Màu sơn ngoài nhà theo phong thủy thường được chọn theo ba lớp: màu nền tường ngoài hợp với hướng và nắng của mặt nhà, màu chỉ viền tạo nhịp và bảo vệ cạnh, màu chân tường đậm hơn để "đứng" vững trên nền đất. Theo quan niệm ngũ hành, mặt nhà nhìn về phương nào thì thuộc hành của phương đó, và màu nền nên là màu bản vị hoặc màu tương sinh của hành ấy, ở sắc nhạt.
Nhưng tường ngoài khác tường trong ở chỗ phải chịu nắng mưa trực tiếp, phải đứng cạnh nhà hàng xóm và phải sống được năm bảy năm mới sơn lại. Vì thế, với mặt ngoài, chuyện nóng – mát, phai – bền và hài hoà với dãy phố nặng ký không kém chuyện hành nào. Bài này đi qua cả hai phía. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Mặt ngoài nhà trong quan niệm phong thủy
Trong phong thủy, mặt tiền là "bộ mặt" của ngôi nhà, nơi nhà tiếp xúc với khí từ đường, ngõ, sông nước đi tới. Các sách cổ ít bàn về màu sơn vì nhà xưa hầu như không sơn, nhưng có hai ý xuyên suốt: nhà phải sáng sủa, sạch sẽ, không u tối ảm đạm; và nhà không nên quá phô trương, lấn át xung quanh. Một ngôi nhà hoà vào dãy phố, có mặt tiền tươi tắn mà không chói, được coi là "khí tụ" hơn một ngôi nhà nổi bật một cách gắt gỏng.
Phong thủy hiện đại ghép thêm ngũ hành: mặt nhà nhìn hướng nào thì xét màu theo hành của hướng đó. Nhà hướng Tây, Tây Bắc (Kim) hợp nền trắng, ghi sáng, vàng kem (Thổ sinh Kim); nhà hướng Đông, Đông Nam (Mộc) hợp xanh lá nhạt, trắng ngà; nhà hướng Nam (Hỏa) hợp kem ấm, be, có thể điểm cam đất; nhà hướng Bắc (Thủy) hợp trắng, ghi xám, xanh dương nhạt; nhà hướng Đông Bắc, Tây Nam (Thổ) hợp vàng kem, be, nâu đất nhạt.
Có phái xét theo hướng nhà, có phái xét theo mệnh gia chủ, có phái xét cả hai. Với mặt ngoài — thứ cả xóm cùng nhìn và chịu nắng mưa nhiều năm — cách xét theo hướng gắn với khí hậu hơn, nên dễ kiểm bằng thực tế hơn.
Gợi ý màu nền tường ngoài theo hướng mặt nhà
Bảng dưới đặt quan niệm ngũ hành cạnh điều kiện nắng thực tế ở phần lớn Việt Nam. Sắc nên chọn là sắc nhạt hoặc trung bình; sắc đậm dành cho chi tiết.
| Hướng mặt nhà | Hành | Màu nền theo quan niệm | Điều kiện nắng | Gợi ý dung hoà |
|---|---|---|---|---|
| Đông, Đông Nam | Mộc | xanh lá nhạt, trắng ngà, xanh ngọc nhạt | nắng sáng, dịu | trắng ngà làm nền, xanh lá cho cửa, lan can, cây |
| Nam | Hỏa | kem ấm, be, hồng đất nhạt | nắng nhiều giữa ngày, nhất là mùa đông miền Bắc | kem sáng, chỉ viền màu gạch nung |
| Tây Nam | Thổ | vàng kem, be, nâu đất nhạt | nắng chiều xiên, nóng | be sáng hoặc vàng kem rất nhạt, tránh nâu đậm |
| Tây, Tây Bắc | Kim | trắng, ghi sáng, vàng kem | nắng chiều gắt nhất | trắng ấm hoặc ghi rất sáng, sơn chống nóng |
| Bắc | Thủy | trắng, ghi xám, xanh dương nhạt | ít nắng trực tiếp, dễ rêu ẩm | trắng hoặc ghi sáng, chú ý chống rêu mốc |
| Đông Bắc | Thổ | vàng kem, be | nắng sáng nhẹ | be sáng, chân tường đá hoặc ghi đậm |
Điểm đáng chú ý là ở các hướng nắng gắt (Tây, Tây Nam, Tây Bắc), cả quan niệm lẫn điều kiện thực tế đều dẫn về các màu sáng. Còn ở hướng Nam, quan niệm gợi ý màu ấm, nhưng thực tế nắng nhiều nên chọn sắc ấm ở độ sáng cao như kem, be — vừa có hơi ấm của Hỏa – Thổ vừa không hút nhiệt.
Màu sáng, màu tối và chuyện nóng nhà
Đây là phần mà phong thủy và vật lý gặp nhau rõ nhất. Bề mặt màu sáng phản xạ phần lớn ánh nắng, bề mặt màu tối hấp thụ nhiều hơn rồi toả nhiệt vào tường. Các hãng sơn thường ghi chỉ số phản xạ ánh sáng (LRV) cho từng mã màu: trắng có chỉ số rất cao, các màu đậm như nâu sẫm, xanh than, đen ở mức thấp. Ví dụ giả định: hai bức tường hướng Tây cùng cấu tạo, một sơn trắng ấm, một sơn xám đậm; sau một buổi chiều nắng, mặt tường xám đậm nóng hơn hẳn khi chạm tay, và phòng phía trong cũng oi hơn vào buổi tối.
Với nhà ống mặt tiền hướng Tây ở Thành phố Hồ Chí Minh hay Cần Thơ, chênh lệch đó cảm nhận được trong phòng ngủ tầng trên. Nhiều người chọn sơn ngoại thất có tính năng chống nóng; tác dụng thật nằm ở màu sáng và lớp phủ phản xạ, không nằm ở tên gọi trên vỏ thùng, nên vẫn cần chọn mã màu sáng.
Nhìn theo phong thủy, nhà quá nóng là nhà "Hỏa vượng", người ở bứt rứt; nhìn theo đời thường, đó là hoá đơn điện và giấc ngủ chập chờn. Hai cách nhìn dẫn tới cùng một kết luận: mặt nhà đón nắng chiều nên sáng màu.
Chỉ viền, chân tường và mảng nhấn
Chỉ viền khung cửa, gờ tầng. Thường đậm hơn hoặc nhạt hơn màu nền một bậc. Trong ngôn ngữ ngũ hành, chỉ viền là chỗ đặt màu tương sinh: nền vàng kem (Thổ) với chỉ trắng (Kim) là cặp sinh thuận và rất phổ biến ở nhà phố Việt. Về kỹ thuật, chỉ viền màu sáng ở mép cửa sổ lộ vệt nước bẩn nhanh, nên nhiều người chọn sắc ghi hoặc be thay vì trắng tinh.
Chân tường. Phần chân tường cao khoảng 40–80 cm thường bị bắn nước mưa, bùn đất, xe đỗ sát. Quan niệm "trên nhẹ dưới nặng" khuyên chân tường màu đậm hơn để nhà vững; thực tế cũng vậy vì màu đậm hoặc ốp đá giấu bẩn tốt hơn. Màu chân tường hay dùng là ghi đậm, nâu đất, đá tự nhiên — đều thuộc nhóm Thổ – Kim, hợp hầu hết màu nền.
Mảng nhấn. Một mảng ốp gỗ, lam chắn nắng, khối ban công sơn khác màu giúp mặt tiền có điểm nhìn. Đây là chỗ hợp để đặt màu bản vị đậm hơn, ví dụ nhà hướng Đông dùng lam gỗ màu nâu tự nhiên kèm cây leo xanh.
Cổng, cửa, lan can. Kim loại thường sơn đen, ghi đậm, nâu hoặc trắng. Màu cửa chính có cân nhắc riêng, được bàn ở bài về màu cửa trong chuyên mục.
Màu bền, màu phai và chuyện sơn lại
Một lý do ít người để ý: không phải màu nào cũng bền ngoài trời như nhau. Các sắc dùng bột màu vô cơ như oxit sắt — đỏ đất, vàng đất, nâu — nhìn chung giữ màu tốt dưới nắng. Các sắc rực, tươi như đỏ tươi, vàng chanh, xanh lá non, tím thường dùng bột màu hữu cơ, dễ bạc màu hơn sau vài mùa nắng, nhất là ở mặt nhà hướng Tây và hướng Nam.
Theo quan niệm, mặt nhà bong tróc, loang lổ, bạc màu là dấu hiệu nhà "suy khí", không được chăm. Điều này không cần tin vào khí cũng thấy đúng: tường loang lổ là nơi nước thấm vào, rêu mọc, lớp vữa mục nhanh. Chọn màu bền và giữ mặt nhà sạch còn quan trọng hơn chọn đúng hành.
Khi sơn lại nhà, các gia đình hay xem ngày bắt đầu sơn; việc sơn mặt ngoài thường không bị xếp vào nhóm "động thổ" nên đa số thầy coi là việc nhẹ. Về kỹ thuật, nên chọn mùa khô, tường đã khô hẳn, xử lý rêu mốc và vết nứt trước, dùng đủ lớp lót – lớp phủ. Quy chế quản lý kiến trúc ở một số khu phố hoặc khu đô thị mới có thể quy định gam màu mặt tiền; trước khi sơn màu khác hẳn dãy phố, nên hỏi ban quản lý hoặc chính quyền nơi ở.
Màu ngoài nhà theo khí hậu ba miền
Miền Bắc: nồm ẩm và rêu. Mùa xuân nồm làm tường ngoài, nhất là mặt hướng Bắc và chân tường, đọng nước, lên rêu xanh đen. Màu trắng tinh lộ vệt rêu rất nhanh; các sắc kem, ghi sáng, vàng nhạt giấu vệt tốt hơn. Sơn ngoại thất có khả năng chống rêu mốc và chân tường ốp đá giúp mặt nhà giữ sạch lâu. Theo quan niệm, tường ẩm mốc là "âm khí" đọng — cách nói khác của chuyện tường thấm nước.
Miền Trung: nắng gắt, gió Lào, hơi muối. Nhà ở dải ven biển từ Thanh Hóa tới Khánh Hòa chịu nắng mạnh, gió nóng mùa hè và hơi muối. Màu đậm vừa nóng vừa nhanh bạc; màu sáng, sơn có khả năng chống tia cực tím được ưu tiên. Nhà gần biển nên tránh chi tiết sắt sơn mỏng vì gỉ nhanh, vệt gỉ chảy xuống tường sáng rất khó xử lý.
Miền Nam: nắng quanh năm, mưa rào theo mùa. Tường hướng Tây và Tây Nam là mặt chịu nhiệt nhiều nhất; mưa rào mùa mưa làm bẩn mép cửa sổ, chân tường. Nền sáng, chỉ viền màu trung tính, mái hắt và gờ chặn nước trên cửa sổ là bộ ba giữ mặt nhà sạch và mát.
Vùng cao. Ở Lâm Đồng, Lào Cai, Sơn La, trời mát và sương nhiều; nhà hay chọn màu ấm hơn — kem đậm, vàng đất, nâu gỗ — để nhìn ấm áp giữa cảnh sương. Theo quan niệm, đó là thêm Hỏa – Thổ cho nơi nhiều Thủy, cũng là cảm giác tự nhiên của người ở.
Chọn màu ngoài nhà theo năm bước
Gộp cả quan niệm và kỹ thuật, quy trình dưới đây giúp bạn chốt màu trong một hai tuần thay vì đổi đi đổi lại:
- Đo hướng mặt nhà, ghi hành tương ứng và danh sách màu bản vị, tương sinh theo bảng ở trên.
- Đứng ngoài đường chụp ảnh dãy phố, xem màu hai nhà bên cạnh và màu mái; loại các màu sẽ đánh nhau gắt với hàng xóm.
- Loại các sắc đậm, tối cho mặt đón nắng chiều; loại các sắc quá rực dễ phai cho mặt hướng Nam, Tây.
- Chọn hai ba mã màu, quét mẫu mỗi mã khoảng nửa mét vuông lên tường thật, xem vào buổi sáng, buổi chiều nắng và buổi tối dưới đèn đường.
- Chốt bộ ba: màu nền, màu chỉ viền, màu chân tường; ghi lại mã màu và hãng sơn để lần sơn sau giữ đúng.
Nếu cả nhà vẫn thích một màu "trái hành", ví dụ nhà hướng Tây mà muốn tường xanh lá nhạt, cũng không sao: sắc nhạt thì vẫn mát, và có thể đặt màu trắng hoặc be ở chỉ viền làm cầu nối. Màu bạn sống cùng thoải mái nhiều năm luôn đáng giá hơn màu đúng sách mà nhìn thấy khó chịu.
Câu hỏi thường gặp
Nhà hướng Tây nên sơn ngoài màu gì?
Theo quan niệm, mặt nhà hướng Tây thuộc Kim, hợp trắng, ghi sáng, vàng kem. Thực tế đây cũng là hướng nắng chiều gắt nhất nên màu sáng giúp tường bớt hấp nhiệt. Nên tránh nền nâu đậm, xám than, đỏ rực cho mặt này.
Sơn nhà màu trắng toát có bị kiêng không?
Một số người ngại nhà trắng toát vì liên tưởng màu tang. Phần lớn các trường phái không cấm; trắng là màu của Kim, rất hợp nhà hướng Tây, Tây Bắc. Nếu ngại, chọn trắng ấm, trắng ngà hoặc phối chỉ viền màu ghi, be để mặt nhà bớt lạnh.
Có nên sơn mặt ngoài theo mệnh chủ nhà không?
Có thể, nhưng mặt ngoài chịu nắng mưa và đứng cạnh dãy phố nên nhiều người ưu tiên hướng và khí hậu. Màu theo mệnh có thể đưa vào cửa, cổng, chi tiết nhỏ. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Màu chân tường nên đậm hay nhạt?
Thường nên đậm hơn màu nền, như ghi đậm, nâu đất hoặc ốp đá. Quan niệm gọi đó là trên nhẹ dưới nặng để nhà vững; thực tế thì chân tường hay bị bắn bẩn nên màu đậm giữ sạch lâu hơn.
Bao lâu nên sơn lại mặt ngoài một lần?
Tuỳ chất lượng sơn, hướng nắng và khí hậu từng vùng; mặt hướng Tây, Nam thường xuống màu sớm hơn. Khi thấy bạc màu, phấn hoá, rêu mốc hay nứt chân chim thì nên xử lý và sơn lại, đừng chờ bong tróc từng mảng.
Mặt nhà hai mặt tiền có cần sơn hai màu khác nhau không?
Không cần. Nhà góc hoặc nhà hai mặt đường thường giữ chung màu nền để khối nhà liền mạch, chỉ chỉnh độ sáng nếu một mặt nắng gắt hơn. Màu theo hướng có thể thể hiện qua chi tiết như cửa, lam, cây.