Khi xây hoặc sửa nhà có mời người tư vấn phong thủy, việc phân vai nên rõ ngay từ đầu: chủ nhà là người quyết định, kiến trúc sư và kỹ sư chịu trách nhiệm thiết kế và an toàn, nhà thầu chịu trách nhiệm thi công đúng bản vẽ, còn người tư vấn phong thủy góp ý ở một số mốc như định vị cửa chính, vị trí bếp, bàn thờ trước khi đi điện nước.
Phần lớn xung đột trên công trường giữa thợ và thầy không đến từ chuyện ai đúng ai sai, mà từ chuyện lời khuyên đến muộn, nói miệng, không qua kỹ sư, khiến thợ phải đục phá cái đã làm. Bài này gợi ý cách tổ chức để lời khuyên phong thủy, vốn là quan niệm văn hoá với mức tin tuỳ mỗi gia đình, đi vào công trình mà không vướng kỹ thuật hay an toàn.
Vì sao mâu thuẫn hay nổ ra ở công trường
Công trường là nơi mọi thứ trên giấy trở thành bê tông, gạch, thép. Một thay đổi trên bản vẽ chỉ mất vài phút sửa; cùng thay đổi đó sau khi đã đổ cột thì mất vài ngày và một khoản tiền. Vì vậy, lời khuyên nào đến sau thời điểm thi công một hạng mục đều trở thành phát sinh, và phát sinh là nguồn gốc của phần lớn bất đồng.
Tình huống điển hình: người tư vấn phong thủy đến công trường lần đầu khi khung nhà đã lên, thấy cửa chính lệch so với điều họ mong muốn, đề nghị dời sang vài chục phân. Thợ phản đối vì phải đục tường, đổi lanh tô. Kỹ sư phản đối vì ảnh hưởng tới cột. Chủ nhà kẹt ở giữa, một bên là chi phí và tiến độ, một bên là nỗi băn khoăn của gia đình.
Cách tránh tình huống này không nằm ở việc ai nhường ai, mà ở việc sắp xếp sao cho lời khuyên phong thủy được đưa vào bản vẽ trước khi thi công, và những mốc cần người tư vấn có mặt được báo trước cho cả đội thợ. Khi mọi người biết ai làm gì, vào lúc nào, công trường bớt căng thẳng hơn nhiều.
Bảng phân vai: việc nào ai quyết, ai làm
Bảng dưới đây gợi ý cách chia trách nhiệm cho những việc hay liên quan tới phong thủy trên công trường nhà ở. Mỗi công trình có thể điều chỉnh, nhưng nên viết ra và gửi cho tất cả các bên.
| Việc | Người góp ý | Người chịu trách nhiệm kỹ thuật | Người quyết định |
|---|---|---|---|
| Hướng nhà, vị trí cửa chính | Tư vấn phong thủy, kiến trúc sư | Kiến trúc sư, kỹ sư | Chủ nhà |
| Vị trí bếp, bàn thờ, nhà vệ sinh | Tư vấn phong thủy, người dùng | Kiến trúc sư, kỹ sư điện nước | Chủ nhà |
| Kích thước cửa | Tư vấn phong thủy (quy ước dân gian) | Kiến trúc sư (công năng, thoát nạn) | Chủ nhà |
| Kết cấu móng, cột, dầm | Không | Kỹ sư kết cấu | Kỹ sư, theo quy chuẩn |
| Ngày khởi công, cất nóc | Tư vấn phong thủy, gia đình | Nhà thầu (tiến độ, thời tiết) | Chủ nhà |
| Thay đổi giữa chừng | Mọi bên | Kỹ sư kiểm tra trước | Chủ nhà, có biên bản |
Điểm mấu chốt nằm ở hàng cuối: mọi thay đổi giữa chừng, dù xuất phát từ ai, đều phải qua kỹ sư kiểm tra trước khi thợ bắt tay vào làm. Không có ngoại lệ cho những lời khuyên nói miệng tại công trường.
Những mốc người tư vấn nên có mặt
Không cần người tư vấn phong thủy theo suốt công trình. Vài mốc dưới đây là đủ với phần lớn nhà ở, và nên được ghi vào lịch thi công từ đầu để đội thợ chủ động.
- Trước khi chốt bản vẽ thi công: xem lại phương án cuối cùng, xác nhận vị trí cửa chính, bếp, bàn thờ, cầu thang, nhà vệ sinh. Đây là mốc quan trọng nhất.
- Khi định vị công trình trên đất: lúc thợ căng dây, đóng cọc mốc, có thể kiểm tra hướng thực tế so với bản vẽ.
- Khi đặt khung cửa chính: kiểm tra kích thước, vị trí, chiều mở.
- Trước khi đi đường điện nước: xác nhận vị trí bếp, bàn thờ, giường để đặt ổ cắm, đường cấp thoát đúng chỗ.
- Khi hoàn thiện, trước khi nhập trạch: xem lại tổng thể, góp ý bố trí nội thất.
Báo lịch các mốc này cho người tư vấn sớm, và báo cho nhà thầu biết hôm đó có người góp ý. Thợ không bị bất ngờ, người tư vấn không phải đến công trường vào lúc không làm được gì.
Định vị hướng trên thực địa: đo ở đâu, đo khi nào
Hướng nhà trên bản vẽ và hướng nhà khi căng dây trên đất có thể lệch nhau, vì mũi tên chỉ bắc trên bản vẽ đôi khi chỉ ước lượng, hoặc vì mốc giới thực tế khác sơ đồ. Với gia đình coi trọng hướng nhà theo phong thủy, nên đo lại ngay khi thợ đã căng dây định vị và trước khi đào móng.
Cách làm thường gặp là đứng trên đường tim trục chính của nhà, đặt la bàn hoặc la kinh xa các cọc thép, máy móc, rồi đọc góc của trục so với phương bắc từ. Kết quả được đối chiếu với số đo trong bản tư vấn. Nếu lệch nhỏ, thường không cần điều chỉnh gì. Nếu lệch đáng kể, cả kiến trúc sư và người tư vấn cùng xem lại: có xoay được không, xoay thì ảnh hưởng gì tới khoảng lùi, ranh giới với hàng xóm.
Lưu ý: vị trí và hướng công trình trên đất còn bị ràng buộc bởi ranh giới thửa đất, chỉ giới xây dựng và giấy phép. Không thể xoay nhà theo ý muốn nếu điều đó làm công trình lấn ranh hoặc sai giấy phép. Phong thủy luôn phải điều chỉnh trong khuôn khổ đó.
Thước Lỗ Ban và kích thước cửa khi thi công
Nhiều gia đình muốn kích thước cửa rơi vào các cung được coi là tốt trên thước Lỗ Ban. Đây là một quy ước dân gian có từ lâu trong nghề mộc và xây dựng ở Á Đông; mức tin tuỳ mỗi người. Trên công trường, chỗ dễ nhầm nhất là kích thước nào được đo: lỗ tường để chừa, khung cửa phủ bì, hay khoảng thông thuỷ, tức khoảng trống thật khi mở cửa.
Nếu người tư vấn đưa con số theo thước Lỗ Ban, hãy hỏi rõ con số đó áp vào kích thước nào, rồi chuyển cho kiến trúc sư và thợ mộc để họ tính ngược ra kích thước lỗ tường cần chừa. Ghi lên bản vẽ, không chỉ nói miệng. Thợ xây và thợ mộc thường là hai đội khác nhau, và chênh nhau vài phân giữa hai đội là chuyện hay gặp.
Kích thước cửa còn phải đáp ứng công năng và an toàn: đủ rộng để di chuyển đồ đạc, cáng cứu thương, xe lăn khi cần; với một số công trình, cửa và lối đi còn phải đáp ứng yêu cầu thoát nạn theo quy định phòng cháy. Khi quy ước dân gian và yêu cầu an toàn khác nhau, yêu cầu an toàn được ưu tiên; thường có thể chọn một con số vừa đủ rộng vừa rơi vào cung gia đình mong muốn.
Ngày giờ lễ và tiến độ công trình
Nhiều gia đình chọn ngày động thổ, đổ móng, cất nóc theo tập quán. Đây là phần văn hoá có ý nghĩa với nhiều người, và đội thợ có kinh nghiệm thường quen sắp xếp. Vấn đề chỉ nảy sinh khi ngày lễ được hiểu thành ngày phải làm một việc kỹ thuật, bất kể thời tiết hay điều kiện công trường.
Cách dung hoà phổ biến là tách lễ khỏi việc. Lễ động thổ có thể làm đúng ngày giờ gia đình chọn, với một nhát cuốc tượng trưng; việc đào móng thật bắt đầu khi đội thợ sẵn sàng. Lễ cất nóc có thể làm vào ngày đã chọn; còn việc đổ bê tông mái phải theo thời tiết, vì đổ bê tông trong mưa lớn ảnh hưởng tới chất lượng. Kỹ sư và nhà thầu nên có tiếng nói cuối cùng về ngày làm những việc kỹ thuật quan trọng.
Chi tiết về các nghi lễ khởi công, đổ móng, cất nóc được bàn ở chuyên mục riêng của trang. Ở đây chỉ cần nhớ: báo trước cho nhà thầu những ngày lễ gia đình muốn, để họ xếp lịch, chứ đừng để đến sát ngày mới yêu cầu dừng hay đẩy nhanh một hạng mục.
Khi có thay đổi phát sinh: quy trình nên giữ
Ghi lại đề xuất thay đổi. Ai đề xuất, thay đổi gì, vì sao. Nếu xuất phát từ góc nhìn phong thủy, ghi rõ đó là góp ý theo quan niệm của người tư vấn.
Kỹ sư hoặc kiến trúc sư kiểm tra. Thay đổi có ảnh hưởng tới kết cấu, điện nước, thoát nạn, giấy phép không; có phương án nhẹ hơn không.
Nhà thầu báo chi phí và thời gian phát sinh. Bằng văn bản hoặc tin nhắn, trước khi làm.
Chủ nhà quyết định. Sau khi có đủ thông tin, chủ nhà đồng ý hoặc không. Ký hoặc xác nhận bằng tin nhắn để có căn cứ thanh toán sau này.
Cập nhật bản vẽ. Mọi thay đổi đã làm được ghi vào bản vẽ hoàn công, để lần sửa nhà sau không ai phải đoán.
Thông báo cho mọi bên. Gửi bản vẽ đã sửa cho đội thợ, thợ điện nước, thợ mộc và người tư vấn. Nhiều lỗi thi công xảy ra chỉ vì một đội vẫn làm theo bản cũ.
Ví dụ giả định: một cánh cửa lệch ba mươi phân
Ví dụ giả định: một gia đình ở Nghệ An xây nhà hai tầng. Bản vẽ đã chốt, nhưng người tư vấn phong thủy chỉ được mời đến lần đầu khi tường tầng một đã xây xong. Họ góp ý rằng cửa chính nên dịch sang trái khoảng ba mươi phân để không nhìn thẳng vào cột điện bên kia đường.
Theo quy trình ở trên, chủ nhà ghi lại đề xuất và hỏi kỹ sư. Kỹ sư cho biết dịch cửa phải đổi lanh tô và đục một mảng tường, không đụng tới cột, nhưng mất thêm vài ngày công. Nhà thầu báo chi phí. Người tư vấn, khi được hỏi có phương án nhẹ hơn không, gợi ý giữ cửa, trồng một hàng cây thấp và làm mái hiên che bớt tầm nhìn ra cột điện.
Gia đình chọn phương án nhẹ. Bài học họ rút ra cho lần sau là mời người tư vấn trước khi chốt bản vẽ, đúng như mốc đầu tiên trong danh sách. Nếu góp ý đó đến sớm hai tháng, việc dịch cửa chỉ là vài nét sửa trên giấy.
Câu hỏi thường gặp
Thầy phong thủy có được quyền yêu cầu thợ dừng thi công không?
Không nên. Người tư vấn phong thủy là người góp ý cho chủ nhà, không phải người quản lý công trường. Nếu họ thấy có điều cần lưu ý, họ báo cho chủ nhà; chủ nhà cùng kỹ sư và nhà thầu quyết định có dừng hay không. Giữ đúng vai giúp công trường vận hành trơn tru.
Kích thước cửa theo thước Lỗ Ban có bắt buộc không?
Không bắt buộc. Đây là quy ước dân gian, mức tin tuỳ mỗi gia đình. Kích thước cửa bắt buộc phải đáp ứng công năng và yêu cầu an toàn. Gia đình muốn theo thước Lỗ Ban thì chọn con số vừa thoả quy ước vừa đủ rộng, và ghi rõ lên bản vẽ cho thợ.
Đã đổ móng rồi mới thấy hướng nhà lệch so với bản tư vấn thì làm sao?
Không nên phá móng vì một độ lệch hướng. Hỏi người tư vấn mức lệch đó có làm thay đổi kết luận không; nhiều khi không đáng kể. Nếu có, người tư vấn có thể gợi ý điều chỉnh ở các hạng mục còn lại như chiều mở cửa, bố trí nội thất.
Thợ xây có hay phản đối lời khuyên phong thủy không?
Thợ thường không phản đối phong thủy, mà phản đối việc phải đục phá cái đã làm, hoặc làm khác bản vẽ mà không ai chịu trách nhiệm. Khi lời khuyên được đưa vào bản vẽ từ trước và thay đổi có quy trình rõ ràng, phần lớn đội thợ hợp tác tốt.
Có cần mời thầy phong thủy đến lúc đổ mái không?
Không bắt buộc. Một số gia đình mời để làm lễ cất nóc theo tập quán. Về mặt kỹ thuật, đổ mái là việc của kỹ sư và nhà thầu, theo thời tiết và tiến độ. Nếu gia đình có lễ, nên tách lễ khỏi việc đổ bê tông như đã nói ở trên.