Màu theo phương vị là cách chia mặt bằng nhà thành tám khu quanh tâm nhà theo bát quái hậu thiên, rồi gán cho mỗi khu một nhóm màu theo hành của khu đó: Bắc thuộc Thủy (đen, xanh dương), Đông và Đông Nam thuộc Mộc (xanh lá), Nam thuộc Hỏa (đỏ, cam), Tây Nam và Đông Bắc thuộc Thổ (vàng đất, nâu, be), Tây và Tây Bắc thuộc Kim (trắng, xám, ánh kim). Trung cung, tức phần giữa nhà, cũng thuộc Thổ.
Muốn dùng được, bạn cần ba việc: xác định đúng tâm nhà và các khu, hiểu mỗi khu "muốn" màu gì theo quan niệm, và biết lúc nào nên để nắng, gió, công năng phòng thắng bảng màu. Bài này đi đủ ba việc, kèm một ví dụ giả định cho nhà ống. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Chia tám khu cho đúng trước khi bàn màu
Phần lớn lời khuyên màu theo phương vị sai ngay từ bước chia khu. Quy trình phổ biến như sau:
- Vẽ mặt bằng tầng cần xét theo đúng tỉ lệ, lấy phần nhà có mái che làm chuẩn; sân trước, ban công nhỏ thường không tính, phần nhô ra lớn thì tuỳ phái.
- Tìm tâm nhà: với mặt bằng chữ nhật là giao điểm hai đường chéo; với mặt bằng khuyết góc, chữ L, có thể bù góc khuyết cho thành hình chữ nhật rồi lấy tâm, hoặc tìm trọng tâm hình (cắt mặt bằng ra bìa cứng, tìm điểm giữ thăng bằng).
- Đo hướng bằng la bàn hoặc ứng dụng la bàn, đứng xa cổng sắt, ô tô, tủ lạnh để tránh nhiễu từ; đo vài lần ở vài chỗ rồi lấy số ổn định.
- Từ tâm, kẻ tám tia cách nhau 45 độ để chia tám khu: Bắc là khoảng 337,5–22,5 độ, Đông Bắc 22,5–67,5 độ, Đông 67,5–112,5 độ, và cứ thế vòng tiếp.
- Ghi tên phòng nằm trong mỗi khu. Một phòng có thể nằm vắt qua hai khu; khi đó xét theo phần lớn diện tích, hoặc chia phòng ra hai nửa.
Có phái chia nhà thành lưới chín ô bằng nhau (cửu cung) thay vì tám tia hình quạt. Với nhà vuông, hai cách cho kết quả gần giống nhau; với nhà ống dài hẹp, lưới chín ô cho các khu méo hẳn. Bạn chọn một cách và giữ nhất quán cho cả nhà.
Tám khu và nhóm màu theo quan niệm
Bảng dưới tóm tắt màu bản vị (màu của chính hành khu đó), màu tương sinh (màu của hành sinh ra hành khu đó) và màu thường được khuyên dùng ít. Cột cuối là lý do thực tế nên cân thêm.
| Khu (quẻ) | Hành | Màu bản vị | Màu tương sinh | Dùng ít | Điều thực tế cần cân |
|---|---|---|---|---|---|
| Bắc (Khảm) | Thủy | đen, xanh dương | trắng, xám (Kim) | vàng đất đậm | ít nắng trực tiếp, dễ lạnh và tối vào mùa đông miền Bắc |
| Đông Bắc (Cấn) | Thổ | vàng đất, be, nâu | đỏ, cam nhạt (Hỏa) | xanh lá đậm | nắng sáng nhẹ, thường là khu mát |
| Đông (Chấn) | Mộc | xanh lá | xanh dương nhạt (Thủy) | trắng, xám ánh kim | nắng sáng sớm, dễ chịu |
| Đông Nam (Tốn) | Mộc | xanh lá, xanh ngọc | xanh dương nhạt (Thủy) | trắng, xám ánh kim | đón gió mùa hè ở nhiều vùng |
| Nam (Ly) | Hỏa | đỏ, cam, hồng | xanh lá (Mộc) | đen, xanh than | nắng nhiều, nhất là ở miền Bắc mùa đông |
| Tây Nam (Khôn) | Thổ | vàng đất, be, kem | đỏ, cam nhạt (Hỏa) | xanh lá đậm | nắng chiều xiên, nóng |
| Tây (Đoài) | Kim | trắng, xám bạc | vàng đất, be (Thổ) | đỏ rực | nắng chiều gắt nhất trong ngày |
| Tây Bắc (Càn) | Kim | trắng, xám, ánh kim | vàng đất, be (Thổ) | đỏ rực | nắng chiều cuối ngày mùa hè |
| Trung cung | Thổ | vàng nhạt, be, kem | cam nhạt (Hỏa) | xanh lá đậm | thường thiếu sáng nhất trong nhà ống |
Đọc bảng xong, bạn sẽ thấy nhiều chỗ "tự nhiên hợp lý": khu Tây và Tây Bắc vốn nóng nắng chiều được khuyên dùng trắng, xám — đúng là những màu phản xạ nhiều ánh sáng và nhìn mát mắt. Khu Đông nhận nắng sớm dịu thì hợp xanh lá. Nhưng cũng có chỗ đá nhau: khu Nam và Tây Nam được gán đỏ, cam — màu "nóng" — trong khi ở phần lớn Việt Nam đây là những phía đón nắng nhiều.
Khi bảng màu và nắng gió đá nhau, ưu tiên cái gì
Trường hợp hay gặp nhất là phòng ngủ ở khu Tây Nam hoặc phòng khách ở khu Nam. Bảng màu khuyên đỏ, cam, vàng đậm; nhưng nếu phòng có cửa sổ lớn đón nắng chiều, tường sơn đỏ cam sẽ khiến phòng trông nóng hơn, ánh sáng phản lên mặt và đồ vật cũng ngả đỏ, đến tối bật đèn vàng thì càng bí. Người ở trong đó sẽ thấy khó chịu trước khi kịp thấy "hợp phương".
Cách xử lý mà nhiều người làm nghề dùng là tách hai tầng: tầng nền (tường lớn, trần) theo ánh sáng và khí hậu, tầng nhấn (vải, gốm, tranh, đèn) theo phương vị. Phòng phía Tây Nam nắng chiều vẫn có thể sơn be sáng, kem nhạt — cũng thuộc nhóm Thổ, vừa đúng bản vị vừa không nóng — rồi đặt một chiếc gối, một bình gốm men đỏ cam nhỏ.
Ngược lại, khu Bắc ở nhà miền Bắc mùa đông vốn lạnh và tối, bảng màu lại gợi ý đen, xanh dương. Tường xanh than ở một phòng thiếu nắng sẽ thành hang. Ở đây nên dùng nền trắng ngà hoặc xám rất nhạt (Kim, sinh Thủy), để màu xanh dương vào rèm, thảm. Nguyên tắc chung: màu nền không bao giờ được làm phòng tối hoặc nóng hơn mức chịu được, bất kể phương nào.
Mức dùng màu theo phương: ba cấp từ nhẹ đến đậm
Cấp một — điểm nhấn rời. Một bình gốm, một tấm thảm, một khung tranh, bộ gối mang màu của khu. Chiếm vài phần trăm diện tích nhìn thấy, dễ thay, dễ thử. Đây là mức phù hợp cho hầu hết gia đình, nhất là nhà thuê.
Cấp hai — một mảng tường nhấn. Sơn một bức tường (thường là tường sau sofa, sau đầu giường, sau bàn làm việc) bằng màu của khu ở độ đậm vừa phải, ba mặt còn lại giữ màu nền. Mảng tường nhấn nên là tường không bị nắng chiếu thẳng để màu khỏi chói và đỡ phai.
Cấp ba — cả phòng theo màu khu. Sơn cả phòng theo màu bản vị. Chỉ nên làm khi màu đó ở sắc nhạt (xanh lá rất nhạt, vàng kem, xám ngà) và ánh sáng của phòng chịu được. Với các màu đậm như đỏ, đen, xanh than, cấp ba gần như luôn gây khó chịu sau vài tháng.
Một mẹo kiểm nhanh. Đứng ở cửa phòng nhìn vào, nếu màu theo phương vị là thứ đầu tiên đập vào mắt, có lẽ bạn đang dùng hơi quá tay. Màu theo phương vị trong phong thủy được hiểu là "gợi", không phải "phô".
Nhà ống, căn hộ: những trường hợp chia khu khó
Nhà ống mặt tiền 4–5 mét, sâu 15–20 mét là kiểu nhà phổ biến nhất ở đô thị Việt Nam, và cũng là kiểu khó áp màu theo phương nhất. Khi chia tám khu hình quạt từ tâm, các khu ở hai bên hông chỉ là những dải rất mỏng, nhiều khi chỉ là bức tường chung với nhà hàng xóm. Phần lớn diện tích rơi vào hai khu đầu và cuối nhà, cộng trung cung ở giữa.
Với nhà ống, cách thực tế là chỉ quan tâm ba vùng: khu phía mặt tiền, khu phía sau và trung cung. Trung cung nhà ống thường là cầu thang, giếng trời hoặc phòng thiếu sáng nhất; màu Thổ nhạt như kem, be sáng rất hợp vì vừa đúng hành vừa giúp hắt sáng. Khu mặt tiền và khu phía sau theo hướng thực của nhà.
Căn hộ chung cư thì nên chia khu theo lòng căn hộ, không theo cả toà nhà. Nhiều căn hộ có hình răng cưa, cột lồi; khi đó bù các chỗ khuyết nhỏ cho đủ hình chữ nhật rồi lấy tâm. Nếu một phòng ngủ nằm vắt hai khu, đừng cố chia nhỏ màu trong cùng một phòng — chọn theo khu chiếm phần lớn, hoặc đơn giản giữ màu nền và đặt điểm nhấn hợp cả hai hành (ví dụ khu Tây giáp Tây Bắc đều là Kim, không có gì phải băn khoăn).
Năm lỗi hay gặp khi phối màu theo phương vị
Những lỗi dưới đây gặp nhiều ở nhà vừa sửa xong, khi chủ nhà làm theo một bảng màu tra trên mạng mà bỏ qua bước kiểm thực tế:
- Lấy tâm sai. Đứng ở cửa chính đo hướng rồi chia khu từ cửa, thay vì từ tâm nhà. Kết quả là cả bảng màu lệch một khu, phòng thuộc Kim bị sơn theo Thổ.
- Lẫn phương với hướng. Nhà hướng Nam không có nghĩa phòng khách nằm ở khu Nam; với nhà ống hướng Nam, phòng khách ở mặt tiền mới thuộc khu Nam, còn bếp ở cuối nhà thuộc khu Bắc.
- Áp màu lên toàn bộ tường. Mỗi khu một màu đậm khiến căn nhà như bảng màu mẫu, đi từ phòng này sang phòng kia thấy giật cục, nhất là khi các cửa thông nhau.
- Quên ánh đèn buổi tối. Màu chọn dưới nắng trưa, đến tối dưới đèn vàng 2700K thì xanh lá ngả xám, trắng ngả vàng, đỏ thành nâu. Thử mẫu sơn cả ngày lẫn đêm trước khi quyết.
- Chồng hai hệ quy ước. Vừa theo màu phương vị, vừa theo màu mệnh từng người, vừa theo màu phi tinh từng năm, rồi đổi màu liên tục. Chọn một tầng làm chính cho tường, các tầng khác nếu muốn thì để ở đồ rời.
Cả năm lỗi đều có chung một gốc: coi bảng màu là luật phải tuân thủ thay vì một lớp gợi ý đặt lên trên một căn nhà vốn phải sáng, thoáng và dễ sống trước đã.
Ví dụ giả định: phối màu theo phương cho một nhà ống hướng Đông Nam
Ví dụ giả định: một nhà ống ở Hải Phòng, mặt tiền nhìn hướng Đông Nam, ba tầng. Tầng một phía trước là phòng khách (khu Đông Nam – Mộc), giữa là cầu thang và bếp (trung cung – Thổ), phía sau là phòng ăn (khu Tây Bắc – Kim). Tầng hai phía trước là phòng ngủ chính, phía sau là phòng ngủ của con.
Màu nền cả nhà chọn trắng ngà hơi ấm để nối liền các tầng và giúp nhà sâu không tối. Phòng khách khu Đông Nam: giữ tường trắng ngà, thêm sofa vải xanh rêu và hai chậu cây lớn — màu Mộc qua đồ rời và cây thật. Trung cung có cầu thang thiếu sáng: sơn tường giếng thang màu kem vàng nhạt, tay vịn gỗ, đèn hắt ấm. Phòng ăn phía sau thuộc khu Tây Bắc: tường xám rất nhạt, bộ bàn ghế gỗ sáng, đèn thả kim loại mờ — Kim là chính, Thổ (gỗ sáng, sàn màu đất) đi kèm.
Phòng ngủ chính tầng hai ở khu Đông Nam: một mảng tường đầu giường màu xanh lá xám rất dịu, ba mặt còn lại trắng ngà. Phòng con phía sau khu Tây Bắc: tường trắng, chăn ga be, đồ chơi đủ màu để tự nhiên. Cả nhà dùng không quá bốn màu chính, mỗi khu vẫn có "chữ ký" màu của mình, và không phòng nào bị tối hay nóng vì chiều theo bảng.
Câu hỏi thường gặp
Màu theo phương vị khác màu hợp mệnh thế nào?
Màu theo phương vị dựa trên vị trí của khu trong nhà so với tâm nhà, áp dụng như nhau cho mọi người sống ở đó. Màu hợp mệnh dựa trên năm sinh của từng người. Hai cách có thể cho kết quả khác nhau; khi đá nhau, nhiều người ưu tiên phương vị cho tường và mệnh cho đồ cá nhân.
Lấy hướng nhà hay lấy phương để chia khu màu?
Chia khu màu dùng phương thật từ tâm nhà, tức khu nào nằm ở phía Bắc, phía Nam của tâm. Hướng nhà (hướng cửa chính, mặt tiền) dùng cho những việc khác như bát trạch. Đo la bàn một lần, bạn sẽ có cả hai thông tin.
Nhà nhiều tầng có chia khu riêng từng tầng không?
Có. Mỗi tầng có mặt bằng riêng thì lấy tâm riêng và chia khu riêng. Với nhà ống, các tầng thường cùng hình nên tâm gần như trùng nhau, khu chỉ khác ở chỗ phòng nào nằm trong đó.
Khu phía Nam nóng mà bảng khuyên màu đỏ, làm sao?
Giữ màu nền sáng và mát cho tường lớn, đưa đỏ, cam vào điểm nhấn nhỏ như gối, gốm, tranh. Bạn cũng có thể dùng xanh lá, màu tương sinh của Hỏa, cho rèm và cây; vừa đúng logic ngũ hành vừa dịu mắt hơn đỏ.
Không có la bàn thì xác định khu bằng cách nào?
Ứng dụng la bàn trên điện thoại dùng được nếu đã hiệu chỉnh và đứng xa vật kim loại lớn. Bạn cũng có thể đối chiếu với bản đồ số của khu nhà để thấy mặt tiền nhìn về đâu. Nên đo vài lần ở vài chỗ trong nhà rồi lấy số ổn định.
Sơn màu sai phương có cần sơn lại ngay không?
Không cần vội. Nếu phòng vẫn sáng, dễ chịu và cả nhà thấy ổn, có thể điều chỉnh bằng điểm nhấn theo màu của khu. Chỉ nên sơn lại khi màu hiện tại thật sự làm phòng tối, nóng hay khó chịu, và khi đó cân ánh sáng trước rồi mới tới phương vị.