Khi mặt đường được tôn cao nhiều lần, ngôi nhà xây từ mấy chục năm trước trở thành chỗ trũng: mưa lớn là nước tràn qua ngưỡng cửa. Nâng nền là cách xử lý phổ biến nhất. Về phong thủy, nguyên tắc được nhắc nhiều là "tiền thấp hậu cao": đường thấp hơn sân, sân thấp hơn nền nhà, phần sau nhà không thấp hơn phần trước. Về kỹ thuật, nâng bao nhiêu phải tính từ mức ngập thực tế và từ chiều cao tầng còn lại sau khi nâng.
Bài này giải thích quan niệm về nhà trũng, so sánh các cách nâng nền thường gặp, chỉ ra những thứ bị ảnh hưởng dây chuyền (cửa, cầu thang, ống thoát, bể phốt, ổ điện) và cách sắp thứ tự công việc. Phần quan niệm được ghi rõ là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Nhà thấp hơn mặt đường: quan niệm nói gì
Trong phong thủy hình thế, đường xá được coi như dòng nước. Nhà nằm thấp hơn đường thì "nước" từ đường đổ dồn vào nhà. Có hai cách đọc trái ngược nhau về điều này. Một số người cho rằng nước chảy vào là tài lộc chảy vào, nên nhà hơi thấp không đáng lo. Phần đông người làm nghề thì đọc theo hướng khác: nước dồn vào chỗ trũng mang theo bụi bẩn, khí ẩm, và nhà ở thế thấp thì "bị đè", không thoáng.
Nguyên tắc tiền thấp hậu cao xuất hiện trong nhiều cách giảng phong thủy nhà ở: trước mặt nhà nên thấp và thoáng, phía sau nên cao và vững như có chỗ tựa. Khi đường phía trước cao hơn nền nhà, thế này bị đảo ngược ở phía trước. Đây là quan niệm, nhưng hình ảnh nó mô tả lại khớp với một chuyện rất thật: nước mưa luôn tìm chỗ thấp, và nhà thấp hơn đường gần như chắc chắn bị ngập khi cống quá tải.
Vì vậy dù đọc theo cách nào, khi nhà đã bị nước tràn vào thì cả hai phía đều đồng ý là nên xử lý. Câu hỏi còn lại chỉ là nâng bao nhiêu và nâng bằng cách nào.
Các cách nâng nền thường gặp
Tuỳ chênh lệch cao độ, ngân sách và kết cấu nhà, có ba cách làm hay được đem ra so sánh:
| Cách làm | Làm thế nào | Ưu điểm | Điều phải chấp nhận |
|---|---|---|---|
| Nâng sàn tầng trệt | Đắp thêm lớp vật liệu, đầm chặt, đổ lớp bê tông mới, lát lại | Đơn giản, chi phí thấp nhất, làm từng phần được | Trần tầng trệt thấp đi đúng bằng phần nâng; cửa, bậc cầu thang đầu phải sửa |
| Nâng nền kèm nâng trần hoặc làm lại tầng trệt | Nâng sàn và đồng thời nâng dầm, sàn tầng hai nếu kết cấu cho phép | Giữ được chiều cao sử dụng | Phức tạp, gần như là sửa lớn, cần khảo sát kết cấu và thường cần giấy phép |
| Kích nâng cả căn nhà | Cắt nhà khỏi móng, dùng hệ kích nâng đồng loạt rồi xây bù phần chân | Giữ nguyên chiều cao các tầng, ít phá dỡ bên trong | Kỹ thuật chuyên môn cao, chỉ làm với đơn vị có kinh nghiệm và hồ sơ khảo sát đầy đủ |
Phần lớn nhà phố cũ chọn cách thứ nhất vì chênh lệch chỉ vài chục phân. Khi chênh lệch lớn tới mức nâng sàn xong trần chỉ còn thấp lè tè, gia đình nên cân nhắc cách thứ hai hoặc thứ ba, dù tốn kém hơn, vì một tầng trệt quá thấp sẽ bí, nóng và khó dùng lâu dài.
Nâng bao nhiêu là đủ
Con số nâng không nên lấy theo cảm giác hay theo nhà bên cạnh. Cách tính hợp lý bắt đầu từ ba mốc: cao độ mặt đường hiện tại ngay trước nhà, mức nước ngập cao nhất mà gia đình từng thấy trong vài năm gần đây, và dự kiến đường sẽ còn được tôn thêm hay không. Nền mới nên cao hơn mức ngập cao nhất một khoảng an toàn, đồng thời cao hơn mặt đường để giữ thế tiền thấp hậu cao.
Ví dụ giả định: một ngôi nhà ở Cần Thơ có nền thấp hơn mặt đường 25 cm, mùa mưa nước từng lên ngập cao hơn mặt đường khoảng 15 cm. Nếu chỉ nâng cho bằng mặt đường, nhà vẫn ngập. Gia đình quyết định nâng 50 cm, nền mới cao hơn đường 25 cm, đổi lại trần tầng trệt từ 3,6 m còn 3,1 m. Đó là một sự đánh đổi có tính toán.
Ở chiều ngược lại, nâng quá cao cũng có giá. Nhà cao hơn đường quá nhiều thì lối dắt xe lên dốc, bậc tam cấp dài ra lấn vỉa hè, và trần tầng trệt bị bóp nhiều hơn. Phong thủy coi trọng thế cân bằng: cao để không bị đè, nhưng không cao vọt lên như đứng trên bục. Một khoảng cao vừa phải so với đường, đủ cho nước thoát ra và người đi lại thoải mái, là hợp cả hai bên.
Nếu cả dãy phố đang cùng tính chuyện nâng nền, nên nói chuyện với các nhà bên cạnh để chọn một cao độ gần nhau. Nhà nào nâng sau mà thấp hơn hẳn sẽ thành chỗ nước dồn về, còn nhà nâng vượt lên một mình thì mép tường chung dễ thấm.
Những thứ bị ảnh hưởng dây chuyền khi nâng nền
Nâng nền không chỉ là đổ thêm một lớp sàn. Danh sách dưới đây là những chỗ hay bị quên:
- Cửa chính và cửa phòng: chiều cao thông thủy giảm đúng bằng phần nâng. Nhiều gia đình đo lại cửa theo thước Lỗ Ban vì lúc làm nhà đã chọn kích thước theo quy ước này; quan trọng hơn là cửa phải đủ cao để người đi qua không cúi.
- Bậc cầu thang đầu tiên: nâng nền làm bậc đầu thấp hơn hẳn các bậc khác, dễ vấp. Phải làm lại một hai bậc đầu cho đều.
- Ổ cắm, công tắc, bảng điện: phải dời lên cho đủ cao so với nền mới, nhất là ở nhà từng bị ngập.
- Ống thoát nước sàn và nhà vệ sinh: nâng nền đồng nghĩa với việc làm lại độ dốc ống. Nếu cống chung ngoài đường cao hơn ống ra của nhà, cần van một chiều hoặc hố ga có bơm để tránh nước chảy ngược.
- Bể phốt và hố ga: nắp phải nâng theo nền, kiểm tra ống thông hơi.
- Tủ bếp, thiết bị vệ sinh: thường phải tháo ra lắp lại; tủ bếp xây cố định có khi phải làm mới.
- Chân tường: phần tường cũ nằm dưới nền mới cần xử lý chống thấm, tránh hơi ẩm leo lên.
Liệt kê đủ những thứ này trước khi khởi công giúp dự trù chi phí sát hơn và tránh cảnh làm xong nền lại phải đục ra sửa ống.
Giữ tiền thấp hậu cao ngay trong nhà
Sân trước thấp hơn nền nhà. Nếu có sân hoặc khoảng lùi phía trước, nên giữ sân thấp hơn nền trong nhà và có độ dốc ra phía đường. Nước mưa hắt vào sân sẽ chảy ra ngoài chứ không tràn vào nhà.
Phía sau không thấp hơn phía trước. Có những nhà chỉ nâng phần trước, phần bếp phía sau giữ nguyên nên thấp hơn. Theo quan niệm, đây là thế "trước cao sau thấp" không được ưa; về thực tế, phần sau thấp thành chỗ đọng nước và ẩm. Nâng đồng đều hoặc nâng phía sau ngang bằng là hợp hơn.
Tránh bậc lên xuống vụn vặt. Nâng nền từng phòng mỗi lúc một ít dễ tạo ra nhiều bậc nhỏ giữa các phòng. Đây là nguyên nhân vấp ngã hay gặp, nhất là với người lớn tuổi và trẻ nhỏ. Nếu phải có chênh, gom thành một bậc rõ ràng, có màu hoặc vật liệu khác để dễ nhận biết.
Ngưỡng cửa vừa phải. Một ngưỡng cửa thấp ở cửa chính giúp chặn nước hắt và bụi. Nhiều người còn coi ngưỡng cửa là chỗ "giữ khí" theo quan niệm xưa. Ngưỡng quá cao lại vướng xe lăn, xe đẩy và dễ vấp.
Khi chưa nâng nền được: giảm thiệt hại trong lúc chờ
Không phải gia đình nào cũng nâng nền ngay được: có khi chưa đủ chi phí, có khi đang chờ đường làm xong để biết cao độ cuối cùng, có khi nhà đang cho thuê. Trong thời gian đó, vẫn có những việc nhỏ giúp nhà bớt khổ mỗi mùa mưa. Tấm chắn nước tháo lắp ở cửa chính, làm bằng gỗ, nhôm hoặc thép có gioăng, là cách nhiều nhà phố dùng: trời mưa lớn thì gài vào khe hai bên cửa, tạnh thì tháo ra.
Van một chiều lắp ở ống thoát sàn và ống ra cống ngăn nước bẩn từ cống chung tràn ngược vào nhà, đây là nguồn ô nhiễm nhiều người không để ý. Ổ cắm ở tầng trệt nên dời lên cao trước, việc này rẻ mà giảm hẳn nguy cơ chập điện khi ngập. Đồ điện tử, giấy tờ, đồ thờ ở tầng trệt nên có chỗ để trên cao, sẵn sàng chuyển lên lầu khi có tin mưa lớn.
Theo quan niệm, những việc này không làm đổi "thế" của ngôi nhà, vì nền vẫn thấp hơn đường. Nhưng chúng giữ cho nhà khô, sạch và an toàn hơn trong lúc chờ một đợt sửa đúng nghĩa. Khi đã đủ điều kiện nâng nền, các thứ như van một chiều và ổ điện đặt cao vẫn tiếp tục có ích, không phải bỏ đi.
Thứ tự làm cho đỡ phải sửa đi sửa lại
Một đợt nâng nền gọn gàng thường theo trình tự sau:
- Đo cao độ mặt đường, nền nhà hiện tại, ghi lại mức ngập cao nhất đã thấy.
- Chọn cách nâng phù hợp với chênh lệch và kết cấu; với nâng trần hay kích nhà thì phải khảo sát kết cấu trước.
- Chốt cao độ nền mới, tính lại cửa, bậc thang, độ dốc ống, vị trí ổ điện.
- Nếu gia đình theo tập quán, chọn ngày bắt đầu đục phá; dời bàn thờ nếu đặt ở tầng trệt.
- Làm đường ống thoát nước và điện âm trước, rồi mới đắp và đổ nền.
- Lát nền, làm lại cửa, bậc, lắp lại thiết bị; kiểm tra thoát nước bằng cách xả thử.
Bước xả thử ở cuối thường bị bỏ qua. Đổ vài xô nước ở nhà vệ sinh, sân, bếp và xem nước có chảy hết, có chảy về đúng hướng hay không. Phát hiện sai độ dốc lúc này còn sửa được, để tới mùa mưa thì đã muộn.
Câu hỏi thường gặp
Nâng nền nhà có cần xin phép xây dựng không?
Nâng sàn bên trong mà không đụng kết cấu chịu lực, không đổi mặt ngoài thường được coi là sửa chữa bên trong. Nếu kèm nâng trần, đổi kết cấu, hoặc kích nâng cả nhà thì nhiều khả năng phải xin phép. Hãy hỏi cơ quan cấp phép địa phương vì quy định có thể thay đổi.
Nâng nền có cần xem ngày không?
Nhiều gia đình coi nâng nền là sửa vừa, chỉ chọn ngày bắt đầu đục phá và làm một lễ trình ngắn. Một số nhà không xem gì. Điều quan trọng hơn là chọn mùa khô để nền kịp đông kết và không bị mưa ngập giữa chừng.
Nhà thấp hơn đường có phải là nhà xấu theo phong thủy không?
Theo nhiều cách giảng, nhà trũng hơn đường không hợp thế tiền thấp hậu cao, nhưng đây là quan niệm. Thực tế đáng lo hơn là nguy cơ ngập, ẩm và nước thải chảy ngược. Nếu nhà chưa từng ngập và thoát nước tốt, nhiều gia đình vẫn ở yên ổn.
Nâng nền xong cửa chính bị thấp thì làm sao?
Có thể nâng lanh tô cửa nếu kết cấu cho phép, hoặc thay cửa mới với chiều cao phù hợp. Nhiều người tiện dịp đo lại theo thước Lỗ Ban theo quy ước dân gian. Dù chọn số đo nào, cửa vẫn cần đủ cao cho người đi lại thoải mái.
Có nên nâng nền cao hơn hẳn nhà hàng xóm cho chắc không?
Không nên nâng quá nhiều. Nhà cao vọt so với dãy phố làm lối xe dốc, bậc lấn vỉa hè và có thể khiến nước từ nhà mình dồn sang nhà bên. Nâng vừa đủ cao hơn mức ngập và giữ thoát nước tốt là cách hợp lý.
Nâng nền có ảnh hưởng tới bàn thờ ở tầng trệt không?
Có, vì thi công sẽ gây bụi và phải tháo dỡ đồ đạc. Nhiều gia đình làm lễ xin dời bàn thờ, đặt tạm ở chỗ cao ráo, rồi an vị lại khi nền đã xong. Sau khi nâng, cũng nên kiểm tra lại chiều cao bàn thờ so với nền mới.