La kinh phổ biến có ba loại: la kinh Tam hợp với ba vòng 24 sơn lệch nhau nửa sơn và các vòng chia long mạch; la kinh Tam nguyên với vòng 64 quẻ dùng cho Huyền không; và la kinh Tổng hợp gom các tầng của cả hai. Cả ba dùng chung một kim từ, đo hướng như nhau; khác nhau ở các tầng tra cứu, tức ở trường phái mà chiếc la kinh phục vụ.
Chọn la kinh vì thế bắt đầu từ câu hỏi bạn đang học hoặc tham khảo trường phái nào, sau đó mới tới chuyện chất lượng kim, chỉ, đế. Bài này không giới thiệu hãng hay nơi bán, chỉ đưa cách nhận diện, các phép kiểm tra tự làm được và cách bảo quản để la kinh đo đúng lâu dài.
Ba loại la kinh ra đời từ đâu
Tên các loại la kinh gắn với hai dòng lý khí lớn trong phong thuỷ. Phái Tam hợp lấy quan hệ của ba địa chi hợp cục (như Thân – Tý – Thìn hợp thuỷ) làm nền, xét long mạch, sa và thuỷ bằng ba vòng 24 sơn khác nhau. La kinh của phái này vì vậy có ba vòng 24 sơn, cùng các vòng chia nhỏ như 60 thấu địa long, 72 xuyên sơn long, 120 phân kim.
Phái Tam nguyên, trong đó có Huyền không, lấy chu kỳ tam nguyên cửu vận và các quẻ Dịch làm nền. La kinh của phái này thường chỉ có một vòng 24 sơn nhưng có vòng 64 quẻ, đôi khi chia tới 384 hào, cùng các vòng số Lạc thư và quẻ vận. Nhiều người học Huyền không phi tinh nhập môn thực ra chỉ cần vòng 24 sơn và vòng độ.
La kinh Tổng hợp ra đời từ nhu cầu thương mại và học tập: một dụng cụ dùng được cho nhiều phái. Đổi lại, mặt đĩa dày đặc chữ, tầng nào cũng nhỏ, người mới dễ nhìn nhầm vòng. Không loại nào "tốt hơn" theo nghĩa tuyệt đối; loại phù hợp là loại có đúng những tầng bạn dùng, chữ đủ to để đọc.
Bảng phân biệt ba loại la kinh
Bảng dưới tóm tắt đặc điểm nhận diện nhanh. Cách khắc giữa các xưởng có thể khác nhau, nên luôn kiểm tra trực tiếp trên chiếc la kinh cụ thể.
| Tiêu chí | Tam hợp | Tam nguyên | Tổng hợp |
|---|---|---|---|
| Số vòng 24 sơn | Ba vòng, hai vòng lệch nửa sơn về hai phía | Thường một vòng | Ba vòng |
| Vòng đặc trưng | 60 thấu địa, 72 xuyên sơn, 120 phân kim | 64 quẻ, đôi khi 384 hào | Có cả hai nhóm |
| Phục vụ phái | Tam hợp, nhiều sách âm trạch | Huyền không, Tam nguyên | Nhiều phái |
| Độ dày chữ | Nhiều | Vừa đến nhiều | Rất nhiều |
| Hợp với ai | Người học Tam hợp, xem long mạch | Người học Huyền không | Người cần tra nhiều phái, đã quen la kinh |
| Rủi ro với người mới | Đọc nhầm vòng lệch khi xem toạ hướng | Nhầm vòng quẻ với vòng sơn | Nhìn rối, khó tìm tầng |
Với người chỉ cần đo hướng và tra 24 sơn, một la kinh nhỏ ít tầng có vòng độ, hoặc thậm chí một la bàn có vạch độ cùng bảng 24 sơn in sẵn, là đủ. Ba loại trên chỉ thực sự khác nhau khi bạn tra tới các tầng chuyên sâu.
Tiêu chí quyết định độ chính xác của la kinh
Dù thuộc loại nào, độ chính xác nằm ở mấy bộ phận sau, không ở số tầng hay vật liệu trang trí:
- Kim. Mảnh, thẳng, nhiễm từ đủ mạnh, quay nhanh và dừng dứt khoát. Kim cong hoặc lệch khỏi tâm sẽ đọc sai đều đặn.
- Mũi trụ và thiên trì. Kim quay trơn, không kẹt; nắp kính phẳng, không chạm kim khi la kinh nằm ngang.
- Vạch đáy thiên trì. Thẳng, đi đúng qua tâm, thẳng hàng với điểm chính giữa sơn Tý và sơn Ngọ trên nội bàn.
- Chỉ chữ thập. Căng, cắt nhau đúng tâm, vuông góc với nhau và song song với các cạnh đế.
- Đế vuông. Phẳng, các góc vuông, cạnh thẳng; đế cong vênh làm sai ngay bước áp cạnh vào tường.
- Nội bàn. Xoay trơn nhưng không rơ lắc, không lệch tâm so với lỗ khoét trên đế.
- Không có chi tiết sắt thép. Đinh, vít, bản lề bằng thép gần thiên trì sẽ kéo lệch kim vĩnh viễn.
Tự kiểm tra một chiếc la kinh
Các phép kiểm dưới đây làm được ở nhà, không cần dụng cụ đặc biệt ngoài một la bàn khác hoặc điện thoại để đối chiếu.
- Đặt la kinh trên mặt bàn gỗ phẳng, xa đồ điện. Xoay nội bàn cho kim trùng vạch đáy, chờ kim đứng yên.
- Đưa một vật sắt nhỏ lại gần kim rồi rút ra. Kim phải lệch theo rồi quay về đúng vị trí cũ. Làm ba lần từ ba phía.
- Nhấc nhẹ một góc đế lên rồi đặt xuống; kim không được chạm nắp hay đáy.
- Nhìn từ trên xuống: chỗ giao của hai sợi chỉ phải trùng trục kim. Dùng thước ê ke kiểm tra chỉ có vuông góc với cạnh đế không.
- Áp cạnh đế vào một cạnh bàn, đọc hướng. Đặt một la bàn khác hoặc điện thoại đã hiệu chỉnh, cạnh song song với cùng cạnh bàn, ở chỗ cách la kinh vài bước, đọc hướng. Hai số phải khớp trong một hai độ.
- Xoay đế đi 90 độ, áp cạnh khác vào cạnh bàn vuông góc, lặp lại. Nếu bốn cạnh cho kết quả lệch nhau, đế không vuông hoặc chỉ không song song cạnh.
Một chiếc la kinh qua được sáu bước này là đủ tin cậy cho việc đo nhà ở. Nếu thất bại ở bước hai hoặc bước năm, đừng dùng nó để đưa ra kết luận quan trọng.
Kích thước và vật liệu: chọn theo cách dùng
La kinh có nhiều cỡ, từ loại bỏ túi tới loại mặt đĩa to bằng cái mâm. Cỡ nhỏ dễ mang, hợp với người đi đo nhiều nơi, nhưng chữ các tầng ngoài rất nhỏ. Cỡ lớn đọc dễ hơn, nhiều tầng hơn, nhưng nặng và cồng kềnh khi đo trong căn hộ, cầu thang hẹp. Người mới học thường thấy cỡ trung bình, đủ để đặt vững trên ghế mà vẫn xách được, là dễ dùng nhất.
Về vật liệu, mặt gỗ phủ sơn là truyền thống, đẹp nhưng sợ ẩm: khí hậu nồm miền Bắc có thể làm gỗ cong, chỉ chùng. Mặt đồng bền, nặng, cần chắc chắn đồng không lẫn tạp chất nhiễm từ. Mặt nhựa hoặc in trên giấy ép rẻ hơn, nhẹ, chữ in thường rõ, đủ dùng cho việc học. Với đế, gỗ cứng hoặc nhựa cứng ít cong vênh là tốt.
Một lựa chọn ít được nhắc nhưng hợp với người mới: dùng một la bàn định hướng có vạch độ và thước ngắm, kèm một bảng 24 sơn in sẵn. Dụng cụ này thường đo chính xác hơn la kinh rẻ tiền, dễ mua, dễ kiểm tra, và giúp bạn quen với việc nghĩ theo số độ. Khi đã hiểu và cần các tầng chuyên sâu, chuyển sang la kinh cũng không muộn.
Chữ khắc hay chữ in không ảnh hưởng tới độ chính xác, chỉ ảnh hưởng độ bền và độ dễ đọc. Điều đáng kiểm hơn là chữ có đúng không: một số la kinh làm ẩu khắc sai thứ tự sơn hoặc lệch vòng. Đối chiếu tầng 24 sơn với bảng chuẩn là việc nên làm ngay khi nhận la kinh.
Những lời giới thiệu nên nghe với sự dè dặt
La kinh hay được bán kèm lời quảng cáo. Một số câu nghe nhiều nhưng không có cơ sở về mặt dụng cụ đo:
- "La kinh càng to, càng nhiều tầng càng chuẩn." Số tầng không làm kim chỉ đúng hơn. To và nhiều tầng chỉ có ích nếu bạn dùng tới các tầng đó.
- "La kinh dát vàng, gỗ quý mới đo đúng." Vật liệu trang trí không liên quan tới độ chính xác. Một số chi tiết kim loại trang trí còn có thể gây nhiễu nếu chứa sắt.
- "Đặt la kinh trong nhà để trấn trạch, giữ tài lộc." La kinh là dụng cụ đo. Trưng bày như một món đồ văn hoá là sở thích, nhưng không nên kỳ vọng công dụng nào khác ngoài đo hướng.
- "Phải la kinh của thầy mới linh, la bàn thường đo không ra." Kim từ nào cũng chỉ theo cùng một từ trường. Hướng đo đúng bằng la bàn thường và bằng la kinh là một.
- "Không mua ngay thì nhà sẽ gặp chuyện." Lời hù doạ đi kèm lời mời mua là dấu hiệu rõ nhất của việc bán hàng nhân danh phong thuỷ. Một người tư vấn tử tế không ép mua bằng nỗi sợ.
Nhận ra những câu này không có nghĩa là coi thường người dùng la kinh. Ngược lại, hiểu đúng dụng cụ giúp bạn tôn trọng nghề hơn và tránh chi tiền vào chỗ không cần.
Bảo quản để la kinh đo đúng lâu dài
Xa nam châm và đồ điện. Không cất la kinh cạnh loa, nam châm tủ lạnh, bếp từ, ổ cứng, đồ chơi có nam châm. Từ trường mạnh để lâu có thể làm kim nhiễm từ sai.
Tránh ẩm và nóng. Cất trong hộp kín, có gói hút ẩm vào mùa nồm. Không để la kinh trong ô tô nắng, gần cửa sổ nắng gắt; nhiệt làm gỗ co giãn, chỉ chùng.
Khoá kim khi di chuyển. Một số la kinh có chốt nâng kim khỏi mũi trụ; dùng chốt khi mang đi để mũi trụ không mòn. Nếu không có, đặt la kinh nằm ngang, tránh rung xóc mạnh.
Kiểm tra chỉ định kỳ. Chỉ chùng thì căng lại, giữ đúng vị trí đi qua tâm và trung điểm cạnh. Thay chỉ cũ bằng chỉ mảnh, ít giãn.
Lau bằng khăn mềm khô. Không dùng dung môi mạnh lên mặt sơn hay mặt in. Bụi trong thiên trì nếu cần lau thì nhờ người có kinh nghiệm, tránh làm cong kim.
Coi là dụng cụ, không phải vật thờ. Có gia đình giữ la kinh như đồ gia truyền và kiêng đụng vào; đó là tập quán đáng tôn trọng. Nhưng nếu dùng để đo, la kinh cần được kiểm tra và bảo dưỡng như mọi dụng cụ đo khác.
Câu hỏi thường gặp
Người mới học nên mua la kinh Tam hợp hay Tam nguyên?
Tuỳ trường phái bạn định học. Học Huyền không thì chọn Tam nguyên hoặc loại có vòng 64 quẻ; học Tam hợp thì chọn Tam hợp. Nếu chưa chọn phái, một la kinh nhỏ có 24 sơn và vòng độ là đủ cho giai đoạn đầu.
La kinh Tổng hợp có phải là loại tốt nhất?
Không hẳn. Tổng hợp tiện vì gom nhiều tầng, nhưng chữ nhỏ và dày, người mới dễ đọc nhầm vòng. Độ chính xác đo hướng của nó không hơn loại khác, vì mọi loại đều dùng cùng một kim.
Làm sao biết la kinh có bị khắc sai chữ không?
Đối chiếu tầng 24 sơn với bảng chuẩn: Tý ở chính giữa phía bắc, thứ tự theo chiều kim đồng hồ là Tý, Quý, Sửu, Cấn, Dần, Giáp, Mão và tiếp tục. Kiểm tra thêm Ngọ có nằm đối diện Tý, Mão đối diện Dậu.
La kinh cũ trong nhà có còn dùng được không?
Có thể, nếu kim còn nhạy và chỉ còn căng. Làm các phép tự kiểm: đưa vật sắt lại gần rồi rút ra xem kim có về đúng chỗ, so hướng với một la bàn khác. Nếu kim ì hoặc lệch nhiều, nên giữ làm kỷ vật và dùng dụng cụ khác để đo.
Có cần mang la kinh đi "khai quang" trước khi dùng không?
Đây là tập quán của một số người, tuỳ niềm tin gia đình. Về mặt đo đạc, độ chính xác của la kinh chỉ phụ thuộc kim, chỉ và đế; các phép tự kiểm mới là việc quyết định la kinh đo đúng hay không.