Phá tường để thông hai phòng là một trong những việc cải tạo được ưa nhất, vì nhà lập tức sáng và rộng hơn. Trước khi đụng búa, cần biết bức tường đó có đang đỡ sàn, đỡ mái hay không; nếu có, phải có phương án dầm thay thế do người có chuyên môn tính. Về phong thủy, các cách giảng phổ biến không phản đối không gian mở, nhưng nhắc rằng nhà "trống trơn" thì khí khó tụ, và một số chỗ như bếp, bàn thờ, giường ngủ vẫn cần có lớp đệm hoặc chỗ tựa.
Bài này đi theo đúng thứ tự nên nghĩ: tường có được phá không, phá rồi thì nhà thay đổi thế nào theo quan niệm và theo đời sống, và giữ lại lớp đệm ra sao mà không cần dựng lại một bức tường kín. Mức tin vào các nhận định phong thủy tuỳ mỗi người.
Tường nào phá được, tường nào không
Nhà ở Việt Nam hiện có hai kiểu kết cấu chính. Nhà khung bê tông cốt thép, phổ biến từ khoảng những năm chín mươi trở lại đây, có cột và dầm gánh tải; tường gạch giữa các cột chủ yếu để bao che và ngăn phòng. Nhà tường chịu lực, hay gặp ở nhà cấp bốn cũ, nhà tập thể xây gạch đời đầu và nhiều nhà ở quê, thì chính các bức tường gạch đỡ sàn hoặc đỡ mái.
Một vài dấu hiệu gợi ý tường có thể đang chịu lực: tường dày hơn hẳn các tường khác, nằm ngay dưới một dầm hoặc dưới mép sàn tầng trên, chạy suốt từ tầng dưới lên tầng trên ở cùng vị trí, hoặc nhà không có cột lộ ra ở góc phòng. Nhưng đây chỉ là dấu hiệu để nghi ngờ, không phải để kết luận. Có những bức tường mỏng vẫn đang gánh một phần sàn vì nhà đã được sửa nhiều lần.
Cách chắc chắn là xem bản vẽ kết cấu nếu còn, và mời kỹ sư kết cấu xem tại chỗ. Với tường chịu lực, phá vẫn có thể làm được, nhưng phải chống đỡ tạm, đặt dầm thép hoặc bê tông thay thế, kiểm tra móng ở hai đầu dầm. Với chung cư, tường giữa các căn, vách lõi, cột là phần kết cấu chung, chủ căn hộ không được đụng tới; mọi việc đục phá trong căn hộ cũng thường phải đăng ký với ban quản lý.
Không gian mở theo quan niệm phong thủy
Phong thủy nhà ở có câu được nhắc rất nhiều là "tàng phong tụ khí": giữ gió lại và tụ khí. Hình ảnh gốc là một khu đất có núi đồi bao quanh, gió không lùa thẳng, khí dừng lại được. Áp vào trong nhà, nhiều cách giảng cho rằng một không gian mở vừa phải, có chỗ khép, chỗ mở, là tốt; một không gian thông suốt từ cửa trước ra cửa sau, không có gì làm chậm luồng đi, là khí "chạy thẳng", không tụ.
Điều này có phần tương ứng khá rõ với cảm giác thật. Một phòng quá trống, nhìn từ cửa vào thấy suốt tới bếp và cửa sau, thường cho cảm giác không yên, ngồi ở đâu cũng như đang ở lối đi. Gió lùa thẳng qua nhà mùa đông ở miền Bắc gây lạnh, mùa hè ở miền Nam lại mát nhưng cuốn bụi. Một vài vật làm chậm tầm nhìn và luồng gió, như vách lửng, kệ đồ, cây lớn, làm không gian dễ chịu hơn mà vẫn sáng.
Phá tường vì vậy không trái với phong thủy, miễn là sau khi phá, ngôi nhà vẫn có thứ tự: có chỗ đón ở cửa, có vùng sinh hoạt, có góc yên. Cái cần tránh là phá hết mọi bức tường rồi để trống, khiến nhà mất chỗ tựa cho sofa, cho bàn thờ, cho giường.
Gộp phòng nào với phòng nào: quan niệm và thực tế
Bảng dưới đi qua những kiểu thông phòng hay gặp nhất khi sửa nhà.
| Kiểu thông phòng | Quan niệm thường gặp | Thực tế cần tính | Cách giữ lớp đệm |
|---|---|---|---|
| Phòng khách với phòng ăn | Ít bị kiêng; minh đường trong nhà rộng ra | Rất hợp với nhà phố hẹp, tăng ánh sáng | Đổi vật liệu sàn, đèn treo trên bàn ăn |
| Phòng khách với bếp | Kiêng bếp lộ ra ngay tầm nhìn từ cửa chính | Mùi và dầu mỡ lan ra phòng khách | Quầy bar, vách kính một phần, máy hút mùi mạnh |
| Hai phòng ngủ thành một | Phòng ngủ nên vừa phải, không quá rộng trống | Giường cần tựa tường; phòng quá rộng khó làm mát | Tủ áo làm vách chia khu ngủ và khu thay đồ |
| Phòng thờ với phòng khách | Bàn thờ cần lưng tựa vững, khu thờ cần yên | Khói hương, lối đi sát bàn thờ | Vách lam, bức bình phong thấp, giữ một mảng tường sau bàn thờ |
| Phòng làm việc với phòng khách | Người ngồi làm việc nên có chỗ tựa sau lưng | Tiếng ồn, mất riêng tư khi họp trực tuyến | Kệ sách hai mặt, rèm dày |
Điểm chung của cột cuối là không ai phải dựng lại tường kín. Một lớp đệm thấp, thoáng, hoặc chỉ là sự thay đổi vật liệu và ánh sáng cũng đủ để mắt và cơ thể nhận ra ranh giới giữa hai khu.
Những chỗ nên giữ lại một mảng tường
Sau lưng bàn thờ. Theo quan niệm, bàn thờ cần có chỗ tựa vững, phía sau không trống. Nếu phá tường ở phòng thờ, nên giữ hoặc xây lại một mảng tường đủ rộng sau bàn thờ.
Đầu giường. Giường tựa vào tường được coi là vững, người nằm yên tâm hơn. Phá tường làm giường phải kê giữa phòng thì nên có vách đầu giường cố định.
Sau sofa phòng khách. Nhiều cách giảng khuyên sofa nên tựa vào tường hoặc vách. Về thực tế, người ngồi quay lưng ra lối đi thường không thoải mái.
Mảng tường che bếp từ cửa chính. Nếu sau khi phá, đứng ở cửa nhìn thẳng thấy bếp nấu, có thể giữ một đoạn tường hoặc kệ cao chắn tầm nhìn đó.
Tường có hộp kỹ thuật. Một số bức tường giấu ống thoát nước, ống thông hơi, dây điện tổng. Phá đi rồi phải đi lại cả hệ thống; giữ lại một đoạn làm hộp kỹ thuật thường gọn và rẻ hơn.
Tường giữa phòng ngủ và nhà vệ sinh. Phòng tắm kiểu mở, chỉ ngăn bằng kính, đang được nhiều người thích. Quan niệm phổ biến lại không ưa giường nhìn thẳng vào khu vệ sinh; thực tế hơi ẩm và mùi lan vào chỗ ngủ, vải chăn nệm dễ ẩm mốc. Giữ tường, hoặc ít nhất là cửa kín có quạt hút riêng, là lựa chọn an toàn hơn.
Tường ngăn với nhà bên cạnh. Ở nhà phố, tường chung với hàng xóm không thuộc riêng nhà mình. Không đục, không phá, không khoan sâu khi chưa có thoả thuận.
Trình tự phá tường an toàn
Phá tường là việc nhanh nhất trong đợt sửa nhưng cũng là việc khó sửa sai nhất. Trình tự nên theo:
- Xác định tường có chịu lực không, có giấu đường điện nước gì bên trong; với chung cư, đăng ký với ban quản lý.
- Nếu là tường chịu lực, có bản tính dầm thay thế và phương án chống đỡ tạm.
- Cắt điện, khoá nước khu vực; che chắn đồ đạc, bàn thờ, lối đi; nếu gia đình theo tập quán, chọn ngày bắt đầu và làm lễ trình.
- Chống đỡ phần sàn hoặc mái phía trên trước khi đục.
- Phá từ trên xuống, từng phần nhỏ; không giật đổ cả mảng tường.
- Đặt dầm thay thế, chờ đủ thời gian cho bê tông hoặc liên kết đạt yêu cầu rồi mới tháo cây chống.
- Hoàn thiện sàn, trần chỗ tường cũ; dựng lớp đệm như vách lam, kệ, quầy nếu cần.
Bước phá từ trên xuống nghe hiển nhiên nhưng vẫn hay bị làm ngược khi thợ muốn nhanh. Một mảng tường đổ nguyên khối có thể làm nứt sàn, vỡ ống, và nguy hiểm cho người đứng gần.
Dấu vết bức tường cũ: dầm, sàn và đèn
Phá tường xong, chỗ bức tường cũ thường để lại ba vết: một dải sàn chưa lát hoặc lát khác màu, một đường dầm lộ ra trên trần, và hệ đèn, công tắc vốn chia theo hai phòng. Xử lý gọn ba vết này quyết định không gian mới trông như được thiết kế từ đầu hay như vừa bị đập đi.
Với dầm lộ, phong thủy có quan niệm kiêng ngồi, nằm ngay dưới xà ngang vì cảm giác bị đè; chuyện này đã có bài riêng trong chủ đề sát khí của trang. Khi cải tạo, cách đơn giản là làm trần thạch cao bao dầm thành một mảng phẳng, hoặc ngược lại, giữ dầm như một đường phân vùng rõ ràng và không đặt sofa, bàn ăn, giường ngay bên dưới. Dải sàn ở vị trí tường cũ có thể lát lại cho liền, hoặc cố ý dùng một vật liệu khác như một ngưỡng chuyển vùng.
Đèn nên được chia lại theo cách dùng mới: đèn chính cho cả không gian, đèn riêng cho từng vùng như bàn ăn, góc đọc, quầy bếp. Theo quan niệm, ánh sáng đủ và đều được coi là giữ nhà "dương", không âm u; về thực tế, đèn theo vùng giúp không gian mở có lúc ấm cúng thay vì sáng choang suốt.
Sau khi phá: nhà sáng hơn nhưng cũng ồn và nóng hơn
Không gian mở có những cái giá ít được nói trước. Tiếng tivi phòng khách giờ vào tận bếp, mùi xào nấu lan khắp nhà, điều hoà phải làm mát một thể tích lớn hơn. Những chuyện này không liên quan gì tới quan niệm nhưng quyết định gia đình có hài lòng sau đợt sửa hay không.
Ví dụ giả định: một gia đình ở Huế phá bức tường giữa phòng khách và bếp để nhà ống sáng hơn. Ba tháng đầu cả nhà rất thích, rồi bắt đầu thấy rèm cửa phòng khách ám mùi cá kho, ông nội than tivi ồn khi đang nấu. Họ làm thêm một vách kính trượt ở đầu bếp, mở ra khi không nấu, đóng lại khi nấu nặng mùi. Ánh sáng vẫn đi qua, mùi và tiếng ồn được giữ lại.
Cách nghĩ hữu ích là coi bức tường không phải thứ có hoặc không, mà là một dải lựa chọn: tường kín, vách kính, vách lam, kệ, rèm, chỉ đổi sàn. Phong thủy nói về sự cân bằng giữa mở và khép; đời sống cũng cần đúng sự cân bằng đó.
Câu hỏi thường gặp
Phá tường thông phòng có xấu về phong thủy không?
Theo các cách giảng phổ biến thì không, miễn là nhà vẫn có chỗ khép, chỗ mở và các chỗ cần tựa như bàn thờ, giường, sofa vẫn có tường hoặc vách. Điều được nhắc là tránh để nhà thông suốt từ cửa trước ra cửa sau mà không có gì làm chậm luồng đi.
Làm sao biết tường nhà mình có chịu lực không?
Một số dấu hiệu như tường dày, nằm dưới dầm hoặc mép sàn, chạy cùng vị trí qua các tầng gợi ý tường đang chịu lực. Nhưng chỉ bản vẽ kết cấu hoặc kỹ sư xem tại chỗ mới kết luận được. Đừng để thợ đoán bằng mắt rồi phá.
Phá tường có cần xin giấy phép không?
Phá tường ngăn bên trong không đụng kết cấu chịu lực thường được coi là sửa chữa bên trong. Nếu đụng kết cấu chịu lực hoặc ở chung cư, cần thủ tục với cơ quan có thẩm quyền hoặc ban quản lý. Quy định cụ thể nên hỏi địa phương.
Thông bếp với phòng khách thì xử lý mùi thế nào?
Máy hút mùi có ống thải ra ngoài hiệu quả hơn loại lọc tuần hoàn. Vách kính trượt hoặc quầy bar cao cũng giúp giữ mùi ở khu bếp. Theo quan niệm, che để từ cửa chính không nhìn thẳng thấy bếp nấu cũng là một điểm được nhiều người chú ý.
Phá tường có cần xem ngày không?
Nhiều gia đình chỉ xem ngày cho các việc lớn như phá mái, nâng tầng. Phá một bức tường ngăn thường được coi là sửa vừa, có nhà chọn ngày bắt đầu và làm lễ trình ngắn, có nhà không. Quan trọng hơn là chống đỡ đúng cách nếu tường đang chịu lực.
Gộp hai phòng ngủ nhỏ thành một có nên không?
Nếu gia đình ít người, gộp phòng cho thoáng là hợp lý. Quan niệm khuyên phòng ngủ không nên quá rộng trống và giường vẫn cần tựa tường. Có thể dùng tủ áo làm vách chia khu ngủ và khu thay đồ để giữ cảm giác ấm cúng.