Hỷ thần và Tài thần là hai phương vị được lịch vạn niên ghi cho mỗi ngày, tính theo can của ngày: Hỷ thần gắn với điều vui, Tài thần gắn với tiền của. Khi khai trương, người theo tục thường bước ra cửa đi vài bước về một trong hai hướng này rồi quay vào mở hàng, hoặc đặt mâm lễ quay về hướng đó. Ngoài ra lịch còn ghi Hạc thần, là hướng được khuyên tránh khi xuất hành.
Đây là một nghi thức nhỏ, không đòi hỏi xoay cửa hay sắp xếp lại cửa hàng. Bài này giải thích cách tính, vì sao hai quyển lịch có thể ghi hướng khác nhau, và cách làm nghi thức này gọn gàng ở nhà phố, chung cư hay ki-ốt trong chợ. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Hướng xuất hành là gì và vì sao gắn với khai trương
Trong tập quán chọn ngày, "xuất hành" là bước chân đầu tiên ra khỏi nhà cho một việc quan trọng: đi xa, đi làm ăn, đầu năm đi lễ. Người xưa tin rằng bước đầu tiên đi về hướng có thần lành thì việc sau thuận. Từ đó, lịch ghi cho mỗi ngày hướng của các vị thần được coi là tốt (Hỷ thần, Tài thần) và hướng nên tránh (Hạc thần).
Khai trương được hiểu là một chuyến "xuất hành" của cửa hàng: lần đầu cửa mở ra đón người ngoài vào. Vì thế nhiều gia đình kết hợp hai việc: sáng ngày khai trương, chủ tiệm mở cửa, bước ra về phía Hỷ thần hoặc Tài thần vài bước, có khi cầm theo một vật tượng trưng như cành lộc, rồi quay vào thắp hương. Ở miền Nam, tục xuất hành đầu năm cũng hay được làm theo đúng cách này vào sáng mùng 1 Tết.
Nên hiểu đây là một nghi thức mang tính biểu tượng, giống việc chọn câu chúc đẹp cho ngày đầu. Nó không liên quan đến hướng của cửa chính hay hướng ngôi nhà, vốn là phạm vi của các phép như bát trạch hay huyền không. Hướng nhà cố định nhiều năm; hướng xuất hành thay đổi theo từng ngày.
Hướng Hỷ thần theo can của ngày
Hỷ thần được tính theo can của ngày theo một quy tắc khá thống nhất giữa các lịch. Muốn biết can của ngày khai trương, xem chữ đầu trong cặp can chi ghi trên lịch, ví dụ ngày Giáp Tý thì can là Giáp.
| Can của ngày | Hướng Hỷ thần | Ghi chú |
|---|---|---|
| Giáp, Kỷ | Đông Bắc | Hai can cách nhau năm vị, dùng chung một hướng |
| Ất, Canh | Tây Bắc | |
| Bính, Tân | Tây Nam | |
| Đinh, Nhâm | Chính Nam | |
| Mậu, Quý | Đông Nam |
Quy tắc này lặp lại theo chu kỳ mười ngày, vì can của ngày chỉ có mười vị. Trong một tuần lễ khai trương, bạn sẽ gặp gần như đủ năm hướng, nên không cần chọn ngày theo hướng mà chỉ cần biết hướng của ngày đã chọn.
Lưu ý rằng các hướng ở đây là hướng địa lý tính từ cửa hàng, không phải hướng trước mặt khi bạn đứng ở cửa. Nếu cửa hàng quay về hướng Tây mà Hỷ thần ngày đó ở Đông Bắc, bạn sẽ phải bước ra rồi rẽ theo con đường dẫn về phía Đông Bắc, hoặc đi một vòng nhỏ trong ngõ, không phải đi thẳng về phía trước.
Tài thần và Hạc thần: chỗ các lịch hay ghi khác nhau
Với Tài thần, các nguồn không đồng nhất như với Hỷ thần. Trong sách Hoa có một câu vần phổ biến: ngày Giáp, Ất Tài thần ở Đông Bắc; ngày Bính, Đinh ở Tây Nam; ngày Mậu, Kỷ ở chính Bắc; ngày Canh, Tân ở chính Đông; ngày Nhâm, Quý ở chính Nam. Tuy vậy, nhiều lịch vạn niên in ở Việt Nam và nhiều ứng dụng điện thoại lại ghi hướng Tài thần khác với câu vần này, do dựa trên nguồn khác hoặc cách tính khác.
Hạc thần thì phức tạp hơn: đây là một vị được coi là "du hành" quanh các phương theo chu kỳ can chi, có những ngày ở trên trời, không ở phương nào. Lịch ghi hướng Hạc thần để người xuất hành tránh đi về phía đó. Cách tính Hạc thần cũng có dị bản, nên bài này không đưa bảng.
Khi hai nguồn ghi khác nhau, cách xử lý thực tế là dùng một nguồn quen và nhất quán. Nếu Tài thần của lịch bạn dùng trùng với Hạc thần, hoặc đi về hướng đó bất tiện vì đường một chiều, ngõ cụt, hãy chọn Hỷ thần. Không có lý do gì phải băn khoăn nhiều về một nghi thức vốn mang tính tượng trưng.
Làm nghi thức xuất hành khai trương từng bước
Ví dụ giả định: một tiệm trà sữa ở Huế khai trương vào ngày Bính Ngọ, cửa hàng quay mặt ra một con đường chạy theo hướng Đông – Tây. Hỷ thần ngày Bính ở Tây Nam. Các bước:
- Hôm trước, đứng ở cửa dùng la bàn trên điện thoại xác định hướng Tây Nam. Đặt điện thoại xa cửa cuốn, khung sắt để la bàn không lệch.
- Xác định lối đi ngắn và an toàn về phía đó: ví dụ đi dọc vỉa hè về phía Tây vài chục bước, gần lối rẽ về phía Nam.
- Sáng khai trương, trong giờ hoàng đạo đã chọn, chủ tiệm mở cửa, bước ra và đi theo lối đó một quãng ngắn, không cần đi xa.
- Quay về, bước vào cửa hàng, thắp hương theo nghi thức của gia đình.
- Nếu đặt mâm lễ ngoài trời, có thể xoay mâm sao cho người khấn hướng về phía Tây Nam, miễn mâm không chắn lối đi chung.
- Ghi lại hướng và giờ vào sổ của cửa hàng, để năm sau làm lễ kỷ niệm có cái tham khảo.
Toàn bộ nghi thức mất vài phút và không ảnh hưởng tới việc đón khách. Nếu đường quá đông xe, chỉ cần bước ra vỉa hè và hướng mặt về phía đó là đủ theo cách hiểu của nhiều gia đình.
Hướng xuất hành ở ki-ốt, chung cư, trung tâm thương mại
Ki-ốt trong chợ. Không có lối đi riêng ra đường. Cách làm phổ biến là đi trong lối chợ về phía hướng cần, vài bước rồi quay lại. Không cần ra hẳn khỏi chợ.
Cửa hàng trong trung tâm thương mại. Hướng của hành lang thường không trùng hướng địa lý dễ đoán. Kiểm bằng la bàn trên điện thoại, nhớ rằng trong toà nhà khung thép la bàn có thể lệch; đứng gần cửa kính ngoài sẽ đo chính xác hơn.
Văn phòng, cửa hàng trên tầng cao. Nhiều người coi lúc bước ra khỏi cửa văn phòng và đi về phía hướng cần trong hành lang là đủ. Một số khác xuống sảnh tầng trệt rồi mới đi. Cả hai đều là cách hiểu của gia đình.
Cửa hàng trong hẻm cụt hoặc ngõ một chiều. Nếu hướng cần đi là phía cuối hẻm cụt, nhiều người chỉ bước ra vài bước theo hướng đó rồi quay về, không cần đi hết hẻm. Nếu hướng đó buộc phải đi ngược chiều xe, đổi sang hướng tốt còn lại trên lịch cho an toàn.
Cửa hàng online. Không có cửa vật lý. Người theo tục đôi khi chọn ngồi quay mặt về hướng Hỷ thần lúc đăng bài mở bán đầu tiên. Đây hoàn toàn là lựa chọn cá nhân.
Hướng xuất hành trong những dịp khác của cửa hàng
Ngày khai trương không phải dịp duy nhất người buôn bán để ý hướng xuất hành. Nhiều chủ tiệm còn xem hướng khi đi lấy chuyến hàng đầu tiên từ chợ đầu mối, khi đi ký hợp đồng với đối tác lớn, hay khi đi giao lô hàng quan trọng. Với những việc này, cách làm cũng giống ngày khai trương: biết hướng tốt của ngày, bước ra về phía đó trước rồi mới rẽ sang đường cần đi.
Sáng đầu năm mới, nhiều cửa hàng làm lễ mở hàng đầu năm kèm xuất hành. Đây là dịp mà tục xem hướng phổ biến nhất, vì lịch Tết thường in sẵn hướng Hỷ thần, Tài thần của mấy ngày đầu năm. Cách chọn ngày mở hàng sau Tết được bàn riêng trong một bài khác của danh mục này.
Điểm chung của mọi dịp là nghi thức xuất hành chỉ là bước mở đầu, mất vài phút. Nó không nên kéo dài hành trình, không nên khiến người lái xe đi vòng xa hay vào đường cấm. Nếu hướng tốt của ngày đi ngược với đường cần đến, chỉ cần vài bước tượng trưng ở cửa rồi lên đường bình thường. Nhiều tài xế chở hàng lâu năm cũng làm đúng như vậy: bước ra cửa, đứng quay về hướng tốt một chút, rồi mới khởi động xe.
Đặt nghi thức này vào đúng chỗ
Hướng xuất hành là phần nhẹ nhất trong các việc phong thủy quanh ngày khai trương. Nó không đòi chi phí, không đòi sửa chữa, và có thể bỏ qua mà không ảnh hưởng tới vận hành. Người kinh doanh nên dành thời gian chuẩn bị cho các việc có tác động thật như dọn lối vào, kiểm tra điện, sắp hàng, hướng dẫn nhân viên.
Cũng có những lời khuyên đi xa hơn: phải xoay cửa chính về hướng Tài thần, phải đặt két sắt theo hướng của ngày khai trương. Những lời khuyên này trộn hai hệ khác nhau: hướng xuất hành đổi mỗi ngày, còn vị trí cửa và két là cố định. Không trường phái nào dạy xây sửa nhà theo hướng xuất hành của một ngày cụ thể.
Một nhầm lẫn khác là coi hướng Tài thần như vị trí "đón tiền" cố định trong cửa hàng, rồi dời quầy thu ngân hay bàn thờ theo hướng đó. Vị trí quầy và bàn thờ nên dựa vào bố cục mặt bằng: có tựa vững, nhìn được cửa, xa nguồn nhiệt và lối đi đông. Hướng Tài thần ngày khai trương chỉ đúng cho đúng ngày ấy, hôm sau đã chuyển sang phương khác theo can.
Nếu gia đình bạn thích nghi thức này, hãy làm nó một cách thoải mái, như một cách bắt đầu ngày mới có chủ ý. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; giá trị lớn nhất của nó là giúp chủ tiệm dành một phút tĩnh lại trước khi bắt đầu một ngày bận rộn.
Câu hỏi thường gặp
Hỷ thần và Tài thần nên chọn hướng nào khi khai trương?
Tuỳ gia đình. Nhiều người buôn bán chọn Tài thần vì gắn với tiền của; người khác chọn Hỷ thần vì quy tắc tính thống nhất hơn giữa các lịch. Chỉ cần tránh hướng Hạc thần nếu lịch có ghi.
Hướng xuất hành có phải là hướng đặt cửa hàng không?
Không. Hướng xuất hành đổi theo từng ngày, chỉ dùng cho nghi thức bước ra đầu tiên. Hướng cửa hàng cố định, được xét theo các phép khác như bát trạch, loan đầu hoặc đơn giản là nắng, gió, đường đi.
Đi về hướng Hỷ thần bao xa là đủ?
Không có quy định. Phần lớn người theo tục chỉ đi vài bước đến vài chục bước rồi quay lại. Quan trọng là đi an toàn, không băng qua đường đông xe chỉ để đúng hướng.
Vì sao lịch trên điện thoại ghi Tài thần khác với lịch giấy?
Vì các nguồn dùng cách tính khác nhau. Với Hỷ thần thì đa số lịch giống nhau, còn Tài thần và Hạc thần có nhiều dị bản. Nên chọn một nguồn và dùng nhất quán.
Không làm nghi thức xuất hành có ảnh hưởng gì không?
Theo cách nhìn văn hoá, đây là nghi thức tuỳ chọn. Nhiều cửa hàng khai trương mà không làm. Bỏ qua bước này không làm thay đổi gì trong việc bán hàng hay đón khách.