Xét riêng về khí hậu, ở hầu hết Việt Nam nhà quay mặt về Nam và Đông Nam dễ sống nhất: ít nắng chiều chiếu thẳng, đón gió mát mùa hè, mùa đông miền Bắc được che khỏi gió lạnh. Hướng Đông và Bắc xếp kế tiếp. Tây và Tây Nam khó nhất vì nắng chiều gắt; ở Nam Bộ mặt Tây Nam còn hứng mưa hắt suốt mùa mưa.
Xếp hạng trên là xếp theo nắng, gió, mưa, chưa tính đến hướng hợp tuổi theo các trường phái phong thủy. Hai lớp này có khi trùng nhau, có khi vênh nhau. Bài này trình bày lớp khí hậu cho thật rõ, theo từng miền, rồi bàn cách đặt nó cạnh lớp quan niệm khi bạn đang chọn đất, chọn nhà hay chọn căn hộ.
Một điều cần nói trước: với nhà phố, hướng mặt tiền gần như do con đường quyết định, người mua chỉ chọn được giữa các lô có sẵn. Biết hướng nào khó ở để tính trước chi phí che nắng, chống hắt, chống nồm thường hữu ích hơn việc cố săn một hướng "đẹp".
Bảng tám hướng nhìn theo khí hậu
Bảng dưới tóm tắt mỗi hướng mặt tiền sẽ gặp gì trong năm. "Mặt tiền" ở đây là mặt có cửa chính và thường có nhiều kính nhất. Nhận xét mang tính khái quát cho nhà thấp tầng; nhà cụ thể còn phụ thuộc nhà bên cạnh, cây, độ rộng đường.
| Hướng mặt tiền | Nắng | Gió | Mưa hắt, ẩm | Nhận xét chung |
|---|---|---|---|---|
| Nam | Nắng trưa mùa đông vào sâu, mùa hè nắng gần đỉnh đầu nên mái hiên ngắn đã che được | Đón gió mùa hè ở miền Bắc | Ít hắt ở miền Bắc, hắt vừa ở Nam Bộ | Dễ ở nhất ở miền Bắc và miền Trung |
| Đông Nam | Nắng sáng dịu, chiều mát | Đón gió nồm mùa hè miền Bắc, gió biển miền Trung | Ngày nồm ẩm cần đóng cửa | Được ưa chuộng ở cả ba miền |
| Đông | Nắng sáng chiếu sâu nhưng không gắt bằng nắng chiều | Gió biển ở vùng ven biển miền Trung | Hắt mưa bão ở duyên hải miền Trung | Mát buổi chiều, sáng sớm có thể chói |
| Đông Bắc | Nắng sáng sớm mùa hè, mùa đông gần như không có nắng | Hứng gió mùa đông bắc lạnh ở miền Bắc | Hắt mưa mùa thu đông ở miền Trung | Mùa đông miền Bắc khá lạnh |
| Bắc | Ánh sáng đều, ít nắng trực tiếp | Gió mùa đông ở miền Bắc | Ít hắt | Mát, hợp không gian cần ánh sáng ổn định |
| Tây Bắc | Nắng chiều mùa hè chiếu thẳng | Ít gió mát | Ít hắt | Chiều hè nóng |
| Tây | Nắng chiều gắt quanh năm | Gió khô nóng ở Bắc Trung Bộ | Hắt mưa chiều ở Nam Bộ | Cần đầu tư che nắng nhiều nhất |
| Tây Nam | Nắng chiều, nhất là mùa đông và đầu mùa hè | Gió Lào ở Bắc Trung Bộ | Hắt mưa mạnh mùa mưa Nam Bộ | Khó ở nhất ở miền Trung và Nam Bộ |
Đọc bảng nên nhớ rằng mặt sau nhà là hướng ngược lại. Nhà quay mặt Đông thì mặt sau nhận nắng Tây; với nhà ống, mặt sau thường có cửa sổ phòng ngủ hoặc ban công phơi đồ, nên nắng Tây ở mặt sau cũng cần tính.
Miền Bắc: bài toán của hai mùa trái ngược
Miền Bắc có mùa đông lạnh do gió mùa đông bắc và mùa hè nóng ẩm với gió hướng đông nam thổi từ vịnh Bắc Bộ vào. Một ngôi nhà tốt về khí hậu ở đây phải làm được hai việc cùng lúc: mùa hè mở ra đón gió đông nam, mùa đông đóng lại trước gió đông bắc. Mặt tiền quay về Nam hoặc Đông Nam giải được cả hai việc, đó là lý do kinh nghiệm dân gian ở đồng bằng Bắc Bộ chuộng hướng Nam từ lâu.
Cái khó riêng của miền Bắc là nồm ẩm cuối đông, đầu xuân. Gió ấm và ẩm từ biển gặp tường, sàn còn lạnh thì đọng nước. Nhà hướng Nam, Đông Nam đón gió tốt nên những ngày nồm lại là nhà đón hơi ẩm nhiều nhất nếu để cửa mở. Cách xử lý thực tế là đóng cửa đúng những ngày nồm, chạy máy hút ẩm hoặc chế độ làm khô của điều hoà, chứ không phải đổi hướng nhà.
Nhà hướng Tây, Tây Bắc ở miền Bắc chủ yếu khổ vì nắng chiều mùa hè. Nhà hướng Bắc, Đông Bắc thì mùa hè dễ chịu nhưng mùa đông lạnh và thiếu nắng sưởi. Với hai nhóm này, chi phí khắc phục khác nhau: chống nắng Tây cần lam, rèm, kính, cây; chống lạnh mặt Bắc cần cửa kín gió và vách chắn gió. Biết trước để dự trù là đủ.
Miền Trung: nắng gió Lào và mưa bão mùa thu đông
Dải đất từ Thanh Hoá vào đến Huế có mùa hè chịu gió tây nam khô nóng, dân gian gọi là gió Lào hay gió phơn. Gió này thổi qua dãy Trường Sơn, mất hơi ẩm, xuống đồng bằng thành nóng và khô. Mặt nhà quay về Tây và Tây Nam ở vùng này vừa nhận nắng chiều vừa hứng luồng gió nóng, nên đây là hướng khó nhất. Mặt quay về Đông, Đông Nam đón gió biển mát hơn hẳn.
Mùa mưa ở miền Trung lệch so với hai miền kia, tập trung vào mùa thu và đầu mùa đông, khi gió đông bắc mang hơi ẩm từ biển vào và bão, áp thấp nhiệt đới hay đổ bộ. Mặt nhà quay ra biển, thường là Đông hoặc Đông Bắc, vì thế hứng mưa hắt và gió mạnh. Nhà ven biển nên có mái hiên sâu, cửa kín nước, cửa kính chịu gió, và cách neo mái chắc chắn.
Như vậy ở miền Trung, hướng Đông vừa là hướng mát nhất mùa hè vừa là hướng chịu mưa bão. Cân hai mặt này tuỳ vị trí: nhà sát biển ưu tiên chống bão, nhà sâu trong đồng bằng ưu tiên chống nóng. Đây là ví dụ rõ nhất cho thấy không có một hướng tốt chung cho cả nước.
Nam Bộ: nóng quanh năm, mưa theo gió tây nam
Nam Bộ gần xích đạo hơn nên nắng chiếu gần đỉnh đầu trong nhiều tháng, nhiệt độ cao quanh năm và chỉ có hai mùa. Mùa mưa thường từ khoảng tháng 5 đến tháng 11, gió tây nam mang mưa; mùa khô gió thổi từ phía đông và đông nam. Hệ quả rõ nhất: mặt Tây Nam vừa nhận nắng chiều vừa hứng mưa hắt suốt mùa mưa, tường dễ thấm, cửa gỗ dễ hỏng.
Vì mặt trời ở Nam Bộ có những tháng đi về phía bắc của đỉnh đầu, mặt nhà hướng Bắc ở đây không còn hoàn toàn "khuất nắng" như ở Hà Nội. Ngược lại, mặt hướng Nam ở Nam Bộ nhận nắng chủ yếu trong mùa khô. Chênh lệch giữa Nam và Bắc ở đây nhỏ hơn miền Bắc nhiều; điều quyết định là tránh được mặt Tây và Tây Nam.
Một chi tiết nhiều người bỏ sót là mái. Ở Nam Bộ, mái nhận nắng gần như thẳng đứng nhiều giờ mỗi ngày, nên lượng nhiệt qua mái thường lớn hơn qua bất kỳ bức tường nào. Nhà hướng tốt mà mái bê tông không chống nóng vẫn nóng; nhà hướng Tây mà mái có lớp cách nhiệt, sân thượng có cây vẫn có thể dễ chịu hơn.
Cùng một hướng, nhà phố, căn hộ và nhà vườn chịu khác nhau
Nhà phố liền kề. Hai bên hông thường là tường chung, nắng gió chỉ vào qua mặt tiền, mặt sau và giếng trời. Vì diện tích tiếp xúc nhỏ, hướng mặt tiền ảnh hưởng mạnh đến các phòng phía trước, còn phòng giữa nhà phụ thuộc nhiều vào giếng trời hơn là hướng.
Căn hộ chung cư. Căn hộ một mặt thoáng thì hướng ban công gần như quyết định toàn bộ khí hậu trong căn. Căn góc có hai mặt thoáng thì được thông gió chéo, nhưng nếu một mặt quay Tây thì vẫn phải che nắng chiều. Tầng cao nhận gió mạnh hơn và ít bị nhà khác che nắng hơn tầng thấp.
Nhà vườn, nhà quê. Nhà đứng riêng trên khuôn viên rộng có bốn mặt tiếp xúc nắng gió, nên hướng chỉ là một phần. Cây lớn phía tây, hàng rào cây phía bắc, ao phía nam có thể điều chỉnh vi khí hậu nhiều hơn việc xoay nhà vài độ.
Hệ quả khi chọn mua. Với nhà phố, bạn nên nhìn kỹ hướng mặt tiền và mặt sau; với căn hộ, nhìn hướng ban công và số mặt thoáng; với nhà vườn, nhìn cả khuôn viên. Dùng một tiêu chí hướng chung cho cả ba loại nhà dễ dẫn đến đánh giá sai.
Hướng theo khí hậu và hướng theo tuổi: đặt cạnh nhau thế nào
Hai lớp trả lời hai câu hỏi khác nhau. Lớp khí hậu trả lời "nhà này nóng, lạnh, ẩm, hắt mưa ra sao". Lớp phong thủy theo các trường phái như bát trạch trả lời "hướng này có hợp người ở theo quan niệm hay không". Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; lớp khí hậu thì đo được bằng nhiệt kế và hoá đơn tiền điện.
Khi hai lớp trùng nhau. Ví dụ giả định: một người có bốn hướng tốt theo bát trạch gồm Nam, Đông Nam, Đông, Bắc. Ở miền Bắc, cả bốn đều là hướng dễ ở. Người này chọn lô đất nào trong nhóm đó cũng được, ưu tiên lô có mặt tiền, đường vào, pháp lý tốt nhất.
Khi hai lớp vênh nhau. Người có bốn hướng tốt theo bát trạch gồm Tây, Tây Nam, Tây Bắc, Đông Bắc gặp khó ở đây. Nhiều người trong nghề khuyên giữ hướng nhà theo điều kiện thực tế của lô đất, rồi dùng các yếu tố trong nhà như hướng ngồi, hướng giường, vị trí bếp để theo quan niệm, vì các thứ đó chỉnh được mà không ảnh hưởng đến nắng gió.
Đừng để một hướng quyết định thay mọi yếu tố khác. Pháp lý, quy hoạch, độ ngập, đường vào, khoảng cách đến chỗ làm và trường học ảnh hưởng đến cuộc sống hằng ngày lâu dài hơn. Hướng là một tiêu chí trong nhiều tiêu chí, không phải tiêu chí loại.
Dùng bảng này khi đi xem đất, xem nhà
Một quy trình ngắn giúp bạn đánh giá hướng một lô đất hay một căn nhà chỉ trong một buổi:
- Đo hướng mặt tiền bằng la bàn hoặc kiểm trên bản đồ vệ tinh, ghi số độ, không chỉ ghi tên hướng.
- Xác định miền khí hậu và vị trí cụ thể: ven biển hay sâu trong đất liền, đồi hay đồng bằng.
- Tra bảng tám hướng ở trên để biết mặt tiền và mặt sau sẽ gặp gì trong năm.
- Quan sát hiện trạng xung quanh: nhà cao bên cạnh có che nắng chiều không, đường trước nhà rộng hay hẹp, có cây lớn không.
- Ghi lại các khoản cần đầu tư thêm nếu mua: lam che nắng, kính cách nhiệt, mái hiên, cửa kín gió.
- Nếu gia đình quan tâm đến hướng theo tuổi, đối chiếu sau cùng và cân bằng các cách điều chỉnh trong nhà, không đảo ngược thứ tự.
Làm theo thứ tự này, hướng nhà trở thành một con số có thể tính toán chứ không còn là nỗi lo mơ hồ.
Câu hỏi thường gặp
Nhà hướng Nam có phải lúc nào cũng tốt nhất không?
Không hẳn. Ở miền Bắc và Bắc Trung Bộ, hướng Nam thường dễ ở nhất. Ở Nam Bộ, khoảng cách giữa hướng Nam và các hướng Đông, Bắc nhỏ hơn nhiều. Nhà hướng Nam mà bị nhà cao bên cạnh che hết gió hoặc mặt sau là tường kính hướng Bắc lớn không che thì vẫn có thể bất tiện.
Mua căn hộ chung cư thì xem hướng nào là chính?
Với căn hộ, nắng gió chủ yếu đến qua ban công và cửa sổ lớn, nên về khí hậu nên xem hướng ban công và mặt kính lớn nhất. Hướng cửa căn hộ mở ra hành lang ít ảnh hưởng đến nắng. Các trường phái phong thủy có quy ước riêng về việc lấy mặt nào làm hướng, bạn có thể tham khảo thêm.
Hướng Tây có nên mua không nếu giá mềm hơn?
Có thể cân nhắc nếu bạn tính trước chi phí che nắng. Lam đứng, rèm, kính cách nhiệt, cây và mái hiên giúp giảm đáng kể nắng chiều. Bạn nên ước lượng các khoản đó, cộng vào giá mua, rồi so với lô hướng khác để quyết định cho tỉnh táo.
Nhà ở vùng núi phía Bắc có khác bảng này không?
Có. Ở vùng núi, địa hình che chắn thay đổi rất nhiều: sườn đồi phía nam nhận nắng nhiều, thung lũng hẹp ít nắng, gió đi theo khe núi. Mùa đông lạnh hơn đồng bằng nên đón nắng sưởi quan trọng hơn chống nóng. Nên quan sát thực tế tại chỗ qua các mùa nếu có thể.
Có nên đổi hướng cửa chính để hợp tuổi không?
Đổi cửa chính là việc cải tạo lớn, liên quan đến kết cấu, lối đi và giấy phép xây dựng. Nhiều người trong nghề khuyên chỉ cân nhắc khi có dịp sửa lớn và có thiết kế. Hướng theo tuổi là quan niệm, bạn có thể dùng các điều chỉnh bên trong nhà trước.
Mặt sau nhà nhận nắng Tây có đáng lo không?
Đáng tính, vì mặt sau nhà ống thường có phòng ngủ hoặc chỗ phơi đồ. Nắng chiều qua cửa sổ mặt sau làm phòng ngủ nóng đến tối. Có thể dùng mái hiên, lam, rèm cản nhiệt hoặc đổi công năng: để kho, cầu thang, nhà vệ sinh ở phía nắng.