Lời kiêng treo chuông gió trong nhà, nhất là trong phòng ngủ và trên đầu giường, là quan niệm truyền miệng, chưa thấy ghi chép chắc chắn trong cổ thư phong thủy. Phần có cơ sở thật nằm ở chỗ khác: chuông kêu về đêm làm người ngủ giật mình, treo thấp dễ va đầu, kêu liên tục làm phiền hàng xóm.
Câu "chuông gió gọi vong" xuất hiện khá nhiều trên mạng và trong lời truyền của người lớn tuổi. Bài này không phán đúng sai về chuyện tâm linh. Bài tìm hiểu lời kiêng ấy có thể bắt nguồn từ đâu, tách phần quan niệm với phần kinh nghiệm sống, và gợi ý cách treo chuông gió cho người thích tiếng chuông mà vẫn giữ được giấc ngủ yên cho cả nhà. Mọi điều về điềm lành dữ ở đây đều là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Lời kiêng thường được nói như thế nào
Khi hỏi những người tin lời kiêng, bạn sẽ nghe vài dạng khác nhau. Dạng phổ biến nhất: không treo chuông gió trong phòng ngủ, càng không treo trên đầu giường. Dạng thứ hai: không treo chuông ở chỗ không có gió, vì chuông "tự kêu" khi không có gió bị coi là lạ. Dạng thứ ba: không để chuông kêu ban đêm, đêm nên tháo hoặc buộc lại. Dạng mạnh nhất cho rằng tiếng chuông "gọi" những thứ vô hình đến nhà.
Có một điểm đáng chú ý: cùng lúc với lời kiêng ấy, chuông gió lại được nhiều sách phong thủy phổ thông giới thiệu như vật dùng để "hoá giải" ở phương nào đó trong năm, hoặc để treo trước cửa đón khí. Một vật vừa bị kiêng, vừa được khuyên dùng cho thấy quan niệm về nó không thống nhất. Lý do là chuông gió đến với nhà ở Việt Nam từ nhiều nguồn: chuông mái chùa, chuông gió Nhật, chuông gió trang trí phương Tây, mỗi nguồn mang một lớp ý nghĩa.
Vì vậy, thay vì hỏi "kiêng hay không", câu hỏi hữu ích hơn là: chuông treo ở đâu, kêu lúc nào, ai nghe thấy. Trả lời được ba câu ấy thì lời kiêng phần lớn đã có lời giải thực tế.
Lời kiêng có thể bắt nguồn từ đâu
Nguồn thứ nhất là kiến trúc tôn giáo. Ở nhiều chùa, tháp vùng Đông Á, người ta treo những quả chuông nhỏ dưới góc mái, gọi là phong linh hay phong đạc, gió thổi thì ngân. Tiếng chuông này gắn với không gian thờ tự, với sự tĩnh lặng và cõi thiêng. Một số người cho rằng thứ thuộc về nơi thờ tự thì không nên mang vào chỗ ngủ của gia đình. Đây là cách hiểu theo nếp tôn trọng, không phải điều được giáo lý quy định.
Nguồn thứ hai là tâm lý. Tiếng chuông kêu lúc nửa đêm, khi không thấy ai, không thấy gió, rất dễ khiến người nghe chột dạ. Não người được rèn để cảnh giác với âm thanh bất thường trong bóng tối. Khi một trải nghiệm như thế lặp lại và được kể lại, nó dễ thành lời kiêng. Phim ảnh, truyện kinh dị châu Á cũng hay dùng tiếng chuông gió như tín hiệu báo điều lạ, càng củng cố liên tưởng này.
Nguồn thứ ba là tập quán vùng khác. Ở Nhật, chuông gió thủy tinh được treo mùa hè, gắn với cảm giác mát và theo cách giải thích phổ biến còn mang ý xua điều xấu. Ở Trung Hoa, các sách phong thủy phổ thông thời gần đây gắn chuông gió với ngũ hành và phương vị. Những lớp ý nghĩa ấy nhập vào Việt Nam cùng lúc, trộn với tục lệ địa phương, nên lời kiêng mỗi nơi một kiểu. Không có dấu vết chắc chắn nào cho thấy đây là một quy tắc cổ có văn bản.
Chuông gió trong cách đọc ngũ hành và phương vị
Những người dùng chuông gió theo phong thủy thường đọc nó qua ngũ hành. Chuông kim loại (đồng, nhôm, thép) được xếp vào hành Kim; chuông tre, gỗ vào hành Mộc; chuông gốm, sứ vào hành Thổ; chuông thủy tinh thì có người xếp vào Thủy vì trong suốt, có người xếp vào Thổ vì làm từ cát. Riêng việc xếp này đã cho thấy mỗi trường phái hiểu một kiểu.
Theo hậu thiên bát quái, phương Tây và Tây Bắc thuộc Kim, phương Đông và Đông Nam thuộc Mộc, nên sách phổ thông hay khuyên chuông kim loại ở phía Tây, Tây Bắc, chuông tre gỗ ở phía Đông, Đông Nam. Một số trường phái khác dùng chuông kim loại theo phi tinh từng năm, đặt ở phương được cho là cần "tiết" bớt hành Thổ. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; các phương vị cụ thể theo năm thuộc về một chủ đề riêng.
Điều đáng lưu ý: chưa phương vị nào trong các cách đọc này nằm trong phòng ngủ hay trên đầu giường. Nói cách khác, ngay cả người treo chuông gió theo phong thủy cũng thường treo ở cửa, hiên, phòng khách, nơi khí động. Lời kiêng treo chuông trong khu ngủ và lời khuyên treo chuông theo phương vị, đến cuối cùng, không mâu thuẫn nhau nhiều như người ta tưởng.
Những lý do đời thường đáng để tâm
Tiếng chuông làm người ngủ thức giấc. Âm thanh ngắt quãng, không đoán trước được, gây gián đoạn giấc ngủ nhiều hơn tiếng đều. Chuông gió đúng là loại âm thanh ấy. Treo trong phòng ngủ hoặc ngay cửa sổ phòng ngủ, một đêm gió là đủ khiến người nhạy cảm mất ngủ.
Trẻ nhỏ và người già dễ giật mình. Trẻ đang tập ngủ một mình hoặc người già hay thức đêm có thể sợ khi nghe tiếng chuông trong bóng tối. Lời kiêng đôi khi là cách người lớn bảo vệ giấc ngủ của những người này.
Va đầu và rơi vỡ. Chuông treo thấp ở lối đi, trên đầu giường hoặc cửa ra vào có thể va vào đầu người cao. Chuông thủy tinh, gốm rơi xuống giường hay sàn có thể gây thương tích. Dây treo mục sau nhiều năm cũng là nguy cơ.
Phiền hàng xóm. Chuông treo ban công, hiên nhà kêu suốt đêm có thể khiến nhà bên cạnh khó chịu. Ở chung cư, tiếng kim loại vang dội qua khoảng thông tầng khá xa. Nhiều tranh chấp nhỏ giữa hàng xóm bắt đầu từ chuyện này.
Tiếng chói khi gió lớn. Chuông kim loại ống mỏng, quả đập nặng, khi gió mùa hoặc giông có thể kêu dồn dập. Đó không phải điềm báo mà là thiết kế chuông không hợp chỗ treo.
Treo ở đâu thì nên cân nhắc tới mức nào
Bảng dưới gom các vị trí hay được hỏi, kèm lời kiêng phổ biến và lý do thực tế. Mức cân nhắc là gợi ý, không phải quy định.
| Vị trí | Lời kiêng hay nghe | Lý do thực tế | Gợi ý |
|---|---|---|---|
| Trên đầu giường | Kiêng mạnh nhất | Tiếng sát tai, nguy cơ rơi | Không treo |
| Trong phòng ngủ, cửa sổ phòng ngủ | Kiêng | Đánh thức người ngủ | Treo phòng khác hoặc khoá quả đập về đêm |
| Phòng trẻ em | Kiêng | Trẻ giật mình, kéo giật dây | Không treo, trừ loại treo cao trang trí không kêu |
| Gian thờ | Nhiều nhà kiêng | Gian thờ cần tĩnh, chuông kêu khi thắp hương | Không treo |
| Hiên trước, cửa chính | Ít kiêng, nhiều người treo | Báo có người vào, gió vừa | Treo cao, chọn tiếng nhẹ |
| Ban công căn hộ | Tuỳ người | Gió tầng cao mạnh, phiền nhà bên | Chuông nhỏ, tiếng trầm, tháo khi gió lớn |
| Phòng khách có quạt, điều hòa | Có lời kiêng chuông kêu không có gió tự nhiên | Kêu liên tục theo quạt | Treo xa luồng gió máy |
Nhìn bảng, bạn sẽ thấy các vị trí bị kiêng nặng nhất trùng với những chỗ cần yên tĩnh nhất trong nhà. Đó là lý do lời kiêng tồn tại lâu: nó nói bằng ngôn ngữ của điềm, nhưng phần lớn hướng tới việc bảo vệ khu ngủ và khu thờ.
Cách treo cho người thích tiếng chuông
Nếu bạn yêu tiếng chuông gió và không bận tâm lời kiêng, vài cách sau giúp giữ tiếng chuông mà không làm phiền ai.
- Chọn chỗ có gió nhẹ và đều. Hiên có mái, góc ban công khuất gió mùa. Tránh khe gió lùa giữa hai toà nhà.
- Chọn tiếng trầm, ống dày. Chuông tre, gỗ hoặc chuông đồng ống dày cho tiếng ấm, ít chói hơn chuông nhôm ống mỏng.
- Khoá quả đập về đêm. Buộc nhẹ quả đập vào một ống bằng dây vải, hoặc nhấc chuông vào trong khi đi ngủ. Một số chuông có móc để gác quả đập.
- Treo cao hơn tầm đầu. Mép dưới chuông nên cao hơn đầu người cao nhất trong nhà, không treo ở lối đi hẹp.
- Kiểm dây và móc mỗi mùa mưa. Dây sợi tổng hợp phơi nắng lâu sẽ giòn; móc sắt gỉ có thể gãy.
- Hỏi hàng xóm. Một câu hỏi thăm sau vài ngày treo chuông giúp tránh bực bội không đáng có.
Nếu muốn có tiếng chuông mà không cần gió, nhiều gia đình chọn chuông cửa treo trên cánh cửa, chỉ kêu khi mở, vừa báo có người vào vừa không kêu về đêm.
Khi người lớn trong nhà tin lời kiêng
Chuyện chuông gió ít khi là chuyện của riêng một người. Có khi con cái mua chuông về treo, ông bà lo lắng; có khi người mua chuông là bà, còn người con dâu mất ngủ. Lời kiêng vì thế thường là một cuộc trao đổi trong gia đình hơn là một câu hỏi phong thủy.
Cách tôn trọng nhất là không tranh luận đúng sai về tâm linh. Nếu ông bà không yên lòng, việc dời chuông ra hiên hoặc cất đi không tốn gì, mà giữ được hòa khí. Ngược lại, nếu người lớn muốn treo chuông vì tin nó mang may mắn, bạn có thể đề nghị chỗ treo không ảnh hưởng phòng ngủ của ai, và khoá quả đập về đêm. Hai bên đều được.
Với trẻ nhỏ, nên tránh kể lời đồn "gọi vong" như một câu chuyện doạ. Trẻ dễ mang nỗi sợ ấy theo nhiều năm, sợ bóng tối, sợ tiếng động. Nếu trẻ hỏi, có thể giải thích chuông kêu vì có gió, và nhà mình chọn chỗ treo để ai cũng ngủ ngon. Phong thủy, hiểu đúng, là để người ở thấy yên chứ không phải thêm nỗi lo.
Câu hỏi thường gặp
Chuông gió tự kêu khi không có gió là vì sao?
Thường là do luồng khí rất nhẹ mà người không cảm thấy: khí nóng bốc lên, gió lùa qua khe cửa, quạt hoặc điều hòa ở phòng bên, người đi qua. Dây treo co giãn theo nhiệt độ cũng làm quả đập dịch chuyển. Hiếm khi có nguyên nhân nào khác.
Nhà có tang có nên tháo chuông gió không?
Nhiều gia đình chọn tháo hoặc buộc chuông lại trong thời gian có tang để giữ không khí yên lặng, trang nghiêm. Đây là tập quán tôn trọng, không phải quy định bắt buộc. Gia đình có thể theo nếp của họ hàng và địa phương mình.
Treo chuông gió trong xe ô tô có sao không?
Phong thủy không có lời bàn rõ ràng về điều này. Nhưng vật treo đung đưa và phát tiếng trong xe làm người lái mất tập trung và che tầm nhìn. Vì an toàn giao thông, không nên treo chuông trên gương chiếu hậu.
Chuông gió nhặt được hay của người khác cho có nên treo không?
Một số người kiêng dùng đồ treo nhặt được vì không rõ nguồn gốc. Đây là quan niệm. Về thực tế, chuông cũ nên kiểm dây, móc và các ống có nứt không trước khi treo, rồi lau sạch là dùng được nếu bạn muốn.
Chuông gió có hoá giải được gì không?
Một số trường phái dùng chuông gió kim loại như vật tượng trưng hành Kim ở những phương được cho là cần hóa giải theo năm. Đây là quan niệm của trường phái, không có bằng chứng về tác dụng. Nếu treo, hãy coi đó là vật trang trí có ý nghĩa văn hoá.
Hàng xóm treo chuông gió kêu suốt đêm thì nên nói thế nào?
Nên trao đổi nhẹ nhàng, nêu cụ thể giờ nào chuông làm bạn khó ngủ và đề nghị buộc quả đập về đêm. Phần lớn người treo chuông không biết tiếng chuông vang sang nhà bên. Ở chung cư có thể nhờ ban quản lý nhắc chung.