Theo quan niệm phong thủy, nến thơm là vật mang hành Hỏa vì có ngọn lửa và ánh sáng ấm, hợp với phòng khách, góc thư giãn, những khu cần thêm "dương khí"; phòng ngủ, phòng trẻ em và gần rèm vải thì nên thận trọng. Phần quan trọng hơn mọi phương vị là an toàn: không để nến cháy khi không có người, cách xa vật dễ cháy, cắt bấc ngắn, không đốt quá lâu.
Nến thơm đến với nhà Việt khá muộn, chủ yếu trong khoảng hai mươi năm gần đây, cùng với trào lưu trang trí nội thất. Vì thế, lời khuyên phong thủy về nến thơm phần lớn là sự áp dụng ngũ hành và âm dương lên một món đồ mới. Bài này giải thích cách đọc ấy, gợi ý chỗ đặt theo từng phòng, cách chọn nến theo sáp, bấc, hương liệu, và quy tắc đốt an toàn. Đây là quan niệm tham khảo, mức tin tuỳ mỗi người; còn chuyện phòng cháy thì không có chỗ cho "tuỳ".
Nến trong cách nhìn ngũ hành và âm dương
Lửa thuộc hành Hỏa, ánh sáng thuộc phía dương. Một ngọn nến vì vậy được coi là nguồn Hỏa nhỏ, mang hơi ấm và sự sống động vào không gian. Theo hậu thiên bát quái, phương Nam ứng với quẻ Ly, thuộc Hỏa; sách phong thủy phổ thông hay khuyên đặt nến, đèn ở phương này để "kích" phần Hỏa. Theo vòng tương sinh, Hỏa sinh Thổ, nên một số người còn đặt nến ở phương Tây Nam, Đông Bắc, hai phương thuộc Thổ.
Ở chiều ngược lại, Thủy khắc Hỏa, nên có lời khuyên không đặt nến sát bồn nước, bể cá; Hỏa khắc Kim, nên không đặt nến ở phương Tây, Tây Bắc nếu muốn giữ phần Kim. Những lời khuyên ấy là quan niệm của trường phái, mức tin tuỳ mỗi người. Điều thú vị là vài trong số đó trùng với an toàn: nến cạnh chậu rửa dễ bị nước bắn, nến gần bể cá có thể làm nóng một góc, bể cá có ổ điện.
Trong đời sống Việt, nến còn gắn với bàn thờ, với sinh nhật, với những ngày mất điện. Nến thờ mang ý nghĩa thờ phụng, khác hẳn nến thơm trang trí. Nhiều gia đình giữ hai thứ này tách bạch: gian thờ dùng nến thờ hoặc đèn thờ, còn nến thơm để ở phòng khách, phòng tắm. Cách tách ấy vừa giữ sự trang nghiêm của gian thờ, vừa tránh trộn mùi hương nến với mùi trầm.
Đặt nến thơm ở phòng nào: gợi ý theo từng khu
Bảng dưới gom quan niệm phong thủy và lý do thực tế cho từng khu trong nhà.
| Khu | Theo quan niệm | Lý do thực tế | Gợi ý |
|---|---|---|---|
| Phòng khách | Khu động, hợp thêm Hỏa | Có người trông, không gian rộng | Đặt trên khay không cháy, xa rèm, xa lối đi |
| Phòng ngủ | Khu tĩnh, Hỏa vừa phải | Dễ quên tắt khi ngủ, gần chăn gối | Chỉ đốt khi còn thức, tắt trước khi lên giường |
| Phòng tắm | Thủy vượng, nến cân lại | Ẩm, sàn trơn, gần khăn | Đặt cao, chỗ khô, không đặt cạnh khăn treo |
| Gian thờ | Nên dùng nến thờ, đèn thờ | Đã có hương, tránh trộn mùi | Không dùng nến thơm thay nến thờ |
| Phòng trẻ em | Kiêng lửa | Trẻ tò mò, dễ với tới | Không đốt, dùng nến điện nếu muốn |
| Bàn làm việc | Hỏa giúp tỉnh táo theo quan niệm | Giấy tờ nhiều, dễ bén | Hạn chế, nếu đốt thì xa giấy và chỉ khi có mặt |
| Bếp | Đã có Hỏa | Không cần thêm, nhiều dầu mỡ | Không cần đặt |
Một nguyên tắc chung dễ nhớ: chỉ đặt nến ở chỗ bạn nhìn thấy được trong lúc nó cháy. Khi rời phòng, tắt nến. Không có phương vị nào đáng để đổi lấy một đám cháy.
Chọn nến: sáp, bấc, hương liệu và hộp đựng
Sáp. Nến thơm thường làm từ sáp parafin (gốc dầu mỏ), sáp đậu nành, sáp dừa, sáp ong hoặc pha trộn. Sáp thực vật và sáp ong thường cháy chậm hơn, ít muội hơn khi bấc chuẩn. Sáp parafin rẻ, giữ mùi tốt nhưng dễ sinh muội nếu bấc dài. Không có loại nào "hợp phong thủy" hơn loại nào; khác biệt nằm ở cách cháy.
Bấc. Bấc cotton là phổ biến nhất; bấc gỗ cho tiếng lách tách nhỏ khi cháy, được nhiều người thích. Nhiều nước đã cấm bấc có lõi chì từ lâu; nên chọn nến ghi rõ chất liệu bấc.
Hương liệu. Nến có thể dùng tinh dầu, hương liệu tổng hợp, hoặc trộn. Mùi càng đậm càng dễ gây đau đầu với người nhạy cảm. Với phòng nhỏ, chọn mùi nhẹ.
Hộp đựng. Nến trong hũ thủy tinh dày, hộp kim loại, chén gốm an toàn hơn nến trụ đứng tự do. Hũ thủy tinh mỏng có thể nứt khi gần cạn.
Dấu hiệu nến kém. Ngọn lửa cao bập bùng, khói đen, muội bám thành hũ, mùi khét; sáp chảy lan ra ngoài; bấc nghiêng dính sát thành. Gặp những dấu hiệu này nên ngưng dùng.
Đốt nến thơm an toàn: các bước nên làm mỗi lần
Những quy tắc dưới đây là khuyến cáo an toàn phổ biến của các tổ chức phòng cháy và nhà sản xuất nến.
- Cắt bấc ngắn trước mỗi lần đốt. Khoảng năm milimét là vừa. Bấc dài làm lửa cao, nhiều khói và muội.
- Đặt trên mặt phẳng chịu nhiệt. Khay đá, đĩa gốm, khay kim loại. Không đặt trực tiếp lên mặt gỗ, trên kệ sách, cạnh rèm.
- Giữ khoảng cách với vật dễ cháy. Nhiều khuyến cáo nêu khoảng ba mươi centimét với rèm, giấy, sách, hoa khô, và không đặt dưới kệ treo.
- Tránh gió lùa. Quạt, cửa sổ mở, điều hòa thổi thẳng làm lửa nghiêng, cháy lệch, sinh khói.
- Không đốt quá lâu một lần. Khuyến cáo phổ biến là không quá khoảng bốn giờ. Để nến nguội rồi mới đốt lại.
- Lần đốt đầu để mặt sáp chảy đều tới thành hũ. Tránh hiện tượng nến bị lõm giữa ở các lần sau.
- Tắt bằng nắp chụp hoặc dụng cụ dập bấc. Không thổi mạnh làm sáp bắn, không đổ nước vào sáp nóng.
- Ngưng dùng khi sáp còn khoảng một centimét. Đáy hũ quá nóng có thể làm nứt hũ, cháy mặt đặt.
Không bao giờ để nến cháy khi ra khỏi nhà hoặc khi đi ngủ. Nhà có trẻ nhỏ, thú nuôi chạy nhảy thì đặt nến ở chỗ cao, có người trông, hoặc dùng nến điện.
Nến thơm, sức khoẻ và thú nuôi
Nến cháy nào cũng sinh ra một lượng khói và hạt muội nhỏ, dù ít hay nhiều. Với phòng thoáng, đốt trong thời gian ngắn, phần lớn người dùng không thấy vấn đề gì. Người bị hen suyễn, viêm mũi dị ứng, đau nửa đầu thì có thể nhạy với mùi đậm và khói. Nếu thấy ho, nghẹt mũi, nhức đầu khi đốt nến, hãy ngưng và mở cửa thông gió; triệu chứng kéo dài thì nên hỏi bác sĩ.
Với mèo, một số loại tinh dầu được ghi nhận là không phù hợp vì cơ thể mèo xử lý một số hợp chất kém hơn người. Chó nhạy mùi hơn người rất nhiều. Nhà nuôi thú nên đốt nến ở phòng thú không vào, mùi nhẹ, thời gian ngắn, và hỏi bác sĩ thú y nếu thú có biểu hiện bất thường.
Nến thơm cũng không nên dùng để che mùi hôi. Theo cách nhìn phong thủy, mùi hôi là dấu hiệu khí tù hoặc có nguồn bẩn; thêm mùi thơm lên trên chỉ giấu dấu hiệu ấy đi. Dọn nguồn mùi và mở đường gió trước, rồi mới thắp một ngọn nến cho dễ chịu.
Nến điện và đèn xông: lựa chọn thay thế
Nến điện dùng pin hoặc sạc, có ánh sáng chập chờn giả lửa, ngày càng phổ biến ở nhà có trẻ nhỏ, phòng ngủ, nhà thuê có quy định phòng cháy chặt. Theo quan niệm, nến điện vẫn mang hình ảnh của ánh sáng ấm, có thể đặt ở các phương "cần Hỏa" như nến thật, dù nhiều người cho rằng thiếu ngọn lửa thật thì ý nghĩa nhẹ đi. Về an toàn, nến điện gần như loại bỏ nguy cơ cháy do lửa trần, chỉ cần chú ý pin và sạc.
Nếu điều bạn thích ở nến thơm là mùi, có thể cân nhắc đèn xông tinh dầu chạy điện hoặc máy khuếch tán. Mỗi thiết bị có lưu ý riêng về liều lượng tinh dầu, vệ sinh và thú nuôi; đó là chủ đề của các bài về xông hương. Ở đây chỉ nhắc: thiết bị nào phát mùi cũng nên có hẹn giờ và không chạy suốt đêm trong phòng ngủ đóng kín.
Với người thích sự ấm cúng của ánh nến mà không cần mùi, đèn ánh vàng độ sáng thấp đặt ở góc phòng cho hiệu ứng gần tương tự, hợp với phòng ngủ hơn nhiều.
Dùng nến theo dịp: Tết, sinh nhật, mất điện
Ngoài nến thơm trang trí hằng ngày, nhà Việt còn dùng nến trong vài dịp quen thuộc. Mỗi dịp có lưu ý riêng.
- Những ngày Tết. Nhà có nhiều hoa, giấy đỏ, câu đối giấy, mâm ngũ quả, khách ra vào đông. Nếu đốt nến trang trí, đặt xa hoa khô, giấy đỏ, rèm, và giao một người trong nhà trông. Theo quan niệm, ánh nến ngày Tết mang ý ấm áp; về thực tế, những ngày này cũng là lúc dễ sơ suất nhất vì bận rộn.
- Sinh nhật. Nến cắm bánh cháy ngắn, nhưng trẻ nhỏ chụm đầu thổi nến dễ bị bén tóc. Buộc tóc dài, không để trẻ cúi sát, rút nến ra khỏi bánh ngay sau khi thổi.
- Mất điện, mưa bão. Nhiều nhà vẫn để sẵn nến trắng. Đặt nến trong cốc thủy tinh dày hoặc đĩa sâu có nước ở đáy, không mang nến đi lại giữa các phòng, không ngủ khi nến còn cháy. Đèn pin sạc, đèn tích điện an toàn hơn và nên là lựa chọn đầu tiên.
- Bữa tối có khách. Nến trên bàn ăn tạo không khí ấm, nhưng chọn nến không mùi hoặc mùi rất nhẹ để không lấn mùi món ăn. Đặt nến thấp hơn tầm mắt để khách nhìn thấy nhau.
- Ngày giỗ, ngày rằm. Trên bàn thờ dùng nến thờ hoặc đèn thờ theo nếp nhà; nến thơm, nếu có, để ở phòng khách cho khách đến dự.
Điểm chung của các dịp này là trong nhà đông người, nhiều việc, nên nến dễ bị quên. Một thói quen đơn giản là chỉ định rõ ai thắp thì người đó tắt.
Câu hỏi thường gặp
Đốt nến thơm trong phòng ngủ khi ngủ có sao không?
Không nên. Ngọn lửa không có người trông là nguy cơ cháy, và đốt lâu trong phòng kín làm không khí nặng hơn. Nếu thích, đốt khi còn thức, tắt trước khi ngủ và mở cửa một lúc. Theo quan niệm, phòng ngủ cũng là khu tĩnh, không cần thêm Hỏa về đêm.
Nến thơm có hợp người mệnh Thủy hay mệnh Kim không?
Một số người áp ngũ hành của mệnh lên đồ vật, cho rằng Hỏa khắc Kim nên người mệnh Kim tránh nến. Đây là suy diễn của một số trường phái, không phải quy tắc thống nhất. Bạn có thể chọn theo sở thích và chỗ đặt an toàn.
Có nên dùng nến thơm thay nến trên bàn thờ không?
Nhiều gia đình giữ nến thờ hoặc đèn thờ riêng cho gian thờ vì ý nghĩa trang nghiêm và để không trộn mùi nến với mùi hương trầm. Việc dùng loại nến nào trên bàn thờ nên theo nếp nhà.
Nến bị khói đen, muội bám hũ là do đâu?
Thường do bấc quá dài, nến đặt nơi gió lùa, hoặc sáp và hương liệu không hợp với bấc. Cắt bấc còn khoảng năm milimét, dời nến khỏi luồng gió. Nếu vẫn khói, nên ngưng dùng loại nến đó.
Nến thơm để lâu có bị hỏng không?
Nến để lâu có thể nhạt mùi, đổi màu nhẹ, nhất là khi gặp nắng và nóng. Cất nơi khô mát, đậy nắp. Nến bị nứt, bấc mục, mùi lạ thì nên bỏ.
Đặt nến thơm ở cửa hàng có được không?
Được, nếu có người trông và xa hàng hóa dễ cháy như vải, giấy. Nhiều cửa hàng chọn máy khuếch tán hoặc nến điện để an toàn hơn. Nên kiểm quy định phòng cháy của toà nhà, trung tâm thương mại nơi mình thuê.