Trong spa, Thủy là nước (bồn ngâm, vòi sen, thác nước, bể cá) và Hỏa là nhiệt (phòng xông hơi khô, xông ướt, đá nóng, nến, máy hấp). Quan niệm ngũ hành cho rằng Thủy và Hỏa đặt sát nhau, nhất là khi Thủy đè lên Hỏa hoặc đối thẳng Hỏa, là thế xung; người ta thường khuyên gom khu ướt và khu nóng vào một vùng riêng, có lớp đệm, xa phòng trị liệu khô và xa quầy.
Đọc theo kỹ thuật, lời khuyên này gần như trùng khớp với ba nguyên tắc: hơi ẩm phải được hút ra ngoài, điện và nước phải tách nhau, nhiệt cao phải có vật liệu và lối thoát phù hợp. Bài này đi qua từng hạng mục nước và nhiệt thường có trong spa, với quan niệm và lý do thực tế đi kèm. Nhận định tốt hay xấu theo trường phái là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; còn phần an toàn thì cần làm theo đơn vị thi công có chuyên môn và các quy định hiện hành.
Thủy và hỏa trong ngũ hành: hiểu đúng mức
Theo vòng tương khắc của ngũ hành, Thủy khắc Hỏa: nước dập lửa. Vì vậy trong phong thủy nhà ở có những lời khuyên quen thuộc như bếp không đặt sát hoặc đối thẳng chậu rửa, bình nóng lạnh không đặt ngay trên bếp. Spa có nhiều nước và nhiều nhiệt hơn mọi căn nhà, nên quan niệm này được nhắc tới thường xuyên.
Cũng cần nói rằng ngũ hành không chỉ có khắc. Trong nhiều cách giải thích, Thủy và Hỏa cùng tồn tại là chuyện tự nhiên, miễn là có trung gian hoặc có khoảng cách. Một số người dùng hành Mộc (gỗ, cây) làm trung gian vì Thủy sinh Mộc, Mộc sinh Hỏa. Đó là lý do nhiều phòng xông hơi làm bằng gỗ, đặt cạnh khu tắm nhưng có một lớp gỗ, một lối đi hay một khu thay đồ ở giữa.
Đọc ở mức kỹ thuật, khoảng cách và trung gian chính là vùng đệm để hơi ẩm và nhiệt không lan sang khu khác. Không cần tin vào ngũ hành để thấy một phòng xông hơi mở cửa thẳng vào phòng trị liệu sẽ làm phòng trị liệu nóng, ẩm và mốc.
Các hạng mục nước và nhiệt trong spa
Bảng dưới liệt kê các hạng mục hay có, hành theo quan niệm, vị trí gợi ý và những lưu ý thực tế chính. Chi tiết thi công cần theo đơn vị có chuyên môn.
| Hạng mục | Hành theo quan niệm | Vị trí gợi ý | Lưu ý thực tế |
|---|---|---|---|
| Phòng xông hơi khô | Hỏa (nhiệt), vỏ gỗ là Mộc | Khu ướt phía trong, cạnh khu tắm tráng | Thiết bị gia nhiệt và dây điện đúng chuẩn, cửa mở ra ngoài, có quan sát từ ngoài |
| Phòng xông ướt, xông thảo dược | Hỏa và Thủy cùng lúc | Khu ướt, có thoát nước sàn riêng | Hơi nước rất nhiều, cần hút ẩm, trần và tường chống ẩm |
| Bồn ngâm, bồn sục | Thủy | Khu ướt, tầng trệt hoặc sàn chịu lực | Tải trọng khi đầy nước, chống thấm, vệ sinh nước sau mỗi khách |
| Vòi sen tắm tráng | Thủy | Cạnh phòng xông và bồn ngâm | Sàn chống trơn, thoát nhanh |
| Thác nước, tường nước trang trí | Thủy, động | Khu chờ hoặc sảnh, xa ổ điện thấp | Tiếng bơm, rêu, nước bắn, vệ sinh định kỳ |
| Đá nóng, máy hâm đá | Hỏa | Trong phòng trị liệu, trên bề mặt chịu nhiệt | Kiểm nhiệt trước khi đặt lên da khách, ổ điện riêng |
| Nến, đèn dầu | Hỏa | Hạn chế; dùng đèn giả nến | Nguy cơ cháy ở phòng có vải, dầu |
Nếu nhìn kỹ cột cuối, có thể thấy gần như mọi lưu ý thực tế đều xoay quanh ba thứ: ẩm, điện, trơn. Đó cũng là ba nguồn sự cố hay gặp nhất ở các khu ướt.
Đặt khu ướt và khu nóng trong mặt bằng
Gom thành một vùng. Phòng xông, bồn ngâm, vòi tắm tráng nên nằm cạnh nhau thành một khu ướt, có cửa ngăn với phần còn lại. Theo quan niệm là gom Thủy và Hỏa vào chỗ riêng; theo kỹ thuật là gom đường nước, chống thấm và hút ẩm vào một chỗ, rẻ hơn và dễ bảo trì hơn rải rác.
Không đặt khu ướt trên quầy hay trên phòng trị liệu khô. Phong thủy kỵ nước đặt trên đầu, nhất là trên chỗ ngồi chính hay bàn thờ. Thực tế, khu ướt ở tầng trên mà chống thấm kém thì tầng dưới sẽ thấm, ố, nhỏ nước.
Có khu đệm giữa khu ướt và khu khô. Khu thay đồ, khu nghỉ sau xông là lớp đệm tự nhiên. Khách đi từ xông hơi ra cần chỗ ngồi nghỉ, uống nước, để cơ thể trở lại bình thường. Chỗ này cũng giữ cho hơi nóng và hơi ẩm không theo khách vào phòng trị liệu.
Cửa phòng xông không đối thẳng cửa ra vào chính. Theo quan niệm là Hỏa đối cửa; thực tế là mỗi lần mở cửa chính, gió lạnh lùa vào phòng xông, và mỗi lần mở cửa phòng xông, hơi nóng tràn ra lối đi.
Có đường quan sát. Phòng xông nên có ô kính trên cửa để nhân viên nhìn vào được. Khách bị choáng trong phòng xông là tình huống có thật, và phát hiện sớm là quan trọng nhất. Điều này không có trong sách phong thủy nhưng không thể thiếu.
Thác nước và bể nước trang trí: Thủy ở khu khô
Nhiều spa đặt một thác nước nhỏ, tường nước hoặc chậu nước có hoa nổi ở sảnh và khu chờ. Theo quan niệm, nước chảy về phía trong là tụ tài, nước chảy ra cửa là tán; nước động ở minh đường là khí sinh. Với khách, tiếng nước nhỏ và đều tạo cảm giác thư giãn.
Vấn đề thực tế của thác nước trong nhà là tiếng bơm, độ ẩm và vệ sinh. Một máy bơm kêu ù suốt ngày thì phản tác dụng; nước để lâu sinh rêu và mùi; nước bắn ra sàn gây trơn. Nên chọn bơm chạy êm, có bộ lọc, đặt thác ở chỗ khách không đi sát qua, và có lịch thay nước, cọ rửa.
Không nên đặt thác nước ở trong phòng trị liệu khô hay cạnh giường. Tiếng nước chảy liên tục bên tai làm một số khách buồn đi vệ sinh và khó nằm yên, và độ ẩm tăng trong phòng nhỏ.
Ổ điện cho máy bơm phải đặt cao hơn mực nước và có nắp, dây điện không chạy qua chỗ nước có thể tràn. Với Thủy ở khu khô, đây là chỗ duy nhất phong thủy và kỹ thuật cùng nói một điều mà không cần dịch: nước và điện phải xa nhau.
Hỏa nhỏ trong phòng trị liệu: đá nóng, máy hâm, nến
Không chỉ phòng xông mới có Hỏa. Nhiều phòng trị liệu có máy hâm đá, máy hâm khăn, đèn hồng ngoại, nồi xông mặt, và đôi khi có nến. Theo quan niệm, phòng nằm thuộc phần âm, có một chút Hỏa thì ấm, nhiều Hỏa quá thì động. Theo thực tế, mỗi thiết bị nhiệt là một nguồn nguy cơ bỏng hoặc chập cháy nếu đặt không đúng chỗ.
Máy hâm đá và máy hâm khăn nên đặt trên bàn chịu nhiệt, ở phía chân giường hoặc cạnh tủ, không ở chỗ kỹ thuật viên phải với qua người khách. Ổ cắm riêng, dây gọn sát tường. Đá và khăn nóng cần được kiểm nhiệt bằng tay người làm trước khi chạm tới da khách, vì khách nằm thư giãn đôi khi phản ứng chậm với nóng.
Nến thật trong phòng có vải, dầu massage và khách nằm nhắm mắt là chuyện nên tránh. Nếu muốn có ánh nến, đèn giả nến chạy pin cho đúng cảm giác đó. Hương thơm dùng máy khuếch tán thay vì đốt nhang trầm trong phòng kín, để không khí không bị khói.
Với những nguồn Hỏa nhỏ này, cách đặt theo quan niệm là không để chúng đối diện bồn rửa hay bình nước trong phòng. Cách đặt theo kỹ thuật là không để chúng cạnh nước, cạnh vải dễ cháy và ngoài tầm với của trẻ đi cùng khách.
Lịch kiểm khu ướt và khu nóng mỗi tuần
Khu ướt và khu nóng xuống cấp âm thầm. Một lịch kiểm mỗi tuần, giao cho một người cụ thể, giúp phát hiện sớm trước khi khách nhận ra.
- Kiểm ron gạch, mép bồn, góc sàn khu tắm: có vết đen, vết nứt, chỗ đọng nước không.
- Kiểm quạt hút: có chạy, có kêu lạ, lưới có bám bụi ẩm không.
- Kiểm phòng xông: gỗ ghế có nứt, có dằm; cửa đóng mở nhẹ; ô kính sạch để nhìn vào được.
- Kiểm thiết bị gia nhiệt và ổ điện khu ướt: nắp đậy, dây không sờn, thiết bị chống giật hoạt động.
- Kiểm thác nước, bể nước trang trí: nước trong, bơm êm, không rêu ở mép.
- Kiểm trần và tường giáp khu ướt ở phòng bên cạnh và tầng dưới: có vết ố mới không.
- Ghi lại những gì đã sửa và ngày sửa, để lần sau biết chỗ nào hay hỏng.
Lịch kiểm này không có thuật ngữ phong thủy nào, nhưng nó giữ cho Thủy và Hỏa ở đúng chỗ của chúng, đúng điều mà quan niệm ngũ hành muốn nói.
Chống ẩm cho cả spa: khi Thủy lấn sang chỗ khác
Spa ở Việt Nam, nhất là miền Bắc mùa nồm, thường gặp tình trạng ẩm lan khắp nơi từ khu ướt. Phong thủy coi đó là âm khí, thủy khí quá thịnh; người làm spa nhìn thấy nó qua vết mốc, khăn không khô, mùi ẩm. Một số việc nên làm:
- Quạt hút ở mỗi phòng xông, khu tắm, khu giặt, chạy cả sau giờ đóng cửa một lúc.
- Máy hút ẩm cho khu trị liệu và kho khăn vào mùa nồm.
- Cửa khu ướt luôn đóng; không để mở cho thoáng vì hơi ẩm sẽ đi ra chứ không đi vào.
- Trần, tường khu ướt dùng vật liệu chịu ẩm; không dùng thạch cao thường, gỗ không phủ hay giấy dán tường.
- Khăn đã dùng mang đi giặt ngay, không chất đống trong phòng; khăn sạch cất ở kho khô, không cạnh khu ướt.
- Kiểm định kỳ các góc khuất: sau bồn ngâm, dưới bồn rửa, chân tường giáp khu ướt.
Một spa khô ráo, sạch mùi là spa mà theo quan niệm thì âm dương điều hoà, còn theo khách thì đơn giản là dễ chịu.
Câu hỏi thường gặp
Phòng xông hơi nên đặt ở hướng nào trong spa?
Một số người chọn đặt các hạng mục Hỏa ở phương Nam theo hậu thiên bát quái. Đó là quan niệm. Điều quan trọng hơn là phòng xông nằm trong khu ướt, có hút ẩm, có thoát nước, có ô quan sát và không mở thẳng ra cửa chính.
Bồn ngâm đặt ở tầng hai được không?
Được nếu kết cấu sàn chịu được tải trọng khi bồn đầy nước và người ngồi, và chống thấm làm kỹ. Cần hỏi kỹ sư kết cấu trước. Theo quan niệm, nước trên cao đè xuống quầy hay bàn thờ ở tầng dưới là điều nhiều người kiêng.
Thác nước ở cửa spa nên chảy vào hay chảy ra?
Theo quan niệm, nước nên chảy về phía bên trong để tượng trưng cho tụ. Với khách, hướng chảy ít quan trọng hơn chuyện thác có ồn không, có bắn nước ra lối đi không và có sạch không.
Spa nhỏ có nên làm phòng xông hơi không?
Phòng xông cần điện công suất lớn, hút ẩm, chống thấm và nhân viên trông chừng. Với spa nhỏ, cân nhắc chi phí và rủi ro trước. Xông hơi mặt hoặc xông thảo dược di động là lựa chọn gọn hơn.
Đặt bể cá cạnh khu xông hơi có được không?
Không nên. Nhiệt và độ ẩm biến động gần khu xông ảnh hưởng tới nước trong bể, và theo quan niệm là Thủy Hỏa đặt sát nhau. Bể cá hợp hơn ở khu chờ, xa nguồn nhiệt.
Có cần làm lễ trước khi lắp phòng xông hay bồn nước không?
Không có tập quán phổ biến nào bắt buộc điều này. Một số chủ spa chọn ngày bắt đầu thi công theo tập quán gia đình. Việc cần làm chắc chắn là nghiệm thu điện, nước và chống thấm trước khi đưa vào dùng.