Khi nói "xem phong thủy khai trương", người Việt thường gộp năm việc vào một: chọn ngày, chọn giờ, xem hướng xuất hành, xét tuổi người đứng tên và rà lại cách bày biện mặt bằng. Mỗi việc thuộc một nhánh khác nhau của phong thủy: ngày giờ là phép trạch nhật, hướng là phần phương vị, tuổi dính tới cung mệnh, còn bày biện là phần dương trạch. Tách ra như vậy thì dễ thấy việc nào cần lo trước, việc nào có thể làm gọn.
Bài này đi qua từng việc theo thứ tự nên chuẩn bị, nói rõ trường phái dựa vào đâu, phần nào có lý do thực tế đi kèm, phần nào chỉ là tập quán. Phong thủy ở đây được hiểu là kiến thức văn hoá – kiến trúc tham khảo: nó giúp ngày mở cửa có nề nếp và yên tâm, không phải lời cam kết về doanh thu. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Khai trương trong phong thủy là việc gì
Trong sách lịch cổ, việc mở cửa buôn bán được gọi là "khai thị", nghĩa đen là mở chợ. Đây là một trong những việc lớn được liệt kê trên các trang lịch chọn ngày, cùng với động thổ, nhập trạch, cưới hỏi, xuất hành. Người làm nghề chọn ngày coi khai thị là việc "dương", tức việc hướng ra ngoài, đón người, cần sự đông vui và sáng sủa, khác với các việc "âm" như an táng hay sửa mộ.
Vì vậy phần lớn lời khuyên phong thủy cho ngày khai trương xoay quanh một ý: làm sao cho cửa hàng ở trạng thái đón khách tốt nhất. Ngày chọn để không vướng điều kiêng mà nhiều người biết, giờ chọn để lễ diễn ra lúc trời sáng, hướng chọn để người chủ bước ra với tâm thế thuận, mặt bằng dọn để khách vào thấy thoáng. Đặt cạnh nhau, năm việc ấy cũng chính là những điều một người kinh doanh tỉnh táo sẽ lo: đúng thời điểm, đúng lúc khách có mặt, lối vào gọn, chủ tiệm bình tĩnh.
Cần phân biệt khai trương với lễ cúng khai trương. Lễ cúng thuộc phần tín ngưỡng, có văn khấn và mâm lễ riêng, thường do gia đình theo nếp của mình. Phong thủy chỉ góp phần chọn thời điểm và sắp đặt không gian. Bài khấn chi tiết nên theo sách văn khấn mà gia đình bạn quen dùng.
Năm việc và nhánh phong thủy tương ứng
Bảng dưới gom năm việc thường được xét, kèm cơ sở theo trường phái và lý do thực tế có thể đi cùng. Cột cuối là gợi ý mức ưu tiên khi thời gian chuẩn bị ngắn.
| Việc | Nhánh phong thủy | Cơ sở theo trường phái | Lý do thực tế đi kèm | Ưu tiên |
|---|---|---|---|---|
| Chọn ngày | Trạch nhật | Hoàng đạo, 12 trực, ngày kỵ dân gian, mục "nên làm" trên lịch | Ngày đủ hàng, đủ người, không trùng ngày nghỉ của khách quen | Cao |
| Chọn giờ | Trạch nhật | Giờ hoàng đạo trong ngày | Giờ khách đi ngang nhiều, trời sáng, tiện cho người đến chúc | Trung bình |
| Hướng xuất hành | Phương vị theo can ngày | Hướng Hỷ thần, Tài thần ghi trên lịch | Giúp chủ tiệm có một nghi thức mở đầu gọn, không ảnh hưởng vận hành | Thấp |
| Tuổi người đứng tên | Can chi, cung mệnh | Tránh ngày xung chi tuổi chủ | Gần như không có, chủ yếu là sự yên tâm | Thấp đến trung bình |
| Bày biện mặt bằng | Dương trạch, loan đầu trong nhà | Khí khẩu thông, quầy tựa vững, lối đi không cụt | Khách vào dễ, nhân viên đi lại an toàn, hàng dễ thấy | Cao |
Thứ tự trên cho thấy hai việc ưu tiên cao nhất là ngày và mặt bằng: một việc quyết định bạn có kịp chuẩn bị hay không, một việc khách nhìn thấy ngay lúc bước vào. Ba việc còn lại có thể làm theo mức tin của gia đình.
Việc thứ nhất: chọn ngày sao cho cả lịch lẫn cửa hàng đều sẵn sàng
Lấy ngày sẵn sàng làm khung trước. Ngày sớm nhất mà hàng đã lên kệ, giấy tờ đã có, nhân viên đã chạy thử là mốc mở cửa thật. Chọn ngày đẹp trước rồi ép mọi việc chạy theo là cách hay dẫn tới lễ khai trương trong tình trạng kệ trống, máy tính tiền chưa cài.
Trong khung đó mới lọc theo lịch. Người theo trạch nhật thường loại các ngày dân gian kiêng như Tam nương, Nguyệt kỵ, rồi ưu tiên ngày hoàng đạo có ghi "khai thị", "giao dịch" hay "nạp tài" ở mục việc nên làm. Các lịch khác nhau có thể ghi khác nhau, nên chỉ dùng một quyển lịch quen thay vì đối chiếu năm, sáu nguồn rồi rối.
Nếu khung quá hẹp, nới tiêu chí chứ đừng nới việc chuẩn bị. Khi trong hai tuần không có ngày nào thoả mọi điều kiện, cách làm phổ biến là giữ một hai tiêu chí chính (tránh ngày kỵ, chọn ngày hoàng đạo) và bỏ các tiêu chí phụ. Nhiều người còn tách lễ khai trương sang ngày đẹp sau, còn việc bán hàng cứ bắt đầu khi đã sẵn sàng.
Ghi lại lý do chọn ngày. Một dòng ghi chú kiểu "ngày hoàng đạo, trực Thành, không phạm ngày kỵ, cuối tuần khách văn phòng nghỉ nên chọn thứ Năm" giúp cả nhà hiểu vì sao chọn ngày đó, đỡ phải bàn lại khi có người góp ý muộn.
Việc thứ hai và thứ ba: giờ lễ và hướng xuất hành
Giờ khai trương theo trạch nhật thường chọn trong sáu giờ hoàng đạo của ngày. Một ngày có mười hai canh giờ, mỗi canh hai tiếng, nên gần như ngày nào cũng có vài giờ hoàng đạo rơi vào buổi sáng hoặc đầu giờ chiều. Điều cần khớp là giờ đó có phải lúc khách đi qua đông hay không. Một quán phở mở lúc sáu giờ sáng và một quán bia mở lúc năm giờ chiều không thể dùng chung một khung giờ lễ.
Hướng xuất hành là một chi tiết nhỏ hơn. Lịch vạn niên thường ghi hướng Hỷ thần và Tài thần theo can của ngày. Người theo tục này sẽ bước ra khỏi cửa, đi vài bước về hướng đó rồi quay vào mở hàng, hoặc đặt lư hương, mâm lễ quay về hướng ấy nếu mặt bằng cho phép. Đây thuần là nghi thức mở đầu; nó không đòi hỏi xoay cửa hay sửa mặt bằng.
Cả hai việc đều nên quyết trước ít nhất vài ngày để báo cho người đến dự. Đổi giờ vào phút chót vì một lời góp ý mới thường làm khách mời lỡ hẹn, nhân viên chuẩn bị không kịp, và chính việc đó mới làm buổi lễ kém vui. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; phần chuẩn bị chu đáo thì ai cũng thấy lợi.
Việc thứ tư: tuổi người đứng tên và chuyện "mượn tuổi"
Một số gia đình xét thêm tuổi người đứng tên cửa hàng: tránh ngày mà chi của ngày xung với chi năm sinh của chủ, ví dụ người tuổi Tý thường tránh ngày Ngọ. Đây là quy tắc lục xung trong hệ can chi, được dùng chung cho nhiều việc chọn ngày chứ không riêng khai trương. Nếu chủ tiệm không bận tâm, bỏ qua bước này không làm thay đổi gì trong cách vận hành.
Khi ngày đã chốt mà lại xung tuổi chủ, tục "mượn tuổi" được nhắc tới: nhờ một người khác tuổi hợp đứng ra mở cửa, thắp hương hoặc bán món hàng đầu tiên. Tục này mang tính tượng trưng, giống nhờ người "xông đất" ngày Tết. Nếu làm, nên nhờ người thân thiết và nói rõ ý để họ thoải mái, tránh biến việc mượn tuổi thành gánh nặng cho người được nhờ.
Một lưu ý hay bị bỏ qua: nhiều cửa hàng do hai vợ chồng hoặc vài người góp vốn cùng làm. Xét tuổi ai trong trường hợp này thì mỗi nhà một ý. Cách gọn nhất là thống nhất trước một người đại diện, thường là người đứng tên trên giấy đăng ký hộ kinh doanh, để khỏi phải đi tìm ngày hợp cả ba bốn tuổi. Chuyện xem tuổi theo năm sinh chi tiết là phạm vi của các trang chuyên về tuổi và mệnh.
Việc thứ năm: rà mặt bằng một lượt trước ngày mở cửa
Đây là việc có lý do thực tế rõ nhất, vì khách cảm nhận được ngay. Theo phong thủy dương trạch, cửa là "khí khẩu", nơi khí và người đi vào; quầy là chỗ người chủ "tọa", cần tựa vững; lối đi là đường khí lưu thông. Một lượt rà trong tuần cuối có thể theo các điểm sau:
- Cửa ra vào mở hết cỡ được, không có thùng hàng, xe máy, kệ hoa chắn ngang. Nếu có bậc thềm, đánh dấu bằng màu hoặc đèn để khách không vấp.
- Quầy thu ngân có tường hoặc vách phía sau, người đứng quầy nhìn được cửa mà không phải quay người. Đây là thế "có tựa" theo quan niệm, cũng là vị trí dễ quan sát khách nhất.
- Lối đi giữa các kệ đủ rộng cho hai người tránh nhau, không có góc cụt chất đầy hàng tồn.
- Góc trong cùng của cửa hàng có đủ đèn. Phong thủy coi góc tối là chỗ khí tù; khách thì đơn giản là không muốn đi vào chỗ tối.
- Dây điện, ổ cắm cho đèn trang trí, loa, máy pha chế được đi gọn, không vắt qua lối đi. Ngày khai trương đông người, đây là chỗ dễ xảy ra sự cố nhất.
- Bàn thờ Thần Tài – Thổ Địa (nếu gia đình có thờ) đã đặt ổn định, xa rèm vải và vật dễ cháy.
Nếu cần đọc kỹ hơn về cửa, kệ, ánh sáng của tiệm, danh mục cửa hàng bán lẻ trên trang có bài riêng cho từng điểm.
Giữ chừng mực: phong thủy khai trương không thay được việc kinh doanh
Quanh ngày khai trương có không ít lời khuyên mang màu doạ: mở sai ngày là cả năm ế, khách đầu tiên trả giá là xui cả tháng. Những câu như vậy không có trong phần lý thuyết của các trường phái phong thủy, và cũng không có cách nào kiểm chứng. Một cửa hàng đông hay vắng phụ thuộc vào vị trí, mặt hàng, giá, cách phục vụ và dòng tiền nhiều hơn bất cứ yếu tố nào được chọn trong một buổi sáng.
Nếu ai đó dùng ngày xấu để gợi ý bạn chi thêm cho lễ giải, mua vật phẩm đắt tiền hay đổi cửa, hãy coi đó là tín hiệu nên dừng lại hỏi kỹ. Phần lớn việc chuẩn bị phong thủy cho khai trương có thể tự làm với một quyển lịch và một buổi dọn dẹp. Vật phẩm, nếu muốn bày, nên chọn món có ghi rõ chất liệu, vừa với quầy, không chiếm lối đi.
Cách nhìn cân bằng là dùng phong thủy như một danh sách kiểm tra có tính văn hoá: nó nhắc bạn chọn thời điểm có chủ ý, dọn lối vào, đặt quầy hợp lý, và tạo một nghi thức mở đầu để cả nhà, cả nhân viên cùng bước vào ngày đầu với tâm thế tốt. Đến đó là đủ; phần còn lại là việc buôn bán hằng ngày.
Câu hỏi thường gặp
Khai trương có bắt buộc phải xem ngày không?
Không bắt buộc. Xem ngày là tập quán, không phải quy định. Nhiều cửa hàng mở vào ngày đã sẵn sàng nhất mà không xem gì. Nếu gia đình coi trọng, có thể tự tra lịch để tránh vài ngày kiêng phổ biến, không cần nhờ người xem.
Nên lo ngày đẹp hay lo bày biện cửa hàng trước?
Nên chốt khung ngày sẵn sàng trước, rồi chọn ngày đẹp trong khung đó, song song với việc dọn mặt bằng. Mặt bằng gọn là thứ khách thấy ngay, còn ngày đẹp chủ yếu mang lại sự yên tâm cho gia đình.
Cửa hàng nhỏ, ki-ốt trong chợ có cần làm đủ năm việc không?
Không cần. Với sạp nhỏ, nhiều người chỉ tránh ngày kiêng, chọn buổi sáng sớm và dọn quầy sạch sẽ. Phần hướng xuất hành và xét tuổi có thể bỏ qua mà không ảnh hưởng gì tới việc bán hàng.
Lỡ khai trương vào ngày được cho là xấu thì có sao không?
Theo cách nhìn văn hoá, ngày đã qua thì thôi, không có lý do để lo hay làm lễ giải. Việc nên làm là tập trung vào chất lượng hàng và phục vụ trong những tuần đầu, vì đó mới là điều khách nhớ.
Có nên nhờ thầy xem trọn gói ngày, giờ, hướng khai trương?
Tuỳ gia đình. Nếu nhờ, nên hỏi rõ thầy dựa vào phương pháp nào và tránh những lời khuyên kèm chi phí lớn như mua vật phẩm đắt tiền hay làm lễ giải. Phần lớn thông tin có sẵn trên lịch vạn niên thông dụng.
Khai trương online có cần chọn ngày giống cửa hàng thật không?
Người theo tục vẫn chọn ngày đẹp để mở bán trên mạng như mở cửa thật. Tuy vậy thời điểm đăng bài, chạy chương trình nên dựa trên thói quen lên mạng của khách hơn là giờ hoàng đạo.