Phong thủy coi phòng kho là không gian phục vụ, "tĩnh" và ít người qua lại, nên thường khuyên đặt kho ở rìa nhà, ở phương bị coi là kém theo cách tính của trường phái mình theo, tránh tâm nhà và tránh sát đầu giường; điều quan trọng hơn mọi phương hướng là kho phải khô, có lối thoáng và không thành chỗ chất đồ hỏng. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người, nhưng phần lớn lời khuyên trùng với cách người làm thiết kế bố trí mặt bằng.
Bài này dành cho người đang làm bản vẽ nhà, đang cải tạo một phòng nhỏ thành kho, hoặc đang có một căn kho chật kín không biết xếp lại thế nào. Bạn sẽ thấy vì sao kho được xếp vào nhóm không gian phục vụ, các vị trí thường gặp và cách nhìn của từng trường phái, nên chứa gì và không nên chứa gì, rồi cách làm kho khô thoáng theo từng bước.
Vì sao phong thủy xếp kho vào nhóm không gian phục vụ
Trong cách chia nhà truyền thống, các gian chính dành cho thờ cúng, tiếp khách và nghỉ ngơi; những việc như cất thóc, để nông cụ, chứa củi được đưa ra nhà ngang, nhà phụ hoặc chái bên hông. Lối nghĩ đó còn rõ ở nhà ba gian Bắc Bộ: gian giữa thờ, hai gian bên ở, còn kho thóc, chuồng trại tách sang một bên sân. Phong thủy hiện đại thừa hưởng cách chia này và gọi chung kho, nhà vệ sinh, gara, phòng giặt là không gian phục vụ.
Theo quan niệm, khí trong nhà cần lưu chuyển để các phòng sinh hoạt "sống". Kho là chỗ cửa đóng nhiều, đồ chất cao, ít ánh sáng, nên bị coi là nơi khí dễ đọng. Vì vậy người ta muốn đặt nó ở chỗ ít ảnh hưởng đến không gian chính, giống như đặt kho hàng ở cuối một cửa hiệu chứ không đặt ngay giữa gian bán.
Nói theo ngôn ngữ kiến trúc, kho là phòng không cần ánh sáng đẹp, không cần tầm nhìn, nên dành chỗ có ánh sáng và gió tốt cho phòng ở là hợp lý. Hai cách nói gặp nhau ở cùng một kết luận: kho nên ở rìa, ở chỗ "kém" nhất của mặt bằng. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Các vị trí đặt kho thường gặp và cách nhìn
Không phải nhà nào cũng có lựa chọn rộng rãi. Bảng dưới đặt các vị trí quen thuộc cạnh nhau, kèm điều phong thủy hay nói và điều cần lưu ý trong thực tế.
| Vị trí kho | Quan niệm hay nhắc | Lợi thế thực tế | Điểm cần xử lý |
|---|---|---|---|
| Cuối nhà, cạnh bếp hoặc sân sau | Hợp, vì là phía sau, ít ảnh hưởng gian chính | Gần nơi dùng đồ bếp, đồ giặt, dụng cụ | Hay bị ẩm do gần nước; cần kệ cách sàn |
| Gầm cầu thang | Chấp nhận được nếu gọn, sạch | Tận dụng chỗ thừa | Trần thấp dần, khó lấy đồ ở góc sâu |
| Phòng nhỏ giữa nhà, không cửa sổ | Hay bị khuyên tránh vì chiếm tâm nhà | Ít khi có lợi | Bí, ẩm, khí đọng giữa các phòng |
| Sát tường đầu giường phòng ngủ | Bị ngại vì đồ nặng, lộn xộn sau lưng người ngủ | Tận dụng chiều sâu tường | Tiếng lục đồ, mùi ẩm lọt sang phòng ngủ |
| Tầng tum, gác xép | Một số người ngại vật nặng đè trên đầu | Xa chỗ sinh hoạt, ít người đụng tới | Nóng mái, tải trọng, lối lên an toàn |
| Khối phụ hoặc trên gara | Được coi là gọn nhất | Tách hẳn khỏi nhà chính | Cần lối có mái che khi trời mưa |
Nếu nhà bạn chỉ có lựa chọn ở giữa nhà, đừng vội coi là không ổn. Phần lớn rắc rối của kho giữa nhà là bí và ẩm, và có cách xử lý ở phần dưới. Gầm cầu thang có bài riêng trong chủ đề cầu thang của trang, ở đây chỉ nhắc ngắn.
Phương vị kho theo từng trường phái
Bát trạch. Người theo bát trạch chia tám phương quanh tâm nhà thành bốn phương cát và bốn phương hung theo quẻ của nhà. Lời khuyên quen thuộc là đặt các không gian phục vụ như kho, nhà vệ sinh ở phương hung, để dành phương cát cho cửa, phòng ngủ, bếp. Cách tính hướng và quẻ đã có ở chủ đề bát trạch; với kho, chỉ cần nhớ nguyên tắc "phục vụ ở chỗ kém".
Huyền không phi tinh. Phái này xét các sao bay vào từng ô của mặt bằng theo vận và theo năm. Kho là chỗ tĩnh, nên một số người thích đặt kho ở ô mà họ cho là cần "giữ yên", tránh ô cần động. Cách đọc phụ thuộc tinh bàn của từng nhà, không áp chung được.
Loan đầu. Phái hình thế ít bàn phương vị của kho mà chú ý hình khối: kho không nên làm méo mặt bằng, không nên là khối nhô ra lạc lõng, cửa kho không nên đâm thẳng vào cửa chính hay cửa phòng ngủ.
Quan niệm dân gian. Nhiều gia đình giữ nếp kho thóc, kho lương thực khô ráo và kín đáo, coi đó là nơi "giữ của". Từ đó có lời dặn kho không bỏ trống, không ẩm dột, đồ để ngăn nắp. Ý này dễ hiểu theo nghĩa đen: kho dột thì lương thực hỏng.
Nên chứa gì, không nên chứa gì trong kho
Kho dùng tốt là kho chứa đúng thứ. Danh sách dưới gom các nhóm đồ thường gặp, kèm lý do theo cả phong thủy lẫn an toàn.
- Nên chứa: đồ dùng theo mùa (quạt, chăn bông, đồ Tết), vali, dụng cụ sửa chữa, đồ gia dụng dự trữ, giấy tờ ít dùng đã cho vào hộp kín.
- Chứa có điều kiện: gạo, đồ khô, nước đóng chai; cần kệ cách sàn, hộp kín, kho không ẩm và xa hoá chất.
- Hạn chế: sơn, dung môi, thuốc diệt côn trùng; nếu phải để, dùng tủ riêng có khoá, thoáng khí, xa nguồn nhiệt và xa thực phẩm.
- Không nên: bình gas dự trữ, can xăng, pin cũ chất đống trong kho kín; đây là chuyện cháy nổ, không phải chuyện phong thủy.
- Không nên: đồ hỏng giữ "để đó", đồ vỡ, đồng hồ chết, cây khô; phong thủy coi là khí đọng, thực tế là chiếm chỗ và sinh bụi, côn trùng.
- Tuỳ gia đình: đồ thờ thay ra, di vật của người đã khuất; nhiều nhà giữ trong hộp riêng, đặt ở kệ cao, sạch, tách khỏi đồ linh tinh để tỏ lòng tôn trọng.
Làm kho khô thoáng, dễ tìm đồ
Một căn kho dễ chịu không nhất thiết phải rộng. Thứ tự dưới đây đi từ việc rẻ nhất tới việc cần thợ, bạn dừng ở bước nào thấy đủ.
- Lôi hết đồ ra, chia ba nhóm: còn dùng, cho hoặc bán, bỏ. Nhóm "bỏ" nên đi khỏi nhà ngay trong tuần, không để lại ở sân.
- Kiểm tra tường, trần, sàn kho khi trống: vệt ố, mốc, vết thấm là dấu hiệu phải xử lý nguồn nước trước khi xếp đồ lại.
- Lắp kệ cách sàn ít nhất một gang tay và cách tường một khoảng nhỏ để không khí đi vòng ra sau. Đồ nặng ở tầng thấp, đồ nhẹ ở cao.
- Dùng hộp cùng cỡ, có nắp; ghi nội dung trên một tấm thẻ dán phía trong nắp hoặc giữ danh sách trong điện thoại để không phải lục.
- Thêm lối gió: một ô thoáng trên cửa, lỗ thông gió ra ngoài, hoặc quạt hút nhỏ chạy theo giờ. Kho không cửa sổ ở vùng nồm ẩm có thể cần máy hút ẩm.
- Lắp đèn đủ sáng ở cửa kho, nếu được thì dùng công tắc cảm biến để không quên tắt.
- Đặt lịch rà kho mỗi mùa một lần: lấy ra những gì một năm không đụng tới và quyết định lại.
Phong thủy hay nói kho gọn thì khí trong nhà nhẹ. Nói theo đời thường, kho gọn thì người ta không phải chất đồ tràn ra hành lang, ban công và góc phòng, nên cả ngôi nhà trông gọn theo.
Kho giữa nhà, kho sát phòng ngủ: xử lý khi không dời được
Nhà ống, căn hộ hay có một phòng nhỏ không cửa sổ ở giữa, chủ nhà biến thành kho vì không dùng được việc khác. Theo quan niệm, đây là chỗ không nên đặt kho vì chiếm tâm nhà. Nếu không thể dời, nhiều người chọn cách giảm "tính kho" của phòng: không chất kín tới trần, giữ cửa đóng gọn, sơn màu sáng, dùng tủ âm có cánh phẳng để nhìn từ ngoài giống một bức tường hơn là một nhà kho. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Về thực tế, kho giữa nhà bí nhất, vì không có tường nào giáp trời. Có thể mượn gió qua ô thoáng trên cửa, khe dưới cánh cửa, hoặc đi một đường ống thông gió nhỏ ra mặt ngoài. Kho giữa nhà tuyệt đối không nên chứa hoá chất, gas, vì nếu có rò rỉ thì mùi và khí sẽ lan ra mọi phòng.
Với kho sát tường đầu giường, điều khó chịu nhất là tiếng lục đồ và mùi ẩm. Xếp đồ ít dùng ở phía tường giáp phòng ngủ, gắn kệ vào tường khác chứ không vít vào tường đầu giường, và giữ kho khô là đủ cho phần lớn trường hợp.
Ví dụ giả định: nhà ống 4 tầng ở Hà Nội dồn đồ về một kho
Ví dụ giả định: một gia đình ở Hà Nội sống trong nhà ống 4 tầng, mỗi tầng một góc chứa đồ: gầm cầu thang tầng trệt, góc hành lang tầng hai, một phần ban công tầng ba và cả tầng tum. Đồ Tết nằm ở tầng tum, đồ sửa chữa ở gầm cầu thang, đồ của trẻ nhỏ rải khắp các tầng. Mỗi lần cần một món, cả nhà lục ba bốn chỗ.
Họ quyết định dồn về hai chỗ: phòng nhỏ cạnh bếp tầng trệt làm kho đồ dùng thường xuyên, tầng tum làm kho đồ theo mùa. Góc hành lang và ban công được trả lại cho lối đi và cây. Phòng kho tầng trệt có kệ cách sàn, hộp cùng cỡ, quạt hút nhỏ; tầng tum được chống nóng mái và chỉ chứa đồ nhẹ.
Sau vài tháng, hành lang tầng hai thông thoáng, ban công có chỗ ngồi, người nhà biết chính xác đồ nằm ở đâu. Nói theo phong thủy, khí ở các không gian sinh hoạt đã thông, kho về đúng vị trí phục vụ; nói theo đời thường, ngôi nhà bớt bừa và dễ dọn hơn.
Câu hỏi thường gặp
Phòng kho có nên có cửa sổ không?
Có thì tốt hơn, vì cửa sổ giúp kho khô và thoáng. Cửa sổ nhỏ, đặt cao là đủ, vừa giữ riêng tư vừa không làm đồ bạc màu vì nắng. Nếu không có, cần ô thoáng hoặc quạt hút để thay không khí.
Đặt kho ở phương Tây Bắc hay Đông Nam có ý nghĩa gì không?
Mỗi phương có cách đọc riêng theo từng trường phái và theo hướng nhà, nên không có câu trả lời chung cho mọi nhà. Bát trạch khuyên kho ở phương hung của trạch, huyền không xét theo tinh bàn. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Có nên để gạo, đồ ăn trong phòng kho không?
Được, nếu kho khô, đồ ăn để trong hộp kín, đặt trên kệ cao và xa hoá chất, sơn, thuốc diệt côn trùng. Nhiều gia đình giữ thùng gạo ở bếp hơn là ở kho để tiện dùng và dễ để ý khi có mọt.
Kho chật kín đồ có ảnh hưởng gì không?
Theo phong thủy, kho chật kín bị coi là khí đọng. Thực tế, kho quá tải khó tìm đồ, dễ ẩm mốc, có chuột và gián. Nên giữ lại khoảng trống để đi vào lấy đồ và để không khí lưu thông.
Giữ đồ của người đã khuất trong kho có được không?
Nhiều gia đình vẫn giữ để làm kỷ niệm, điều này tuỳ nếp nhà. Cách tôn trọng thường gặp là để trong hộp riêng, sạch, đặt ở chỗ khô và cao, tách khỏi đồ linh tinh. Không có lý do gì để sợ hãi những món đồ này.
Nhà nhỏ không có phòng kho thì làm sao?
Có thể dùng tủ âm tường kịch trần, gầm giường có ngăn kéo, kệ trên cửa, hoặc một góc ban công có tủ kín chống nắng. Quan trọng là đồ có chỗ cố định và được rà định kỳ, không phải là có một căn phòng riêng.