Theo phong thủy, mùi là dấu hiệu dễ nhận nhất cho biết khí trong nhà đang lưu thông hay bị tù: nhà thoáng, sạch thì mùi nhẹ và trung tính; nhà bí, ẩm, có nguồn bẩn thì mùi đọng lại. Cách xử lý đúng là tìm và loại nguồn mùi, mở đường gió, rồi mới tính tới hương thơm.
Cổ thư phong thủy nói nhiều về gió và nước, ít nói trực tiếp về mùi. Nhưng trong kinh nghiệm dân gian, "nhà có mùi" luôn được coi là dấu hiệu không tốt: mùi ẩm là nhà thiếu nắng, mùi cống là đường nước có vấn đề, mùi hôi là có thứ hỏng mà chưa ai thấy. Bài này phân loại các mùi thường gặp trong nhà Việt, chỉ nguồn của từng loại và cách xử lý, rồi bàn tới vị trí của hương thơm trong quan niệm phong thủy. Đây là quan niệm tham khảo, mức tin tuỳ mỗi người, còn phần vệ sinh thì áp dụng được ngay.
Vì sao mùi được coi là dấu hiệu của khí
Chữ "phong thủy" ghép từ gió và nước, hai thứ vận chuyển khí. Một ngôi nhà được coi là tốt khi khí vào được, đi vòng qua các phòng và ra đi một cách êm, không lùa thẳng, không đọng. Mùi là thứ đi theo không khí, nên nó trở thành cách cảm nhận khí bằng mũi: chỗ nào khí đọng thì mùi đọng, chỗ nào khí lùa mạnh thì mùi bị cuốn đi rất nhanh.
Từ góc vật lý, điều này khá dễ hiểu. Mùi là các phân tử bay hơi từ một nguồn: rác, nấm mốc, thức ăn, vật liệu mới, cơ thể người. Khi không khí đứng yên, nồng độ các phân tử đó tăng dần trong phòng; khi có thông gió, chúng được pha loãng và đưa ra ngoài. Vì vậy mùi nặng trong nhà thường đi kèm hai việc: có nguồn, và thiếu trao đổi khí.
Một điểm hay bị bỏ qua là mũi người quen mùi rất nhanh. Người sống trong nhà nhiều ngày thường không còn ngửi thấy mùi của chính nhà mình, trong khi khách vừa bước vào đã nhận ra. Do đó, khi tự đánh giá, bạn nên ra ngoài một lúc rồi quay vào, hoặc nhờ người thân ở xa ghé thăm nói thật cảm nhận. Phong thủy hay nói "khí ở lối vào" quyết định ấn tượng đầu tiên; mùi ở lối vào chính là phần khách cảm nhận trước cả mắt nhìn.
Các mùi hay gặp trong nhà: nguồn và cách đọc
Mỗi loại mùi gần như chỉ thẳng tới một nhóm nguồn. Bảng dưới gom những mùi hay gặp trong nhà phố, căn hộ, nhà quê ở Việt Nam.
| Mùi | Nguồn thường gặp | Cách đọc theo quan niệm | Hướng xử lý |
|---|---|---|---|
| Ẩm mốc, hăng hăng | Tường thấm, góc khuất sau tủ, mùa nồm, phòng đóng kín lâu | Âm khí nặng, thiếu nắng | Chống thấm, kê tủ cách tường, hút ẩm, mở cửa giờ khô |
| Mùi cống, trứng thối | Ống thoát sàn khô nước, bẫy nước hỏng, ống thông hơi bể phốt sai | Uế khí lọt vào nhà | Đổ nước vào thoát sàn ít dùng, thay phễu chống mùi, kiểm ống thông hơi |
| Mùi dầu mỡ, khói bếp đọng | Máy hút mùi yếu, bếp kín, rèm và tủ bám mỡ | Hỏa khí tràn sang khu khác | Vệ sinh lưới lọc, hút ra ngoài, đóng cửa bếp khi chiên rán |
| Mùi rác, mùi chua | Thùng rác không nắp, nước đọng dưới tủ lạnh, khay rau | Uế khí trong khu ăn uống | Đổ rác hằng ngày, rửa thùng, lau khay xả tủ lạnh |
| Mùi sơn, mùi gỗ công nghiệp mới | Sơn tường, keo, ván ép, nệm mới | Nhà mới chưa ổn | Thông gió nhiều tuần trước khi vào ở, hạn chế đóng kín |
| Mùi thú nuôi | Khay cát, chỗ nằm, nước tiểu thấm sàn | Khí ô uế ở khu sinh hoạt | Dời khu vệ sinh thú nuôi ra chỗ thoáng, giặt đệm định kỳ |
| Mùi khói hương đậm | Thắp nhiều nén, phòng thờ kín | Hương hỏa vượng quá mức | Giảm số nén, mở thông gió phòng thờ |
Mùi cống và mùi ẩm mốc là hai loại cần xử lý sớm nhất, vì chúng thường báo một lỗi kỹ thuật (thấm, hở bẫy nước) sẽ nặng dần theo thời gian. Mùi sơn và gỗ mới thì nên tránh che bằng hương thơm; cách đúng là để nhà "thở" đủ lâu trước khi vào ở, nhất là khi có trẻ nhỏ.
Mùi ở từng khu và lời khuyên quen thuộc
Lối vào và phòng khách. Đây là "minh đường" trong nhà theo cách nói phong thủy. Kệ giày kín, nhiều đôi giày ẩm là nguồn mùi phổ biến nhất ở lối vào. Nên dùng kệ có khe thoáng, phơi giày trước khi cất và lau sàn lối vào thường xuyên.
Bếp. Bếp thuộc Hỏa, được phép có mùi nấu nướng nhưng mùi không nên lan khắp nhà. Ống hút mùi đẩy thẳng ra ngoài hiệu quả hơn loại lọc tuần hoàn; nếu nhà ống chỉ có thể dùng loại tuần hoàn, nên thay than lọc đúng hạn.
Phòng ngủ. Phòng ngủ là khu tĩnh, cần không khí trong. Chăn ga ẩm, tủ quần áo kín, nệm cũ là nguồn mùi chính. Mở cửa phòng ít nhất một lần mỗi ngày để trao đổi khí, phơi chăn khi có nắng.
Nhà vệ sinh. Phong thủy muốn khu này kín, khuất và không để mùi lan. Ngoài vệ sinh thường ngày, hãy kiểm ống thoát sàn và quạt hút: quạt yếu hoặc không có ống thoát ra ngoài là lý do phổ biến khiến mùi tràn sang phòng ngủ.
Gian thờ. Gian thờ có mùi hương trầm là điều tự nhiên, nhưng nếu phòng thờ kín, mùi khói đậm đặc và ám vào tường, nên thắp ít nén hơn và bố trí lỗ thông gió hoặc cửa sổ nhỏ. Đây là quan niệm "hương hỏa ấm" chứ không phải "hương hỏa đặc".
Kho, gầm cầu thang. Những chỗ ít mở thường giữ mùi ẩm. Theo quan niệm, góc tối đọng khí là nơi "âm khí tụ". Cách làm thực tế là dọn bớt đồ, kê đồ trên kệ cách sàn, đặt gói hút ẩm và mở cửa định kỳ.
Xử lý một ngôi nhà có mùi: các bước theo thứ tự
Khi cả nhà có mùi mà chưa rõ từ đâu, làm theo thứ tự dưới đây sẽ nhanh hơn việc đi mua chất thơm.
- Ra ngoài mười lăm phút rồi quay vào. Ghi lại cảm nhận đầu tiên ở lối vào, phòng khách, bếp, từng phòng ngủ.
- Khoanh vùng nguồn. Đi từ phòng nặng mùi nhất, ngửi gần sàn, gần tủ, gần thoát sàn, sau rèm. Mùi thường đậm nhất sát nguồn.
- Loại nguồn. Đổ rác, giặt rèm, lau sau tủ lạnh, đổ nước vào các thoát sàn lâu không dùng, rửa thùng rác, phơi chăn nệm.
- Mở đường gió. Mở hai cửa ở hai phía đối diện để tạo gió xuyên phòng vào giờ không khí ngoài khô và sạch. Mùa nồm thì đóng cửa, chạy máy hút ẩm hoặc điều hòa chế độ khô.
- Sửa lỗi kỹ thuật. Nếu mùi cống hoặc mùi mốc trở lại sau vài ngày, gọi thợ kiểm bẫy nước, ống thông hơi, chỗ thấm. Che mùi bằng hương sẽ chỉ làm chậm việc phát hiện lỗi.
- Duy trì. Lập lịch nhỏ: đổ rác mỗi ngày, giặt rèm theo mùa, vệ sinh lưới lọc máy hút mùi và điều hòa định kỳ.
- Lúc này mới thêm hương. Khi nhà đã sạch mùi, một chút hương hoa tươi, tinh dầu nhẹ hoặc hương trầm ở gian thờ mới thật sự dễ chịu.
Hương thơm có vị trí gì trong phong thủy
Trong văn hoá Việt, hương trước hết gắn với việc thờ cúng: nén hương thắp lên bàn thờ là cách nối người sống với tổ tiên. Trong phong thủy nhà ở, hương thơm còn được hiểu như một cách làm "sạch khí", đánh dấu sự chăm sóc. Nhiều gia đình có thói quen xông nhà cuối năm, đốt trầm khi có khách, cắm hoa ngâu, hoa nhài, hoa bưởi theo mùa. Những việc này mang ý nghĩa văn hoá rõ ràng và tạo cảm giác ấm cúng.
Tuy vậy, hương thơm không thay được thông gió. Đốt hương trong phòng kín làm tăng khói và bụi mịn, nhất là với nhang chất lượng kém. Mùi thơm đậm che mùi hôi chứ không loại nó; một thời gian sau, hai mùi trộn lẫn còn khó chịu hơn. Phong thủy coi trọng sự lưu thông, nên một ngôi nhà mở cửa đều đặn, có nắng vào, có gió đi qua đã đáp ứng phần lớn mục tiêu mà hương thơm hướng tới.
Nếu muốn xông nhà theo tập quán dịp cuối năm hay khi dọn về nhà mới, nên chọn cách ít khói, làm trong thời gian ngắn và mở cửa sau khi xông. Các cách xông cụ thể bằng trầm, bột xông, tinh dầu là một chủ đề riêng; ở đây chỉ nhắc nguyên tắc: sạch trước, thơm sau, vừa đủ.
Mùi trong nhà theo mùa ở ba miền
Miền Bắc có mùa nồm vào khoảng cuối đông sang xuân: không khí ẩm gặp tường, sàn còn lạnh nên đọng nước, mùi mốc xuất hiện ở góc tủ, chăn gối, giày dép. Những ngày này, mở cửa đón gió nồm vào nhà lại làm ẩm thêm; cách đúng là đóng cửa vào giờ ẩm nhất, chạy máy hút ẩm hoặc điều hòa chế độ khô, rồi mở cửa khi trời hanh trở lại. Dân gian gọi là nhà "đổ mồ hôi", phong thủy gọi là âm khí thịnh; hai cách nói cùng chỉ một hiện tượng.
Miền Trung có mùa gió Tây khô nóng và mùa mưa bão. Mùa nóng, mùi rác, mùi thức ăn hỏng nhanh hơn, nên việc đổ rác hằng ngày quan trọng hơn mọi mùa. Mùa mưa kéo dài, nhà ven sông ven biển dễ thấm, cần kiểm chân tường và đồ gỗ sau mỗi đợt lũ. Ở miền Nam, mưa chiều theo mùa làm cống dễ trào mùi ở nhà thấp hơn mặt đường; nâng phễu thoát sàn, lắp van một chiều ở cửa xả là cách nhiều gia đình đã làm.
Nắm được nhịp mùa của nơi mình ở, bạn sẽ biết thời điểm nào cần mở nhà, thời điểm nào nên đóng, thay vì làm một công thức cho cả năm.
Những điều nên tránh khi khử mùi trong nhà
Một số cách khử mùi lan truyền rộng nhưng không an toàn hoặc phản tác dụng.
- Trộn nhiều chất tẩy rửa với nhau. Trộn nước tẩy có clo với chất tẩy có axit hoặc amoniac có thể sinh khí độc. Mỗi lần chỉ dùng một loại, xả nước sạch giữa các lần.
- Xịt thơm liên tục trong phòng kín. Xịt phòng chỉ che mùi trong thời gian ngắn và thêm hóa chất vào không khí. Ưu tiên loại nguồn và thông gió.
- Đốt nhiều nhang, nhiều nến cùng lúc. Khói và muội làm tường, trần ám đen, không khí nặng hơn. Vừa đủ là đủ.
- Bịt kín thoát sàn để khỏi mùi. Thoát sàn là lối thoát nước khi có sự cố. Thay vào đó, lắp phễu chống mùi có bẫy nước hoặc van một chiều.
- Đặt vật phẩm thay cho việc sửa. Không có vật phẩm nào làm hết mùi cống hay mùi mốc. Nếu muốn bày vật phẩm cho đẹp, hãy làm sau khi đã xử lý nguồn.
Nhà có người già, trẻ nhỏ, người bị hen hay dị ứng nên thận trọng hơn với khói và hương liệu. Khi có biểu hiện khó thở, ho kéo dài, hãy hỏi bác sĩ thay vì thêm hương để át mùi.
Câu hỏi thường gặp
Nhà mới xây vào ở bao lâu thì hết mùi sơn?
Không có con số chung vì phụ thuộc loại sơn, keo, đồ gỗ và mức thông gió. Nhiều gia đình để nhà mở cửa vài tuần trước khi vào ở. Nếu vào sớm, mở cửa thường xuyên, hạn chế đóng kín phòng ngủ có đồ gỗ công nghiệp mới.
Đặt than hoạt tính có khử được mùi trong nhà không?
Than hoạt tính hấp phụ được một phần mùi trong không gian nhỏ như tủ giày, tủ quần áo. Với cả căn phòng, hiệu quả hạn chế. Nên coi đây là biện pháp phụ, sau khi đã loại nguồn và thông gió.
Mùi cống chỉ xuất hiện khi trời mưa là do đâu?
Khi mưa lớn, áp suất trong hệ thống thoát nước thay đổi, khí trong cống dễ bị đẩy ngược qua các điểm hở như thoát sàn khô nước hoặc ống thông hơi đặt sai. Nên kiểm bẫy nước và đầu ống thông hơi bể phốt.
Có nên đốt trầm mỗi ngày để nhà thơm không?
Theo tập quán, nhiều gia đình đốt trầm ở gian thờ hoặc khi có khách. Đốt mỗi ngày trong phòng kín làm tăng khói. Nếu muốn dùng hằng ngày, chọn cách ít khói, lượng nhỏ, mở cửa và không đốt trong phòng ngủ khi đang ngủ.
Phong thủy có kiêng mùi nào trong phòng ngủ không?
Quan niệm phổ biến khuyên phòng ngủ yên và trong lành, tránh mùi nặng như hương đậm, hóa chất, mùi ẩm. Lý do thực tế là mùi mạnh dễ gây khó ngủ, đau đầu với người nhạy cảm. Phòng ngủ chỉ cần sạch và thoáng.
Nhà nuôi chó mèo có bị coi là xấu về phong thủy vì mùi không?
Phong thủy không cấm nuôi thú. Điều được khuyên là khu ăn ngủ và vệ sinh của thú nuôi nên ở chỗ thoáng, xa gian thờ và bếp, được vệ sinh thường xuyên. Mùi thú nuôi xử lý được bằng vệ sinh và thông gió.