Theo phong thủy hình thế, nhà gần sông, kênh hay hồ lớn là nhà "có thủy": được khen khi dòng nước êm, trong, ôm lấy khu đất và nhà đứng cao hơn mặt nước; bị chê khi nước xiết, đục, đâm thẳng hay nhà thấp sát mép nước. Những tiêu chí ấy trùng khá sát với các rủi ro thật của nhà ven nước: lũ, triều cường, sạt lở, ẩm và muỗi.
Nhà nhìn ra sông, ra hồ luôn hấp dẫn: thoáng, mát, cảnh đẹp. Bài này giúp bạn đọc vị trí ven nước theo quan niệm phong thủy, rồi đặt cạnh từng câu hỏi thực tế nên hỏi trước khi mua đất, mua nhà hay xây mới. Các thuật ngữ về hình dạng khúc sông như ngọc đới, phản cung có bài giải nghĩa riêng; ở đây tập trung vào chuyện chọn chỗ ở. Mọi nhận định tốt xấu là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Vì sao người xưa ưa ở gần nước nhưng không ở sát nước
Các làng Việt truyền thống phần lớn dựng gần sông, gần kênh, quanh ao hồ, vì nước là ruộng, là đường đi, là chợ. Nhưng nhìn kỹ, nhà cửa thường không nằm sát mép nước mà lùi lên chỗ đất cao, để lại bãi, ruộng hay vườn làm vùng đệm. Ở đồng bằng Bắc Bộ, làng nằm trong đê, ruộng bãi nằm ngoài đê. Ở miền Trung, nhiều làng ven sông dựng nhà trên các dải đất cao, gò cát. Ở Nam Bộ, nhà quay mặt ra kênh nhưng có bến, có thềm, có cột nhà cao hơn mức nước lớn thường gặp.
Phong thủy diễn đạt kinh nghiệm ấy bằng các nguyên tắc: nước nên ở phía trước, cách một khoảng minh đường; nhà nên cao hơn nước; nước nên chảy êm. Đọc theo thủy văn, đó là cách tránh vùng ngập thường xuyên và vùng bờ dễ lở, đồng thời vẫn dùng được nước.
Đô thị hôm nay thì ngược lại: đất ven sông, ven hồ thường được san lấp, kè bờ, xây sát mép để tận dụng cảnh quan. Nhiều khu làm rất tốt, nhưng cũng có nơi nền được nâng chưa đủ, cống thoát ra sông bị nước lớn chặn lại. Tinh thần "gần nước nhưng không sát nước" vẫn là một câu hỏi đáng mang theo khi đi xem nhà.
Đọc vị trí ven nước: quan niệm đặt cạnh rủi ro thật
Bảng dưới đặt các nhận xét phong thủy hay gặp với nhà ven nước cạnh rủi ro tương ứng và câu nên hỏi. Cột quan niệm là cách nói của người hành nghề, mức tin tuỳ mỗi người.
| Tình huống | Quan niệm hay gặp | Rủi ro thật | Câu nên hỏi |
|---|---|---|---|
| Nhà sát mép sông, nền thấp | Nước lấn nhà, khí ẩm nặng | Ngập, thấm, hư móng | Nước lớn nhất những năm gần đây lên tới đâu? |
| Nhà ở bờ ngoài khúc sông cong | Thế phản cung, nước quay lưng | Bờ bị xói, sạt lở | Bờ đã kè chưa, có vết nứt đất không? |
| Sông thẳng chảy xiết trước nhà | Nước xiết, khí đi nhanh | Lũ mạnh, xói chân bờ | Mùa lũ dòng chảy thế nào? |
| Hồ tĩnh, nước trong trước nhà | Tụ thủy, minh đường tốt | Muỗi, ẩm nếu hồ tù | Hồ có được nạo vét, thay nước không? |
| Kênh đục, có mùi | Nước bẩn, khí xấu | Mùi, côn trùng, bệnh do nước | Kênh có nhận nước thải không, có cải tạo không? |
| Nhà ven suối miền núi | Nước vào núi ra, cần xem thế | Lũ quét, lũ ống | Khu này đã từng có lũ quét chưa? |
Bạn có thể thấy hầu như mỗi lời chê của phong thủy đều có một rủi ro thật đi kèm. Đó là lý do phần hình thế của thủy pháp vẫn đáng đọc: nó giữ lại kinh nghiệm sống với nước của nhiều thế hệ, chỉ cần được dịch sang ngôn ngữ kỹ thuật.
Ba vùng ven nước ở Việt Nam, ba kiểu rủi ro
Đồng bằng sông Cửu Long và TP Hồ Chí Minh chịu ảnh hưởng thuỷ triều. Triều cường mùa cuối năm có thể làm nước dâng qua mép kênh, tràn lên đường và vào nhà nền thấp, kể cả khi trời không mưa. Song song, sạt lở bờ sông, bờ kênh là chuyện được báo chí nhắc thường xuyên ở các tỉnh như An Giang, Đồng Tháp, Vĩnh Long, Cà Mau. Người mua nhà ven kênh ở vùng này nên hỏi về mức triều cường cao nhất và tình trạng bờ.
Miền Trung có sông ngắn, dốc, lũ lên nhanh và rút nhanh. Nhà ven sông ở Huế, Quảng Trị, Quảng Ngãi hay Đà Nẵng cần được đánh giá theo mức lũ lịch sử của địa phương; người dân nhiều nơi làm gác lửng, kệ cao để kê đồ khi nước lên. Một ngôi nhà đẹp nhìn ra sông vào mùa khô có thể là ngôi nhà ngập sâu vào tháng mười, tháng mười một.
Miền núi phía Bắc và Tây Nguyên có suối nhỏ, hiền vào mùa khô nhưng có thể thành lũ quét, lũ ống khi mưa lớn kéo dài. Nhà ven suối, ở cửa khe hay dưới chân sườn dốc là những vị trí cần xem kỹ nhất. Kinh nghiệm của người dân địa phương và cảnh báo của cơ quan khí tượng thủy văn quan trọng hơn mọi nhận định về thế đất đẹp.
Các bước kiểm tra trước khi mua nhà hoặc đất ven nước
Dưới đây là trình tự gợi ý, làm được trong một đến hai lần đi xem:
- Hỏi lịch sử ngập từ ít nhất ba hộ lân cận đã ở lâu năm: năm nào ngập, ngập tới đâu, bao lâu thì rút.
- Nhìn vết nước trên tường rào, chân cột, gốc cây quanh khu vực; vết ố ngang thường là dấu mực nước cũ.
- So cao độ nền nhà với mặt đường, với mép kè, với mức nước lớn người dân kể lại.
- Xem bờ: có kè chưa, kè có nứt, có lún không, mặt đất sát bờ có vết nứt song song với dòng sông không.
- Hỏi quy định hành lang: pháp luật về tài nguyên nước và đê điều có quy định hành lang bảo vệ nguồn nước, bảo vệ đê; phần đất trong hành lang có thể bị hạn chế xây dựng. Hỏi UBND cấp xã, phường nơi có đất để biết cụ thể.
- Xem chất nước: màu, mùi, có cống xả thải ra gần đó không; hỏi mùa khô có nhiễm mặn không nếu ở vùng ven biển.
- Xem đường thoát nước của chính khu đất: nước mưa đi đâu khi nước sông lên cao, có cửa van một chiều ở cống không.
Nếu các câu trả lời đều ổn, vị trí ven nước có thể là chỗ ở rất dễ chịu. Nếu có câu trả lời đáng lo, hãy tính chi phí khắc phục — nâng nền, kè, bơm — vào giá trước khi quyết định.
Nhà nhìn ra hồ trong đô thị: chỗ tụ thủy dễ chịu nhất
Trong các dạng nước ven nhà, hồ điều hoà, hồ công viên trong đô thị thường được cả phong thủy lẫn người ở khen nhiều nhất. Nước tĩnh, mặt hồ rộng làm khoảng không trước nhà thoáng, gió mát hơn về mùa hè, tầm nhìn xa. Theo quan niệm, đây là minh đường có nước tụ, rất được ưa.
Điểm cần xem là hồ có được quản lý tốt không. Hồ điều hoà nhận nước mưa của cả khu, mùa mưa nước có thể dâng cao, mùa khô lộ bùn. Hồ không được nạo vét có thể bốc mùi, nhiều muỗi. Hồ có lối đi dạo thì đông người buổi tối, tốt cho cửa hàng nhưng có thể ồn với nhà ở.
Với căn hộ chung cư nhìn ra hồ, phần lớn rủi ro ngập không còn, nhưng gió hồ có thể mạnh ở tầng cao, hơi ẩm làm kim loại ban công nhanh gỉ hơn. Những chi tiết nhỏ ấy không phải lý do để bỏ một căn hộ đẹp, chỉ là thứ cần biết để chọn vật liệu và lịch bảo dưỡng cho hợp.
Hướng nhìn ra nước: nắng phản chiếu, gió và tầm nhìn
Một chi tiết ít người để ý khi mua nhà ven nước là hướng của mặt nước so với mặt trời. Mặt nước phản chiếu ánh nắng rất mạnh. Nhà có mặt tiền nhìn ra sông, ra hồ về phía Tây sẽ nhận thêm ánh nắng chiều phản xạ từ mặt nước, chói và nóng hơn nhà hướng Tây thông thường. Ngược lại, mặt nước ở phía Nam hay phía Đông thường cho ánh sáng dịu hơn, buổi sáng mát.
Gió cũng đổi theo mặt nước. Ban ngày, đất nóng nhanh hơn nước nên gió có xu hướng thổi từ mặt nước vào bờ, mang hơi mát; đây là lý do nhà ven hồ, ven sông dễ chịu vào chiều hè. Nhưng mùa mưa bão, gió từ mặt nước rộng thổi vào không bị cản, mạnh hơn trong phố; mái tôn, cửa kính lớn, mái che ban công cần được neo chắc hơn.
Phong thủy nói tới chuyện "nước ở trước, có minh đường"; kiến trúc khí hậu bổ sung: nước ở phía nào, nắng chiếu tới từ đâu, gió thổi vào lúc nào. Khi thiết kế, bạn có thể đặt hiên rộng, lam chắn nắng, rèm dày ở mặt nhìn ra nước hướng Tây, và mở cửa sổ đón gió ở mặt nhìn ra nước hướng Nam hay Đông Nam. Đây là chỗ hai cách nhìn gặp nhau mà không cần tranh cãi.
Sống ven nước cho khoẻ: những việc nên làm sau khi về ở
Ẩm là vấn đề quen thuộc nhất. Nhà ven nước nên ưu tiên thông gió xuyên phòng, chống thấm chân tường, dùng vật liệu chịu ẩm cho tầng trệt, để tủ đồ cách tường một khoảng. Mùa nồm ở miền Bắc, nhà ven hồ ven sông thường ẩm hơn nhà trong phố; máy hút ẩm và việc đóng cửa đúng lúc giúp nhiều hơn mọi lời khuyên bài trí.
Muỗi là vấn đề thứ hai. Lưới chống muỗi ở cửa sổ, dọn chỗ nước đọng trong sân, giữ cống rãnh thông thoáng là các việc có hiệu quả. Với trẻ nhỏ, rào chắn ở bến, ở mép kè, ở bờ hồ là bắt buộc; nhiều tai nạn đuối nước xảy ra ngay sát nhà, chỉ trong vài phút người lớn không để ý.
Việc thứ ba là chuẩn bị cho mùa nước lớn: kê ổ điện, tủ điện cao hơn mức nước từng gặp, có chỗ cao để chuyển đồ, theo dõi bản tin thời tiết. Phong thủy nói "nhà cao hơn nước"; trong đời sống, đó là những chiếc kệ, chiếc gác và ổ điện được đặt đúng chỗ.
Câu hỏi thường gặp
Nhà ven sông có tốt về phong thủy không?
Theo quan niệm hình thế, nhà ven sông được coi là có thủy, tốt khi dòng sông êm, trong, ôm lấy khu đất và nhà cao hơn mặt nước. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Về thực tế, bạn cần xem kỹ lũ, triều cường, sạt lở và ẩm trước khi quyết định.
Làm sao biết bờ sông trước nhà có nguy cơ sạt lở?
Bạn có thể quan sát vết nứt đất song song với bờ, cây hay cột điện nghiêng về phía sông, kè có chỗ lún, sụt. Hỏi người dân về việc bờ có lùi dần qua các năm không và xem địa phương có cảnh báo sạt lở cho đoạn sông đó không.
Đất nằm trong hành lang bảo vệ sông có xây nhà được không?
Pháp luật về tài nguyên nước và đê điều có quy định hành lang bảo vệ, trong đó nhiều hoạt động xây dựng bị hạn chế. Mức cụ thể khác nhau theo loại sông, loại đê và quyết định của địa phương, nên bạn cần hỏi UBND cấp xã, phường và kiểm tra quy hoạch trước khi mua.
Nhà nhìn ra hồ tĩnh và nhà nhìn ra sông chảy, cái nào được ưa hơn?
Theo quan niệm, hồ tĩnh trong sạch thường được ưa vì là nước tụ, còn sông chảy êm, uốn lượn cũng được khen. Mỗi trường phái có tiêu chí riêng. Thực tế hồ ít rủi ro lũ hơn nhưng dễ tù đọng nếu không được quản lý, còn sông mát nhưng có mùa nước lớn.
Nhà ven kênh ở vùng triều cường cần chuẩn bị gì?
Bạn nên biết mức triều cường cao nhất từng gặp ở khu vực, nâng nền hoặc làm gờ chặn ở cửa nếu cần, đặt ổ điện và thiết bị cao hơn mức nước ấy, kiểm tra cống có cửa một chiều để nước kênh không chảy ngược vào. Lịch triều được cơ quan chức năng công bố hằng năm.
Nhà ven suối ở miền núi cần lưu ý gì nhất?
Điều quan trọng nhất là nguy cơ lũ quét và lũ ống khi mưa lớn kéo dài. Hãy hỏi người dân địa phương về lịch sử lũ, tránh dựng nhà ở cửa khe, lòng suối cạn hay dưới chân sườn dốc, và theo dõi cảnh báo của cơ quan khí tượng thủy văn trong mùa mưa.