Trong phong thủy nhà ở, chín số Lạc thư được đặt cố định vào chín cung: 1 ở Bắc, 2 ở Tây Nam, 3 ở Đông, 4 ở Đông Nam, 5 ở giữa, 6 ở Tây Bắc, 7 ở Tây, 8 ở Đông Bắc, 9 ở Nam. Câu vần cổ để nhớ là "đội chín đạp một, trái ba phải bảy, hai bốn là vai, sáu tám là chân, năm ở giữa", hiểu khi vẽ phương Nam ở phía trên.
Lạc thư là thứ biến bát quái thành cửu cung có số. Nhờ có số, các trường phái lý khí mới làm được phép tính, đặc biệt là phép phi tinh. Bài này không kể lại truyền thuyết rùa thần, mà tập trung vào chỗ dùng: số nào ở cung nào, vì sao lại xếp như vậy, cách tự kiểm khi kẻ lưới, và những điều không nên suy diễn từ các con số.
Bảng chín số Lạc thư trên chín cung
Bảng dưới là bảng gốc, còn gọi là bàn Lạc thư hay "nguyên đán bàn" trong một số tài liệu. Ngũ hành của số trùng với ngũ hành của quẻ ở cung đó.
| Số | Cung (hướng) | Quẻ | Ngũ hành | Lẻ hay chẵn |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Bắc | Khảm | Thủy | Lẻ |
| 2 | Tây Nam | Khôn | Thổ | Chẵn |
| 3 | Đông | Chấn | Mộc | Lẻ |
| 4 | Đông Nam | Tốn | Mộc | Chẵn |
| 5 | Trung cung | — | Thổ | Lẻ |
| 6 | Tây Bắc | Càn | Kim | Chẵn |
| 7 | Tây | Đoài | Kim | Lẻ |
| 8 | Đông Bắc | Cấn | Thổ | Chẵn |
| 9 | Nam | Ly | Hỏa | Lẻ |
Nhìn cột cuối, bạn sẽ thấy các số lẻ 1, 3, 7, 9 đều ở bốn hướng chính, còn các số chẵn 2, 4, 6, 8 đều ở bốn góc. Sách xưa diễn giải số lẻ là dương, đứng ở chính phương; số chẵn là âm, đứng ở tứ góc. Đây là một trong những lý do Lạc thư được coi là có trật tự đẹp, dễ nhớ.
Câu vần "đội chín đạp một" và cách vẽ cho đúng
Câu vần truyền thống được dịch sang tiếng Việt là "đội chín đạp một, trái ba phải bảy, hai bốn là vai, sáu tám là chân, năm ở giữa". Hình dung một người đứng trên lưới chín ô: đầu đội số 9, chân đạp số 1, tay trái là 3, tay phải là 7, hai vai là 2 và 4, hai chân là 6 và 8, bụng là 5.
Câu vần chỉ đúng khi hiểu theo cách vẽ cổ, tức phía trên tờ giấy là phương Nam. Khi đó bên trái tờ giấy là phương Đông, nên "trái ba" là số 3 ở Đông và "phải bảy" là số 7 ở Tây. Hai ô góc phía trên là hai vai: góc trên bên trái là Đông Nam mang số 4, góc trên bên phải là Tây Nam mang số 2. Hai ô góc phía dưới là hai chân: dưới bên trái là Đông Bắc mang số 8, dưới bên phải là Tây Bắc mang số 6.
Lúc chuyển sang bản vẽ nhà hiện đại có Bắc ở trên, bạn phải xoay toàn bộ hình 180 độ: số 1 lên trên, số 9 xuống dưới, số 3 sang bên phải, số 7 sang bên trái. Cách an toàn nhất là không nhớ theo trái phải trên giấy mà nhớ theo hướng: 1 Bắc, 9 Nam, 3 Đông, 7 Tây, rồi bốn góc 8 Đông Bắc, 4 Đông Nam, 2 Tây Nam, 6 Tây Bắc.
Những quy luật nằm trong lưới số
Mọi hàng đều cộng ra 15. Ba hàng ngang, ba hàng dọc và hai đường chéo, mỗi đường cộng lại đều bằng 15. Đây là tính chất của ma phương bậc ba. Khi bạn vẽ bàn số với Nam hoặc Bắc ở trên, đó là cách kiểm nhanh: hàng nào không ra 15 là điền sai. Lưu ý phép kiểm này chỉ áp dụng cho bàn số vẽ thẳng theo la bàn, không phải cho lưới đã xoay theo một ngôi nhà quay về hướng góc.
Hai cung đối diện cộng ra 10. Bắc 1 và Nam 9, Đông 3 và Tây 7, Đông Bắc 8 và Tây Nam 2, Đông Nam 4 và Tây Bắc 6. Cộng với số 5 ở giữa là đủ 15. Quy luật này giúp bạn suy ra cả lưới chỉ từ bốn cung.
Số lẻ ở chính phương, số chẵn ở góc. Như đã nói ở bảng, đây là cách người xưa xếp âm dương lên không gian. Nó cũng giải thích vì sao số 5, một số lẻ, nằm ở tâm: tâm được coi là nơi dương khí tụ lại để điều phối.
Vòng số từ 1 đến 9 không đi theo vòng tròn. Nếu nối các ô theo thứ tự 1, 2, 3 tới 9, đường nối nhảy chéo qua lưới chứ không đi vòng quanh. Chính đường nối ấy là "đường bay" mà phép phi tinh sau này sử dụng, nên đáng để ý ngay từ bây giờ.
Hà đồ và Lạc thư: phong thủy nhà ở dùng cái nào cho việc gì
Hà đồ và Lạc thư thường được nhắc cùng nhau, nhưng vai trò trong phong thủy nhà ở khác nhau. Hà đồ xếp các số thành cặp theo năm phương: 1 và 6 ở Bắc thuộc Thủy, 2 và 7 ở Nam thuộc Hỏa, 3 và 8 ở Đông thuộc Mộc, 4 và 9 ở Tây thuộc Kim, 5 và 10 ở giữa thuộc Thổ. Nó không có góc, chỉ có bốn phương và tâm, nên không khớp với tám cung của ngôi nhà.
Lạc thư thì có chín ô, khớp đúng với tám cung cộng trung cung, và khớp với hậu thiên bát quái. Vì vậy, khi chia nhà, gán số, tính phi tinh, người ta dùng Lạc thư. Hà đồ xuất hiện ở các chỗ khác: khi bàn ngũ hành của con số trong quan niệm dân gian, trong một số phép thủy pháp, hoặc trong lý thuyết về "sinh thành".
Cần lưu ý một điểm gây nhầm: theo Hà đồ số 7 thuộc Hỏa, nhưng theo Lạc thư số 7 nằm ở cung Đoài thuộc Kim. Hai hệ cho hai đáp án khác nhau cho cùng một con số. Không hệ nào sai; chúng là hai quy ước. Khi đọc một tài liệu nói về "hành của số", hãy xem tài liệu đó đang dùng Hà đồ hay Lạc thư.
Điền số Lạc thư lên bản vẽ nhà của bạn
Sau khi đã kẻ lưới chín ô và gán hướng cho từng ô, việc điền số chỉ mất vài phút.
- Ghi số 5 vào ô giữa.
- Tìm ô nằm ở phía Bắc của tâm, ghi số 1. Ô phía Nam, ghi số 9.
- Ô phía Đông ghi 3, ô phía Tây ghi 7.
- Bốn ô góc: Đông Bắc 8, Đông Nam 4, Tây Nam 2, Tây Bắc 6.
- Kiểm bằng cặp đối diện: hai ô đối nhau qua tâm luôn cộng ra 10. Phép cộng hàng bằng 15 chỉ đúng khi nhà quay thẳng về một trong bốn hướng chính; nhà quay về hướng góc thì lưới bị xoay 45 độ, hàng ngang trên bản vẽ không còn là hàng của Lạc thư.
- Ghi chú cạnh lưới rằng đây là bàn gốc, chưa phải tinh bàn theo vận hay theo năm. Các con số sẽ thay đổi khi áp dụng phép phi tinh.
Nếu nhà quay lệch và một số ô nằm lưng chừng hai hướng, hãy điền theo hướng mà bạn đã gán cho ô đó ở bước chia cung. Đừng điền số trước rồi mới gán hướng; làm ngược là nguồn của rất nhiều lỗi.
Ví dụ giả định: bàn số trên một căn hộ quay hướng góc
Ví dụ giả định: một căn hộ hình chữ nhật có ban công quay về Đông Nam, cửa căn hộ ở phía đối diện quay về Tây Bắc. Kẻ lưới chín ô theo tường căn hộ, đứng trong nhà nhìn ra ban công, ta có hàng trước gồm Đông (3), Đông Nam (4), Nam (9); hàng giữa gồm Đông Bắc (8), trung cung (5), Tây Nam (2); hàng sau gồm Bắc (1), Tây Bắc (6), Tây (7).
Cộng hàng trước: 3 cộng 4 cộng 9 ra 16, không phải 15. Không có gì sai cả. Vì căn hộ quay về hướng góc, lưới theo tường đã xoay 45 độ so với lưới la bàn, nên mỗi số dịch đi một ô quanh vòng. Các cặp đối diện vẫn giữ nguyên: Đông 3 đối Tây 7, Đông Nam 4 đối Tây Bắc 6, Nam 9 đối Bắc 1, Đông Bắc 8 đối Tây Nam 2, cặp nào cũng ra 10.
Ví dụ này cho thấy hai điều. Thứ nhất, đừng dùng phép cộng hàng để kiểm khi nhà không quay thẳng về bốn hướng chính; hãy dùng phép cộng cặp đối diện. Thứ hai, bàn số trên một ngôi nhà cụ thể luôn là bàn Lạc thư gốc nhìn qua hướng của ngôi nhà đó. Số không đổi chỗ theo nhà; chỉ có cách bạn nhìn lưới là đổi.
Những điều không nên suy diễn từ số Lạc thư
Các con số trên lưới dễ bị kéo sang những ý nghĩa mà bản thân Lạc thư không có. Một số suy diễn hay gặp:
- "Hướng Nam số 9 nên là hướng tốt nhất." Số 9 ở Nam chỉ là vị trí trong bàn gốc, không phải điểm số. Lạc thư không xếp hạng hướng.
- "Nhà số 1 thì hợp hướng Bắc." Số nhà theo địa chỉ không liên quan tới số Lạc thư của cung. Quan niệm về số nhà thuộc một chủ đề riêng.
- "Số 5 ở giữa là số xấu." Trong bàn gốc, 5 là số cân bằng. Một số trường phái chú ý tới sao số 5 khi nó bay đi theo năm, nhưng đó là chuyện của phép phi tinh, không phải của bàn gốc.
- "Ai cũng có một số Lạc thư riêng." Lạc thư là bản đồ không gian. Những con số gắn với từng người, như cung phi, được tính bằng phép khác và chỉ mượn hệ cửu cung để gọi tên.
- "Phải sắp đồ theo đúng số." Không có quy tắc nào bắt bạn đặt chín món đồ ở cung số 9 hay một món ở cung số 1. Số dùng để tính, không phải để đếm đồ vật.
Giữ những giới hạn này, Lạc thư là một công cụ ghi chép gọn gàng; vượt qua chúng, nó dễ thành lý do cho những lo lắng không cần thiết. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Nếu cần một nguyên tắc ngắn để nhớ: số Lạc thư cho biết chỗ, không cho biết lành hay dữ. Mọi đánh giá lành dữ đều đến từ một phép của một trường phái cụ thể đặt lên trên bàn số, và phép đó phải tự giải thích được.
Câu hỏi thường gặp
Lạc thư và cửu cung khác nhau thế nào?
Cửu cung là chín ô không gian: tám cung quanh và trung cung. Lạc thư là cách điền chín con số vào chín ô đó theo một trật tự cố định. Nói cửu cung là nói về chỗ; nói Lạc thư là nói về số đặt ở chỗ đó.
Vì sao số Lạc thư lại khớp với hậu thiên mà không khớp tiên thiên?
Vì truyền thống gắn hai thứ này với nhau từ rất sớm: Khảm ở Bắc mang số 1, Ly ở Nam mang số 9, và cứ thế. Tiên thiên có hệ số riêng từ 1 đến 8. Phong thủy nhà ở dùng cặp hậu thiên và Lạc thư cho mọi phép về phương vị.
Có cách nào nhớ số Lạc thư mà không cần câu vần không?
Có. Nhớ bốn số lẻ ở bốn hướng chính theo cặp đối nhau: 1 Bắc đối 9 Nam, 3 Đông đối 7 Tây. Sau đó nhớ 4 ở Đông Nam đối 6 ở Tây Bắc, 2 ở Tây Nam đối 8 ở Đông Bắc. Mọi cặp đối diện cộng ra 10.
Số Lạc thư có dùng để chọn số tầng, số phòng không?
Không trực tiếp. Bàn Lạc thư là bản đồ chín cung của một mặt bằng. Quan niệm về số tầng, số phòng, số nhà thường dựa trên cách đọc âm của con số hoặc trên Hà đồ, tuỳ nơi. Nên coi đó là văn hoá, không phải phép tính của Lạc thư.
Bàn gốc Lạc thư có thay đổi theo năm không?
Bàn gốc thì không. Thứ thay đổi theo vận, theo năm, theo tháng là các tinh bàn được tính bằng cách cho số khác vào trung cung rồi phi ra tám cung theo đường bay của Lạc thư. Bàn gốc là khuôn để các tinh bàn ấy dựa vào.