Lối đi hông nhà là dải đất hẹp giữa tường nhà mình và tường rào hoặc nhà bên cạnh; phong thủy coi đây là đường khí phụ, nên giữ khô, sáng, thông và không chất đồ, còn về kỹ thuật nó là chỗ thoát nước mưa, lấy gió và là lối thoát phụ khi cần. Nhiều nhà xây xong để dải này thành nơi chứa gạch thừa, can nhựa, xe hỏng, lâu ngày rêu mốc và thành chỗ chuột, muỗi trú ngụ.
Bài này nói về khe hông của chính ngôi nhà bạn ở, không phải khe hẹp giữa hai toà nhà phía trước mặt tiền (chuyện đó thuộc nhóm sát khí bên ngoài). Bạn sẽ thấy quan niệm về khe hông, các vấn đề thực tế hay gặp, và cách dùng dải đất này cho đúng việc. Phần cuối có một ví dụ giả định về ngôi nhà đã cải tạo khe hông sau nhiều năm bỏ quên, để bạn hình dung thứ tự làm.
Phong thủy nhìn khe hông nhà như thế nào
Trong cách nhìn loan đầu, ngôi nhà cần được bao bọc vừa phải ở hai bên, như có tay ghế đỡ. Bên trái nhìn từ trong nhà ra gọi là phía Thanh Long, bên phải là Bạch Hổ. Một khe hông quá hẹp giữa hai bức tường cao bị coi là khí bị ép, chạy nhanh như gió qua hẻm; một khe hông rộng, thoáng, có cây thấp được coi là vừa có chỗ dựa vừa có lối khí đi vào nhẹ nhàng. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Phong thủy cũng hay nói hông nhà là nơi không nên ẩm thấp, tối tăm, chứa rác. Lời dặn này dễ hiểu khi nhìn từ góc vệ sinh: nước đọng ở khe hông thấm vào chân tường, làm bong sơn, nồm ẩm cả phòng bên trong. Một số người còn kiêng đặt bể phốt, chuồng gia súc hay đống rác sát hông phòng ngủ, cũng vì lý do mùi và côn trùng.
Nếu khe hông thông từ trước ra sau nhà, một số thầy coi đó là đường khí đi vòng quanh nhà, nên đặt một cửa hoặc khúc ngoặt để dòng không chạy thẳng tuột. Người khác thì không coi trọng điểm này. Điều nên giữ là khe hông không thành con đường mà người lạ đi vào sân sau dễ dàng.
Vấn đề hay gặp ở lối đi hông và nguyên nhân
Phần lớn lời dặn phong thủy về khe hông trùng với các lỗi kỹ thuật hay gặp. Bảng dưới đặt hai cách nhìn cạnh nhau để bạn biết nên sửa gì trước.
| Biểu hiện | Cách nói phong thủy | Nguyên nhân thực tế | Hướng xử lý |
|---|---|---|---|
| Rêu xanh, nước đọng sau mưa | Hông nhà âm thấp, khí trệ | Sân không có độ dốc, rãnh thoát bị lấp | Tạo dốc về rãnh, nạo rãnh định kỳ |
| Chân tường trong nhà bong sơn, mốc | Âm khí thấm vào phòng | Nước mưa đọng sát chân tường, chưa chống thấm | Chống thấm chân tường phía ngoài, làm gờ chắn |
| Gió rít, cửa sổ bên hông đập | Khí bị ép, chạy nhanh | Khe hẹp giữa hai tường cao tạo luồng gió mạnh | Lắp chốt cửa, dùng cửa sổ lật thay vì mở cánh |
| Chuột, gián, muỗi nhiều | Chỗ tích uế | Đồ bỏ chất lâu ngày, nước đọng | Dọn sạch, không chứa đồ hỏng, kiểm soát nước |
| Người lạ vào được sân sau | Lối khí không có cửa giữ | Không có cổng phụ, tường thấp | Làm cổng có khoá, đèn cảm biến |
Thứ tự sửa hợp lý thường là nước trước, đồ đạc sau, cây và trang trí sau cùng. Khe hông còn đọng nước thì trồng cây hay lát đá đẹp đến đâu cũng sẽ rêu lại sau vài mùa mưa.
Dùng khe hông cho đúng việc
Lấy sáng cho phòng bên trong. Với nhà phố có khe hông từ 1 m trở lên, cửa sổ mở ra khe hông là nguồn sáng quý cho các phòng ở giữa. Nên làm cửa sổ cao hoặc kính mờ để giữ riêng tư với nhà bên.
Thông gió xuyên phòng. Gió vào từ mặt tiền, thoát qua cửa sổ khe hông giúp các phòng giữa đỡ bí. Đây là điều phong thủy gọi là khí lưu thông, và kiến trúc gọi là thông gió chéo.
Lối thoát phụ. Khi có sự cố ở mặt tiền, lối hông là đường ra sân sau hoặc ra ngõ. Muốn dùng được, lối đó phải trống, có đèn và cửa mở được từ bên trong mà không cần tìm chìa.
Chỗ đặt thiết bị gọn gàng. Cục nóng điều hoà, đồng hồ nước, bồn nước thấp hay máy bơm có thể đặt ở khe hông nếu chừa lối bảo trì và hướng gió nóng không thổi thẳng vào cửa sổ nhà bên.
Một dải xanh nhỏ. Dương xỉ, trầu bà, lan ý, các loại cây chịu bóng trồng chậu dọc tường làm khe hông bớt khô cứng. Phong thủy coi cây xanh khoẻ mạnh là dấu hiệu khí tốt; thực tế cây cũng giúp mát chân tường.
Những điều nên tránh ở lối đi hông
Khe hông thường khuất tầm mắt nên hay bị dùng sai. Dưới đây là các thói quen nên bỏ, kèm lý do.
- Chứa gạch thừa, gỗ cốp pha, can nhựa sau khi xây: ẩm mốc, côn trùng, và phong thủy coi đồ bỏ chất lâu là khí đọng.
- Đặt bình gas dự trữ hay can xăng ở khe hông kín gió hoặc sát cục nóng điều hoà: nguy cơ cháy nổ, không phải chuyện phong thủy.
- Lấp rãnh thoát nước để lát kín cho phẳng: nước mưa không có lối thoát, thấm thẳng vào móng và chân tường.
- Trồng cây thân gỗ lớn sát móng: rễ có thể làm nứt nền, hỏng đường ống; tán cây che kín khe làm khe tối thêm.
- Làm mái che kín toàn bộ khe hông để có thêm chỗ chứa đồ: khe mất vai trò lấy sáng, lấy gió; tuỳ địa phương, việc lấn che còn liên quan tới quy định xây dựng.
- Để đèn tắt cả đêm: khe hông tối là chỗ dễ bị lợi dụng; một đèn cảm biến chuyển động nhỏ là đủ.
Cải tạo một khe hông xuống cấp trong một hai ngày
Nếu khe hông nhà bạn đang là chỗ chứa đồ cũ, có thể làm lại theo trình tự dưới. Những việc lớn như đổ lại nền, chống thấm móng nên nhờ thợ có kinh nghiệm.
- Dọn hết đồ, phân loại thứ còn dùng, thứ bán ve chai, thứ bỏ. Đồ còn dùng chuyển vào kho có mái che.
- Xịt nước rửa nền và chân tường, quan sát nước chảy về đâu. Chỗ nào đọng lại là chỗ nền bị lõm hoặc thiếu dốc.
- Nạo thông rãnh thoát, kiểm tra hố ga. Nếu không có rãnh, nhờ thợ tạo dốc nhẹ ra phía ngoài hoặc về một hố thu.
- Cạo rêu, để khô vài ngày nắng rồi xử lý chống thấm phần chân tường lộ ra ngoài.
- Lắp một đèn cảm biến và kiểm tra cổng hoặc cửa phụ ở đầu khe, thay khoá nếu cần.
- Đặt vài chậu cây chịu bóng, chừa lối đi ít nhất bằng một người đi ngang thoải mái.
Sau mùa mưa đầu tiên, đi lại khe hông một lần để xem nước còn đọng không. Lúc đó sửa nốt chỗ còn lõm sẽ đỡ tốn công hơn để lâu.
Nếu đang xây mới: tính khe hông từ bản vẽ
Khe hông dễ làm đúng nhất là lúc còn trên bản vẽ. Khi chủ nhà và người thiết kế quyết định xây sát hết chiều ngang lô đất hay chừa lại một dải bên hông, nên cân nhắc cả ba việc: ánh sáng cho các phòng giữa, đường thoát nước mưa của mái và sân, và lối đi bảo trì cho tường, ống, thiết bị. Một khe hông chừa ra mà không có rãnh, không có cửa sổ nào mở về phía nó thì gần như chỉ để chứa rác.
Phong thủy hay khuyên hai bên nhà không nên trống hoác hoặc bị ép sát; theo cách hiểu này, khe hông vừa phải, có tường rào thấp hay hàng cây làm "tay vịn" là cân bằng. Về mặt kiến trúc, tường rào hông nếu xây quá cao sát cửa sổ sẽ chắn sáng; xây quá thấp thì mất riêng tư. Nhiều nhà chọn tường đặc phần dưới, phần trên làm hoa gió hoặc lam để vừa thoáng vừa kín.
Nên ghi rõ trên bản vẽ cao độ nền khe hông thấp hơn nền nhà, độ dốc và vị trí hố thu nước, vị trí ống thoát mái đổ xuống. Đường ống cấp, thoát nước chạy dọc khe hông nên có nắp thăm để sau này sửa không phải đục cả nền. Những chi tiết nhỏ này quyết định khe hông khô ráo hay thành chỗ rêu mốc sau vài năm, tức là quyết định luôn cái mà phong thủy gọi là khí ở hông nhà tốt hay xấu.
Cũng nên nhớ rằng khoảng lùi, khoảng cách với ranh đất và chuyện mở cửa sổ nhìn sang đất nhà bên đều có quy định riêng ở từng địa phương. Phong thủy không thay được quy chuẩn xây dựng; hỏi kỹ người thiết kế và cơ quan cấp phép trước khi chốt khe hông rộng hẹp ra sao.
Ví dụ giả định: nhà hai tầng ở Đồng Nai có khe hông 1,2 m
Ví dụ giả định: một ngôi nhà hai tầng ở Đồng Nai, xây trên lô đất rộng hơn phần nhà 1,2 m, chừa dải đất bên phải chạy từ cổng ra sau. Mấy năm đầu, dải đất này chứa gạch, xà gồ cũ, xe đạp hỏng. Phòng ngủ tầng trệt sát khe hông luôn có mùi ẩm, chân tường mốc đen, cửa sổ phòng gần như không mở vì sợ muỗi.
Chủ nhà dọn sạch khe hông, cho thợ tạo dốc nền về một rãnh nhỏ sát tường rào, chống thấm chân tường, rồi đặt một hàng chậu dương xỉ và lan ý. Đầu khe phía cổng được làm một cánh cửa sắt thấp có khoá, cuối khe có một đèn cảm biến. Cửa sổ phòng ngủ thay bằng loại lật có lưới chống muỗi.
Sau một mùa mưa, mảng mốc trong phòng giảm hẳn, phòng mở được cửa sổ đón gió buổi chiều. Người trong nhà nói cảm giác phòng "nhẹ" hơn. Nói theo phong thủy là khe hông đã hết âm thấp, khí lưu thông; nói theo kỹ thuật là đã xử lý xong nước và thông gió. Cả hai cách nói đều đúng với điều đã thay đổi.
Câu hỏi thường gặp
Khe hông nhà nên rộng bao nhiêu là hợp?
Phong thủy không đưa con số cứng. Về sử dụng, khe từ khoảng 0,8–1 m trở lên mới đi lại, bảo trì thoải mái và lấy sáng có ý nghĩa. Khe quá hẹp, dưới nửa mét, khó vệ sinh và dễ thành chỗ đọng nước, rác.
Có nên làm mái che khe hông để chứa đồ không?
Nên cân nhắc. Che kín làm mất ánh sáng và gió cho các phòng giữa, đồ chứa lâu ngày lại sinh ẩm. Nếu buộc phải che, dùng mái lấy sáng và chỉ che một đoạn ngắn. Việc làm mái cần xem quy định xây dựng địa phương.
Khe hông thông từ trước ra sau có bị coi là xấu không?
Một số người theo phong thủy ngại lối khí chạy thẳng quanh nhà nên đặt một cửa hoặc chậu cây giữa đường. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Về an ninh, một cánh cửa có khoá ở đầu khe là việc nên làm.
Trồng cây gì ở lối đi hông nhà ít nắng?
Các loại chịu bóng như dương xỉ, trầu bà, lan ý, cau tiểu trâm trồng chậu là lựa chọn dễ. Tránh cây thân gỗ lớn trồng thẳng xuống đất sát móng, vì rễ có thể làm hỏng nền và đường ống.
Đặt cục nóng điều hoà ở khe hông có ảnh hưởng gì không?
Được, nếu khe đủ thoáng để khí nóng thoát và không thổi thẳng vào cửa sổ nhà bên. Nên chừa khoảng trống phía trước cục nóng theo hướng dẫn của hãng và giữ lối để thợ vào bảo trì.