Phong thủy phòng khách xoay quanh vài ý lớn: phòng sáng và thoáng nhưng gió không lùa thẳng, hình phòng gọn, lối đi từ cửa vào không bị chắn, chỗ ngồi chính có tường tựa và nhìn được ra cửa, đồ đạc vừa với diện tích, và phòng được giữ sạch. Hầu hết các lời khuyên khác chỉ là cách nói chi tiết hơn của mấy ý này.
Bài gom lại thành chín nguyên tắc hay gặp trong sách phổ thông và lời các thầy, rồi đặt cạnh mỗi điều một lý do thực tế: ánh sáng, luồng gió, an toàn, cảm giác của người ngồi. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; nhưng khi một nguyên tắc vừa có gốc trong phong thủy vừa có lý do đời thường, bạn có thể làm theo mà không cần tin vào điều gì huyền bí.
Phòng khách đứng ở đâu trong cách nhìn của phong thủy
Các sách dương trạch cổ thường xét một ngôi nhà qua ba yếu tố: cửa, phòng của chủ nhà và bếp. Sách đời Thanh mang tên Dương trạch tam yếu gói gọn điều đó trong ba chữ môn, chủ, táo. Phòng khách không đứng riêng thành một yếu tố, vì nhà xưa không có "phòng khách" theo nghĩa bây giờ. Ở nhà ba gian Bắc Bộ, gian giữa vừa đặt bàn thờ vừa kê bộ bàn ghế tiếp khách; ở nhà rường Huế hay nhà Nam Bộ cũng vậy, không gian trang trọng nhất nằm ngay sau cửa chính.
Phong thủy hiện đại vì thế gán cho phòng khách vai trò của nội minh đường: khoảng trống đầu tiên sau cửa, nơi "khí" từ ngoài vào được dừng lại, lắng xuống rồi mới đi tiếp vào các phòng. Hiểu theo nghĩa đời thường, đây là chỗ người ta bước vào, cởi giày, ngồi xuống, nhìn thấy cả nhà lần đầu. Nó quyết định cảm giác "nhà này dễ chịu hay bí bách" của khách và của chính người ở.
Từ vai trò ấy mới sinh ra các nguyên tắc bên dưới. Đọc chúng như những cách giữ cho khoảng đệm này rộng rãi, sáng sủa và yên ổn, chứ không phải những luật bí truyền mà phạm vào là gặp chuyện. Phong thủy không thay quy chuẩn xây dựng, an toàn điện hay phòng cháy; chỗ nào hai bên vênh nhau, phần an toàn luôn đi trước.
Năm nguyên tắc về không gian: sáng, thoáng, gọn hình
1. Phòng sáng hơn các phòng ngủ. Quan niệm cho rằng phòng khách thuộc dương, nên sáng và động hơn chỗ ngủ. Lý do thực tế: đây là nơi sinh hoạt ban ngày, đọc báo, tiếp khách, trẻ con chơi; thiếu sáng thì mỏi mắt và dễ vấp. Ưu tiên ánh sáng tự nhiên từ cửa sổ, cửa chính, giếng trời; ban đêm bổ sung đèn chung và vài đèn góc.
2. Thoáng nhưng không lùa thẳng. Sách nói "tàng phong tụ khí": gió phải vào được nhưng không xuyên một mạch từ cửa trước ra cửa sau. Ở nhà ống, khi cửa chính và cửa sau thẳng một trục, gió mạnh thổi tốc giấy tờ, đẩy bụi đường vào sâu trong nhà. Một vách lửng, kệ thấp hay chậu cây đặt lệch trục là đủ làm gió chậm lại mà phòng vẫn thoáng.
3. Hình phòng vuông vắn, ít góc lồi lõm. Phòng gần vuông hoặc chữ nhật ngắn được xem là "khí tụ". Thực tế, phòng gọn hình thì kê đồ dễ, ít góc chết đọng bụi, ít cạnh tường chĩa vào chỗ ngồi. Phòng đã méo thì dùng tủ, kệ âm tường để "nắn" lại hình, không cần đập tường.
4. Lối từ cửa vào không bị chắn. Cửa chính mở ra mà vướng ngay tủ giày, xe máy hay chồng thùng carton thì theo quan niệm khí bị nghẹn ở khí khẩu. Đời thường: đi lại vướng víu, có việc gấp phải chạy ra thì chậm, khiêng đồ vào nhà thì va quệt. Chừa một lối thẳng tối thiểu bằng chiều rộng cánh cửa.
5. Trần đủ cao, không có vật nặng treo trên chỗ ngồi. Quan niệm "xà đè" nói về dầm lộ ngay trên đầu người ngồi. Lý do thực tế là cảm giác bị đè nén và nỗi lo vật treo rơi xuống. Đèn chùm lớn, kệ treo tường nặng cũng nên tránh đặt ngay trên đầu sofa.
Bốn nguyên tắc về chỗ ngồi và đồ đạc
6. Chỗ ngồi chính có tường tựa. Ghế dài hoặc sofa chính quay lưng vào một bức tường đặc được gọi là "có hậu chẩm", "có núi tựa". Người ngồi lưng trống, phía sau là lối đi hoặc cửa sổ lớn, thường thấy không yên vì không biết ai đi sau lưng. Khi buộc phải kê sofa giữa phòng, đặt một kệ thấp hoặc bàn console sau lưng ghế để tạo "tựa" nhân tạo.
7. Ngồi nhìn được ra cửa nhưng không đối thẳng cửa. Chỗ ngồi chính nên thấy được người bước vào, nhưng không nằm ngay trên đường thẳng từ cửa vào, nơi gió và tầm nhìn từ ngoài đường "đâm" thẳng vào người. Kê chéo hoặc lệch sang một bên là cách giải quyết hay gặp nhất.
8. Đồ đạc cân với diện tích. Bộ ghế gỗ đồ sộ trong phòng mười mấy mét vuông bị coi là "chủ lấn khách", khí không lưu thông. Thực tế là thiếu lối đi và phòng tối lại vì đồ cao che cửa sổ. Người làm nội thất thường khuyên chừa lại một phần mặt sàn trống đủ rộng để đi lại thoải mái quanh khu ngồi; đây là kinh nghiệm, không có con số bắt buộc.
9. Sạch, gọn, không giữ đồ hỏng. Đồng hồ chết, cây héo, bình nứt, đèn cháy bóng để lâu được coi là "khí suy". Đời thường, đó là dấu hiệu nhà thiếu chăm, và phòng khách là chỗ người ngoài nhìn thấy đầu tiên. Sửa hoặc bỏ đồ hỏng là nguyên tắc rẻ nhất mà ai cũng làm được ngay hôm nay.
Bảng đối chiếu: quan niệm, lý do thực tế, cách làm khi nhà không theo được
Nhiều nhà phố, căn hộ không thể đáp ứng đủ chín điều. Bảng dưới gợi ý cách "đi đường vòng" cho những trường hợp hay gặp nhất, để bạn không phải đập phá hay chi tiền vô ích.
| Nguyên tắc | Lý do thực tế | Khi nhà không theo được |
|---|---|---|
| Phòng sáng | Mỏi mắt, vấp ngã, ẩm mốc khi tối | Sơn tường màu sáng, đèn hắt trần, gương đặt vuông góc với cửa sổ để dội sáng |
| Gió không lùa thẳng | Bụi, giấy bay, khó điều hoà nhiệt | Kệ thấp, bình phong mở, chậu cây lớn đặt lệch trục cửa |
| Hình vuông vắn | Kê đồ dễ, ít góc chết | Tủ âm tường lấp góc lõm, thảm định khu ngồi thành hình chữ nhật |
| Lối vào thông | Đi lại, thoát nạn, khiêng đồ | Dời tủ giày sang bên, treo giá giày lên tường, cất xe vào khu riêng |
| Sofa có tường tựa | Cảm giác an toàn khi ngồi | Kệ console sau lưng ghế, sofa lưng cao |
| Không ngồi đối thẳng cửa | Gió, ồn, người ngoài nhìn vào | Xoay sofa chéo, đặt ghế đơn chắn tầm nhìn |
| Đồ cân diện tích | Lối đi, ánh sáng | Bỏ bớt một món, đổi ghế không tay vịn, kệ thấp thay tủ cao |
| Sạch, không đồ hỏng | Vệ sinh, an toàn, thẩm mỹ | Kiểm đồ mỗi tháng một lần, có hộp riêng cho đồ chờ sửa |
Cột cuối là cách làm trong phạm vi nội thất. Mọi việc chạm tới tường chịu lực, cột, dầm, đường điện âm tường đều cần thợ có chuyên môn và, với nhà nhiều tầng hoặc chung cư, có thể cần xin phép theo quy định hiện hành.
Vì sao các thầy nói khác nhau về cùng một phòng khách
Nếu bạn từng hỏi hai người xem phong thủy về cùng một căn phòng và nhận hai lời khuyên trái nhau, chuyện đó không lạ. Phái Loan đầu nhìn hình thế: cửa ở đâu, lối đi uốn thế nào, chỗ ngồi có tựa không. Chín nguyên tắc ở trên chủ yếu thuộc lối nhìn này, vì nó gần với cảm nhận không gian nhất.
Phái Bát trạch lại xét hướng: nhà thuộc Đông tứ trạch hay Tây tứ trạch, chủ nhà cung phi gì, rồi khuyên đặt khu ngồi về phương "tốt" như Sinh khí, Diên niên. Phái Huyền không phi tinh tính sao bay theo vận và theo năm, nên có thể khuyên đổi chỗ đặt đồ sau vài năm. Mỗi phái có hệ quy chiếu riêng, nên cùng một góc nhà có thể được phái này khen, phái kia chê.
Cách thực tế để không bị rối là ưu tiên phần mà các phái đều đồng ý: sáng, thoáng, lối đi thông, chỗ ngồi yên. Phần lý khí theo hướng và theo sao chỉ dùng để chọn giữa hai phương án đều đã ổn về công năng. Khi một lời khuyên đòi bạn hy sinh ánh sáng, lối thoát nạn hay sự an toàn của trẻ nhỏ để đổi lấy một "phương tốt", bạn hoàn toàn có lý do để không theo.
Thứ tự nên chỉnh khi phòng khách đã ở lâu
Không cần làm hết một lần. Đi theo thứ tự dưới đây, mỗi bước chỉ chuyển sang bước sau khi bước trước đã ổn; phần lớn nhà dừng ở bước bốn là đã thấy phòng dễ chịu hẳn.
- An toàn trước: dây điện vắt ngang lối đi, ổ cắm quá tải, kệ cao chưa bắt vít vào tường, kính dễ vỡ ở tầm trẻ con. Đây là phần không phái nào phản đối.
- Ánh sáng và gió: mở rèm ban ngày, lau kính, thay bóng cháy, dọn đồ chắn cửa sổ; nếu gió lùa thẳng thì thêm vật chắn mềm.
- Lối đi: đứng ở cửa chính, đi một vòng tới cầu thang, bếp, phòng ngủ; chỗ nào phải nghiêng người hay bước vòng là chỗ cần dời đồ.
- Chỗ ngồi: kiểm tra sofa có tựa không, có đối thẳng cửa không, có xà hay đèn nặng trên đầu không.
- Bỏ bớt: đồ hỏng, đồ không dùng trong một năm, đồ trang trí trùng lặp.
- Cuối cùng mới tới trang trí và vật phẩm: tranh, cây, bình hoa, vật phẩm phong thủy. Đặt vật phẩm vào một phòng đang tối, bừa và chật thì gần như không thay đổi được gì.
Ví dụ giả định: một phòng khách nhà ống ở Hải Phòng đặt sofa quay lưng ra cửa sổ, tủ giày chắn nửa lối vào, đèn trần cháy hai bóng. Ba việc đầu tiên nên làm là thay bóng, dời tủ giày và xoay sofa vào tường đặc — không tốn khoản nào đáng kể mà xử lý được bốn trên chín nguyên tắc.
Mức tin: điều gì nên bỏ qua
Bên cạnh những nguyên tắc có lý do rõ, phòng khách còn bị gán rất nhiều lời đồn: phòng khách sai hướng thì vỡ nợ, treo nhầm tranh thì vợ chồng bất hoà, kê ghế số lẻ thì "khuyết". Những câu như vậy không có căn cứ kiểm chứng, và thường đi kèm lời mời mua một món vật phẩm để "hoá giải". Đây là chỗ bạn nên dừng lại.
Phong thủy, nhìn tỉnh táo, là một hệ kinh nghiệm cổ về cách ở cho dễ chịu, cộng thêm lớp biểu tượng văn hoá. Lớp kinh nghiệm thì kiểm được bằng cảm nhận của chính bạn: ngồi một buổi chiều trong phòng sau khi dời đồ, thấy dễ chịu hơn là được. Lớp biểu tượng thì tuỳ niềm tin của gia đình, giữ hay bỏ đều không sao, miễn không trả giá bằng an toàn, sức khoẻ hay tiền bạc.
Một phòng khách tốt theo nghĩa này là phòng mà người già đi lại không vấp, trẻ con chơi không va cạnh bàn, khách đến ngồi xuống thấy thoải mái, và cả nhà muốn quây quần ở đó buổi tối. Nếu phòng của bạn đạt được những điều ấy, phần lớn mục tiêu của phong thủy phòng khách đã đạt.
Câu hỏi thường gặp
Phòng khách nên đặt ở hướng nào thì tốt?
Theo Bát trạch, phòng khách nên rơi vào một trong bốn phương được coi là tốt với hướng nhà và cung phi chủ nhà. Nhưng ở nhà phố, căn hộ, vị trí phòng khách hầu như do mặt tiền và cửa chính quyết định. Ưu tiên phòng sáng, gần cửa, lối đi thông; phần hướng chỉ dùng để chọn khi có nhiều phương án tương đương.
Phòng khách nhỏ có cần theo đủ chín nguyên tắc không?
Không. Phòng nhỏ chỉ cần giữ ba điều cốt lõi: lối vào thông, có một chỗ ngồi tựa tường, và đủ sáng. Các điều còn lại xử lý bằng cách giảm bớt đồ đạc. Phòng khách nhỏ mà kê đủ bộ ghế lớn, tủ cao, bể cá thì vi phạm nhiều điều hơn là phòng nhỏ mà ít đồ.
Sofa quay lưng ra cửa sổ có sao không?
Theo quan niệm thì thiếu "tựa". Thực tế, nếu cửa sổ nhỏ, có rèm và lưng sofa đủ cao thì cảm giác bất an không nhiều. Nếu cửa sổ kính lớn sát lưng ghế, nắng chiều rọi gáy và người ngoài nhìn vào được, nên dời sofa hoặc đặt kệ thấp phía sau.
Có cần mời thầy xem phong thủy phòng khách không?
Với nhà đang ở, phần lớn việc chỉnh phòng khách là nội thất và thói quen, bạn tự làm được theo thứ tự ở trên. Khi sắp xây mới, cải tạo lớn hoặc đổi cửa chính, bạn có thể tham khảo thêm, nhưng nên hỏi rõ lý do của từng lời khuyên và không chi tiền cho lời hù doạ.
Đặt vật phẩm phong thủy trong phòng khách có giúp gì không?
Vật phẩm mang ý nghĩa biểu tượng và thẩm mỹ, không có bằng chứng nào cho thấy chúng tự tạo ra tài lộc hay sức khoẻ. Nếu thích, chọn một món chính có chất liệu rõ ràng, cỡ vừa với phòng, đặt ở chỗ sạch và sáng. Bày quá nhiều món dễ làm phòng rối.
Phòng khách liền cầu thang có phạm gì không?
Cầu thang đi thẳng xuống cửa chính hay đặt giữa phòng là chỗ phong thủy hay bàn. Thực tế cần chú ý chiếu sáng chân thang, lan can chắc và lối đi không giao nhau với khu ngồi. Phần quan niệm chi tiết về cầu thang có ở danh mục Cầu thang và giếng trời của trang.