Để chọn một người hành nghề phong thủy, bạn nên dành một cuộc trao đổi ngắn trước khi hẹn xem nhà và hỏi bốn nhóm câu: họ theo trường phái nào và dựa vào dữ kiện gì, họ làm việc ra sao, họ bàn giao cho bạn những gì, và họ giải thích "tốt", "xấu" bằng lý lẽ nào. Người có nghề trả lời rõ, không vòng vo, và không ngại khi bạn hỏi lại.
Cuộc trao đổi này cũng là lúc nhận ra những dấu hiệu nên dừng: phán chuyện sức khoẻ hay tai nạn, ép quyết định ngay, gắn buổi xem với việc mua vật phẩm hay làm lễ đắt tiền. Bài này liệt kê cụ thể từng câu hỏi, giải thích vì sao nên hỏi, và cách đọc câu trả lời. Phong thủy được bàn ở đây như một hệ quan niệm văn hoá – kiến trúc, mức tin tuỳ mỗi người.
Lần trao đổi đầu là cuộc phỏng vấn hai chiều
Nhiều gia đình mời thầy qua lời giới thiệu của người quen, rồi đến ngày hẹn mới bắt đầu tìm hiểu người đó làm việc thế nào. Cách làm này dễ dẫn tới hai tình huống khó xử: buổi xem đi theo hướng gia đình không muốn, hoặc phát sinh những khoản chưa ai bàn trước. Lúc đó, ngại mời người ta về là chuyện thường gặp.
Một cuộc gọi hoặc một buổi cà phê ngắn trước đó giải quyết được phần lớn chuyện này. Bạn nói gia đình đang cần gì, người tư vấn nói họ làm được gì, và cả hai bên quyết định có làm việc cùng nhau hay không. Người hành nghề nghiêm túc thường hoan nghênh việc này, vì nó giúp họ hiểu khách hàng và tránh những kỳ vọng không thực tế.
Hãy đối xử với cuộc trao đổi như khi bạn chọn một kiến trúc sư hay một đội thợ: lịch sự, rõ ràng, có chuẩn bị. Ghi lại câu trả lời. Nếu gia đình đang cân nhắc hai hoặc ba người, cùng một bộ câu hỏi sẽ giúp bạn so sánh công bằng, thay vì chọn theo ấn tượng hay theo người nói hay nhất.
Nhóm câu hỏi về cách làm nghề
Những câu này giúp bạn hiểu người tư vấn đứng ở đâu trong bức tranh nhiều trường phái của phong thủy. Không có câu trả lời đúng duy nhất; điều bạn tìm là sự rõ ràng.
- "Anh/chị chủ yếu theo trường phái nào?" Loan đầu, Bát trạch, Huyền không hay kết hợp. Người có nghề nói được họ dựa vào đâu, và thường thừa nhận các phái khác có thể nhìn khác.
- "Anh/chị đo hướng bằng gì, đo ở đâu?" Câu trả lời tốt nhắc tới la kinh hoặc la bàn, đo ở nhiều điểm, tránh vật kim loại, đối chiếu với bản vẽ.
- "Anh/chị có đến tận nơi không, hay chỉ xem qua bản vẽ?" Cả hai cách đều có, nhưng bạn cần biết để chuẩn bị và để hiểu giới hạn của lời khuyên.
- "Anh/chị có làm việc với kiến trúc sư, kỹ sư không?" Người quen làm việc chung với người thiết kế thường đưa ra yêu cầu khả thi hơn.
- "Khi một chỗ vừa không hợp phong thủy vừa không sửa được, anh/chị thường làm gì?" Câu này cho bạn thấy tư duy giải pháp: điều chỉnh bố trí, dùng bình phong, hay khuyên đập phá.
- "Anh/chị có thể giải thích lý do thực tế đằng sau một nhận xét không?" Ví dụ vì sao cửa không nên thẳng cửa: gió lùa, thiếu riêng tư, nhìn xuyên nhà.
Nếu người tư vấn tỏ ra khó chịu với những câu hỏi này, hoặc trả lời bằng những cụm từ bí ẩn không giải thích được, bạn đã có thông tin cần thiết để quyết định.
Nhóm câu hỏi về phạm vi và những gì được bàn giao
"Buổi xem gồm những phần nào?" Hỏi cụ thể: có xem ngoại cảnh quanh nhà không, có xem từng phòng không, có xem ngày giờ kèm theo không. Biết phạm vi giúp bạn tránh bất ngờ về thời gian và chi phí.
"Sau buổi xem, gia đình nhận được gì?" Một bản ghi chép viết tay, một bản tư vấn đánh máy có sơ đồ, hay chỉ là lời nói? Lời nói dễ quên và dễ hiểu sai; một bản viết giúp bạn bàn lại với kiến trúc sư và đội thợ.
"Nếu sau đó gia đình có câu hỏi thêm thì sao?" Nhiều người cho hỏi thêm qua tin nhắn trong một khoảng thời gian; có người tính là buổi mới. Hỏi trước để không ngại về sau.
"Nếu phương án thiết kế thay đổi, anh/chị có xem lại không?" Với nhà đang thiết kế, phương án thường đổi vài lần. Bạn cần biết việc xem lại được tính thế nào.
"Chi phí được tính ra sao, gồm những gì?" Không cần mặc cả ngay, chỉ cần hiểu cách tính: trọn gói, theo buổi, theo diện tích hay theo hạng mục, và những khoản nào có thể phát sinh.
Đọc câu trả lời: chỗ đáng yên tâm và chỗ đáng ngại
Cùng một câu hỏi, cách trả lời nói lên nhiều điều về người làm nghề. Bảng dưới đây so sánh một số kiểu trả lời thường gặp.
| Bạn hỏi | Trả lời đáng yên tâm | Trả lời đáng ngại |
|---|---|---|
| Nhà này có vấn đề gì không? | Cần xem tận nơi, đo hướng, xem bản vẽ mới nói được | Nghe địa chỉ đã phán nhà "phạm" nặng |
| Vì sao bếp đặt đó không nên? | Giải thích theo phái, kèm lý do gió, khói, lối đi | "Thầy nói thì cứ nghe", không giải thích |
| Có cách nào nhẹ hơn đập phá không? | Đưa vài phương án từ nhẹ đến nặng | Chỉ có một cách, phải làm ngay |
| Có cần mua thêm gì không? | Thường không cần; nếu dùng đồ trang trí thì tuỳ gia đình | Bắt buộc mua đúng món, đúng nơi họ chỉ |
| Phái khác nói khác thì sao? | Thừa nhận khác biệt, giải thích căn cứ | Chê bai người khác, cho rằng chỉ mình đúng |
Bảng này không phải để chấm điểm ai, mà để bạn tự tin đặt câu hỏi. Một người có nghề sẽ thấy những câu hỏi như vậy là bình thường.
Dấu hiệu nên dừng trước khi đi xa hơn
Phán về sức khoẻ, tai nạn, tính mạng. Nhận xét kiểu "ở nhà này sẽ có người ốm nặng" vượt quá phạm vi kiến trúc và gây hoang mang không cần thiết. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người, nhưng cách nói hù doạ là dấu hiệu bạn nên dừng lại.
Ép quyết định ngay trong ngày. Một lời khuyên đúng thì ngày mai vẫn đúng. Áp lực thời gian thường đi kèm với một khoản chi phải trả ngay.
Gắn buổi xem với việc mua đồ hoặc làm lễ ở nơi chỉ định. Người tư vấn có thể gợi ý đồ trang trí, nhưng việc mua ở đâu, mua hay không là quyền của gia đình. Khi lời khuyên chỉ có giá trị nếu mua đúng món họ bán, bạn nên cân nhắc lại.
Đòi thông tin không liên quan. Số tài khoản, mã xác thực, giấy tờ tuỳ thân bản gốc, chi tiết bệnh án không cần cho việc xem nhà.
Không cho ghi chép, không muốn để lại gì bằng văn bản. Người làm việc đàng hoàng không ngại lời mình được ghi lại.
Ví dụ giả định: hai cuộc gọi, hai cách trả lời
Ví dụ giả định: một cặp vợ chồng trẻ ở Hải Phòng sắp sửa căn nhà ống cũ của bố mẹ để lại. Họ gọi cho hai người hành nghề được bạn bè giới thiệu, và đặt cùng một bộ câu hỏi: theo phái nào, đo hướng thế nào, bàn giao gì, gặp chỗ không sửa được thì làm sao.
Người thứ nhất trả lời rằng mình chủ yếu xem hình thế và Bát trạch, sẽ đến đo bằng la kinh ở cửa và giữa nhà, rồi gửi lại bản ghi chép có đánh dấu trên bản vẽ. Với chỗ không sửa được, người này nói thường ưu tiên đổi cách kê đồ hoặc làm vách ngăn nhẹ, chỉ khuyên sửa kết cấu khi gia đình đã định sửa sẵn. Khi được hỏi về chi phí, người đó nêu cách tính và khoản đi lại.
Người thứ hai, khi nghe địa chỉ, nói ngay rằng con ngõ đó "rất nặng", căn nhà cần làm lễ trước khi sửa, và gia đình nên đặt một bộ vật phẩm do người đó chuẩn bị. Khi được hỏi lý do, câu trả lời là "nói ra các cháu cũng không hiểu".
Cặp vợ chồng không cần thêm tiêu chí nào để chọn. Điều đáng chú ý là họ không phải đánh giá trình độ phong thủy của ai, việc vốn khó với người ngoài nghề. Họ chỉ so cách hai người làm việc: ai giải thích, ai đưa phương án nhẹ trước, ai tách lời khuyên khỏi việc bán hàng.
Hỏi người từng mời: nên hỏi gì cho có ích
Lời giới thiệu của người quen vẫn là nguồn tìm người phổ biến nhất. Nhưng câu "ông ấy giỏi lắm" ít khi giúp bạn quyết định. Hãy hỏi người giới thiệu những câu cụ thể hơn: buổi xem kéo dài bao lâu, người tư vấn có đo hướng không, có giải thích lý do không, sau buổi xem gia đình nhận được gì, có phát sinh khoản nào ngoài dự kiến không.
Hỏi thêm về những gì gia đình đó đã làm theo lời khuyên, và họ có thấy hợp lý sau một thời gian ở hay không. Cẩn thận với những câu chuyện kiểu "nhờ sửa nhà mà làm ăn phát đạt": cuộc sống của một gia đình phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, và việc gán thành công hay thất bại cho một thay đổi trong nhà là cách nhìn thiếu căn cứ.
Nếu tìm người qua mạng, đọc kỹ cách họ viết và nói công khai. Người làm nghề nghiêm túc thường chia sẻ kiến thức, phân tích có lý do, không đăng những lời doạ dẫm hay cam kết giàu sang. Danh sách chi tiết những chiêu thức lợi dụng phong thủy để thu tiền có ở chuyên mục cảnh giác lừa đảo của trang; ở đây chỉ cần nhớ: người dùng nỗi sợ để bán hàng không phải người bạn nên mời về nhà.
Câu hỏi thường gặp
Có nên chọn thầy phong thủy theo số năm kinh nghiệm không?
Kinh nghiệm có giá trị, nhưng không nên là tiêu chí duy nhất. Một người làm lâu năm mà không giải thích được lý do, hay hay hù doạ, vẫn không phù hợp. Hãy xem cách họ làm việc, cách trả lời câu hỏi, và phản hồi của những gia đình đã từng mời họ.
Thầy phong thủy có chứng chỉ không?
Ở Việt Nam hiện không có một chứng chỉ hành nghề phong thủy do nhà nước cấp như với kiến trúc sư hay kỹ sư. Có những khoá học và giấy chứng nhận của các tổ chức, trung tâm, nhưng giá trị của chúng khác nhau nhiều. Vì vậy cách làm việc và lý lẽ quan trọng hơn tấm giấy.
Nên mời người cùng vùng hay người ở nơi khác?
Người cùng vùng hiểu khí hậu, tập quán địa phương, đi lại thuận tiện và dễ quay lại khi cần. Người ở xa có thể theo trường phái gia đình tin, nhưng chi phí đi lại cao hơn. Quan trọng nhất vẫn là cách họ làm việc, không phải nơi họ ở.
Nếu đã trao đổi rồi mà không muốn mời nữa thì nói thế nào?
Bạn chỉ cần cảm ơn và nói gia đình đã quyết định chưa làm hoặc chọn hướng khác. Một cuộc trao đổi ban đầu không ràng buộc ai. Nếu người tư vấn đã bỏ thời gian xem tài liệu trước theo thoả thuận, gia đình nên thanh toán phần đó như đã nói.
Thầy phong thủy là người quen trong họ thì có cần hỏi kỹ không?
Vẫn nên hỏi, nhẹ nhàng hơn. Quan hệ họ hàng dễ khiến hai bên ngại nói rõ phạm vi, chi phí, và cũng khó từ chối lời khuyên. Nói trước giới hạn của gia đình giúp giữ được cả việc lẫn tình.