhiều khu phố cũ có đường chạy chéo theo bờ sông, bờ hồ hoặc đường cũ, nên các dãy nhà cạnh nhau có thể lệch nhau vài chục độ. Đừng suy hướng nhà mình từ hướng nhà ở dãy bên cạnh; đo đúng dãy nhà của mình.
Khu đô thị mới chia lô theo ô bàn cờ. Các lô cùng một dãy gần như song song tuyệt đối, nên đo một cạnh dãy là biết hướng của cả dãy. Đây là trường hợp ảnh vệ tinh cho kết quả đáng tin nhất, vì đường thẳng, dài và rõ nét.
Nhà trên dốc hoặc ven sông cong. Đường uốn lượn làm mặt tiền mỗi nhà một hướng khác. Hãy đo đúng đoạn đường trước nhà, chọn hai điểm sát nhau thay vì kéo một đường dài theo cả đoạn cong.
Kiểm chéo với la bàn và la kinh
Số đo trên bản đồ và số đo la bàn tại chỗ nên được coi là hai phép đo độc lập. Nếu chúng lệch nhau dưới khoảng 5 độ, bạn có thể yên tâm về hướng trong tám hướng. Nếu lệch từ 10 độ trở lên, một trong hai đang sai, và thường là la bàn: nhiễu từ do khung thép, cửa sắt, xe cộ, thiết bị điện là nguyên nhân hay gặp nhất.
Khi lệch lớn, hãy đo lại la bàn ở vài vị trí cách xa kim loại, cầm điện thoại nằm ngang, hiệu chỉnh cảm biến trước khi đo. Nếu ứng dụng la bàn cho chọn bắc thật hay bắc từ, ghi lại đang dùng loại nào. Phần đo bằng la kinh và cách xử lý nhiễu từ được trình bày riêng trong chuyên mục la bàn, la kinh của trang.
Với những trường phái cần độ chính xác theo từng sơn 15 độ, hoặc khi số đo nằm sát ranh giới giữa hai hướng, kiểm chéo bằng ít nhất hai phương pháp là cách làm cẩn thận. Đây là cách người làm nghề hay dùng: một số đo trên bản đồ, một số đo la kinh tại chỗ, đôi khi thêm số liệu từ bản vẽ hay giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Đổi số độ thành tên hướng
Mỗi hướng trong tám hướng chiếm một cung 45 độ, tâm của hướng chính nằm ở các mốc 0, 90, 180, 270 độ. Bảng dưới dùng cách chia phổ biến này.
| Khoảng số độ | Tên hướng | Ghi chú khi số đo sát ranh |
|---|---|---|
| 337,5 – 22,5 | Bắc | Gần 22,5: kiêm Đông Bắc |
| 22,5 – 67,5 | Đông Bắc | Gần 67,5: kiêm Đông |
| 67,5 – 112,5 | Đông | Gần 112,5: kiêm Đông Nam |
| 112,5 – 157,5 | Đông Nam | Gần 157,5: kiêm Nam |
| 157,5 – 202,5 | Nam | Gần 202,5: kiêm Tây Nam |
| 202,5 – 247,5 | Tây Nam | Gần 247,5: kiêm Tây |
| 247,5 – 292,5 | Tây | Gần 292,5: kiêm Tây Bắc |
| 292,5 – 337,5 | Tây Bắc | Gần 337,5: kiêm Bắc |
Khi số đo cách ranh dưới khoảng 3 đến 5 độ, nên ghi "sát ranh" và đo lại bằng cách khác. Về nắng gió, nhà ở 110 độ và nhà ở 115 độ gần như như nhau; chỉ trong các quy ước của phong thủy, ranh giới này mới có ý nghĩa, và đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Câu hỏi thường gặp
Bản đồ trên điện thoại có luôn hướng bắc lên trên không?
Mặc định thường là có, nhưng khi bạn xoay bằng hai ngón tay hoặc bật chế độ dẫn đường, bản đồ có thể xoay theo hướng đi. Hãy nhấn biểu tượng la bàn trên bản đồ để đặt lại hướng bắc lên trên trước khi đo.
Đo trên bản đồ có chính xác hơn la bàn không?
Trong nhiều trường hợp ở đô thị, đo trên bản đồ ổn định hơn vì không bị nhiễu từ. Tuy vậy, ảnh có thể cũ, chụp xiên hoặc bị che. Cách tốt nhất là dùng cả hai và so với nhau; nếu khớp trong vòng vài độ thì kết quả đáng tin.
Nhà trong ngõ sâu, ảnh không rõ thì làm sao?
Bạn có thể đo theo hướng của dãy nhà cùng ngõ, vì nhà trong ngõ thường xây song song. Hoặc đo hướng của chính con ngõ, rồi suy ra mặt tiền vuông góc với ngõ. Sau đó kiểm lại bằng la bàn tại chỗ.
Căn hộ chung cư đo trên bản đồ thế nào?
Xác định cạnh của toà nhà có ban công căn hộ, kẻ đường vuông góc với cạnh đó hướng ra ngoài, rồi đo như nhà đất. Cần biết căn hộ nằm ở mặt nào của toà, dựa vào sơ đồ mặt bằng tầng trong hợp đồng hoặc quan sát thực tế.
Có cần đổi bắc thật sang bắc từ không?
Với việc xác định tám hướng thì gần như không cần, vì chênh lệch ở Việt Nam nhỏ. Với những phép tính theo từng sơn hoặc khi số đo sát ranh, nên ghi rõ đang dùng loại bắc nào để so cho đúng với số đo la kinh.
Đo hướng lô đất trống trên bản đồ có được không?
Được, và đây là lúc bản đồ có ích nhất vì chưa có nhà để đặt la bàn. Đo theo cạnh giáp đường của lô đất. Lưu ý hướng nhà thực tế sau này còn phụ thuộc thiết kế, nhà có thể xoay lệch so với ranh đất.