Góc rác trong nhà nên đặt ở chỗ thoáng, khuất, gần lối đi ra ngoài, xa cửa chính, xa bàn thờ và không sát chỗ nấu ăn; thùng ủ rác bếp thành phân nên ở ngoài trời, cuối hướng gió, có nắp và có lớp lá khô phủ. Theo quan niệm phong thủy, rác là "uế khí", để gần cửa chính hay khu thờ là điều nhiều người kiêng. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; còn lý do vệ sinh thì ai cũng thấy.
Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đặt ra yêu cầu phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn, còn cách chia nhóm, lịch thu gom cụ thể do từng địa phương hướng dẫn. Bài này không thay hướng dẫn của địa phương bạn; nó giúp bạn bố trí một góc rác gọn, ít mùi, và nếu có chỗ, biến rác bếp thành phân bón cho cây trong nhà.
Rác trong quan niệm nhà ở xưa và nay
Người Việt xưa sống trong nhà có sân, vườn, ao, chuồng, nên rác bếp phần lớn được đổ cho gia súc ăn, ủ dưới gốc cây hoặc đổ xuống hố ở cuối vườn. Rác ít khi phải nằm trong nhà. Nhiều nếp nhà quê có lời dặn không quét rác ra cửa chính, không để rác qua đêm trong nhà, không đổ rác vào ngày đầu năm. Những lời dặn này mang ý nghĩa văn hoá, mức tin tuỳ mỗi người, nhưng chúng phản ánh cùng một ý: rác thuộc về phía sau, phía ngoài.
Nhà phố hôm nay không có vườn để đổ, rác phải nằm trong nhà cho tới giờ thu gom. Đó là lý do góc rác trở thành một câu hỏi bố trí thật sự. Đặt sai chỗ, thùng rác thành nguồn mùi, ruồi, gián, chuột ngay giữa khu sinh hoạt.
Phong thủy hiện đại hay dùng chữ "uế khí" cho thùng rác, nhà vệ sinh, chỗ chứa đồ hỏng. Lời khuyên chung là đặt những chỗ này ở vị trí khuất, không đối diện cửa chính, không cạnh bàn thờ, không nằm trên lối đi chính. Đọc theo nghĩa vệ sinh, đây là cách bố trí hợp lý cho bất kỳ ngôi nhà nào.
Chỗ đặt thùng rác: nên và tránh
Bảng dưới gợi ý chỗ đặt các loại thùng trong nhà phố và nhà có sân:
| Loại thùng | Chỗ nên đặt | Chỗ tránh | Lý do |
|---|---|---|---|
| Thùng rác bếp hằng ngày | Trong tủ dưới chậu rửa hoặc góc bếp gần cửa sau | Sát bếp nấu, đối diện cửa chính | Gọn tay khi sơ chế, không để mùi gần chỗ nấu |
| Thùng rác tái chế (giấy, nhựa, kim loại) | Hành lang sau, gầm cầu thang có thông gió, ban công phụ | Phòng khách, cạnh bàn thờ | Rác khô ít mùi nhưng chiếm chỗ, cần khuất |
| Thùng chờ đổ ra điểm thu gom | Sát cổng phía hông, khuất tầm nhìn từ cửa chính | Ngay giữa cửa chính, trên lối vào | Thuận khi xe thu gom tới, không chắn lối |
| Thùng ủ rác bếp thành phân | Sân sau, sân thượng, góc vườn cuối hướng gió | Gần cửa sổ phòng ngủ, gần giếng nước | Tránh mùi, tránh thấm vào nguồn nước |
| Rác nguy hại nhỏ (pin, bóng đèn, hộp sơn) | Hộp riêng có nắp, để cao xa tầm trẻ nhỏ | Lẫn chung thùng rác bếp | Theo hướng dẫn thu gom riêng của địa phương |
Với nhà ống chật, góc rác hợp lý thường là phía sau bếp, gần cửa phụ hoặc giếng trời, nơi có gió và không ai ngồi lâu. Nếu chỉ có cửa trước, đặt thùng chờ đổ ở mép cổng, càng khuất càng tốt.
Phân loại tại nhà: chia mấy nhóm cho dễ làm
Rác hữu cơ dễ phân huỷ. Vỏ rau củ, vỏ trái cây, bã trà, bã cà phê, thức ăn thừa. Đây là nhóm nặng và nhiều mùi nhất. Nếu ủ được tại nhà, phần lớn nhóm này không phải mang ra ngoài.
Rác có thể tái chế. Giấy, bìa, chai nhựa, lon, hộp kim loại. Nên rửa sơ, để khô, ép dẹt cho đỡ chiếm chỗ. Nhiều gia đình gom rồi giao cho người thu mua phế liệu.
Rác còn lại. Túi nilon bẩn, tã, băng vệ sinh, giấy ăn đã dùng, đồ vỡ. Nhóm này đưa ra điểm thu gom theo lịch của địa phương; đồ sắc nhọn như mảnh kính nên gói kỹ để người thu gom không bị thương.
Rác nguy hại nhỏ. Pin, bóng đèn huỳnh quang, hộp sơn, chai hoá chất tẩy rửa. Không trộn vào rác thường; giữ riêng và đưa tới điểm thu gom theo hướng dẫn của địa phương.
Đừng chia quá nhiều. Chia năm, sáu thùng trong nhà chật sẽ làm cả nhà nản. Ba thùng chính, cộng một hộp nhỏ cho rác nguy hại, là mức đa số gia đình duy trì được lâu.
Ủ rác bếp thành phân tại nhà, cách đơn giản
Ủ phân là cách nhà xanh nhất để xử lý rác hữu cơ. Có nhiều cách, dưới đây là cách thùng có nắp dễ làm cho nhà có sân hoặc sân thượng:
- Chuẩn bị thùng nhựa có nắp, đục lỗ ở đáy và quanh thân để thoát nước và thoáng khí, kê thùng lên gạch, đặt khay hứng nước bên dưới.
- Lót đáy bằng một lớp lá khô, cành nhỏ, giấy bìa xé vụn để hút nước.
- Mỗi lần đổ rác bếp, phủ lên một lớp vật liệu khô (lá khô, mùn cưa, bìa vụn). Kinh nghiệm phổ biến là lượng vật liệu khô nhiều hơn lượng rác ướt, khoảng gấp đôi đến gấp ba theo thể tích.
- Không cho thịt, cá, xương, dầu mỡ, sữa vào thùng ủ đơn giản, vì dễ bốc mùi và thu hút chuột.
- Mỗi tuần đảo trộn một lần cho thoáng khí. Có thể dùng men vi sinh bán sẵn để rút ngắn thời gian.
- Khi thùng gần đầy, để yên vài tuần đến vài tháng tuỳ thời tiết, cho tới khi phân có màu nâu sẫm, mùi đất, không còn nhận ra vỏ rau.
- Dùng phân bón cho cây cảnh, rau trên sân thượng; nước rỉ ở khay pha loãng tưới gốc cây.
Thùng ủ có mùi chua hoặc thối thường là do quá ướt, thiếu vật liệu khô hoặc bị nhét thịt cá. Thêm lá khô, bìa vụn và đảo trộn là cách sửa nhanh nhất.
Thùng ủ và quan niệm về chỗ đặt
Thùng ủ phân là chỗ chứa đồ đang phân huỷ, nên theo phong thủy có thể xếp vào loại "uế". Chỗ đặt được nhiều người chấp nhận là góc sau vườn, sân sau, góc sân thượng phía sau, tức phía khuất của nhà. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; nó trùng với lời khuyên vệ sinh là đặt ở cuối hướng gió, xa cửa sổ phòng ngủ và bếp.
Một số người theo Bát trạch còn chọn đặt thùng ủ, thùng rác ở một phương được coi là hung của nhà, theo nguyên tắc "lấy chỗ uế trấn phương xấu". Nếu nhà bạn đã quen cách nghĩ này, việc chọn phương không ảnh hưởng gì tới kỹ thuật ủ, miễn là chỗ đó đủ thoáng và không gần nguồn nước.
Điều cần tránh là đặt thùng ủ ngay trước nhà, cạnh cổng chính cho tiện đổ, hay sát bể nước mưa, giếng khoan. Mùi và nước rỉ là hai thứ khiến hàng xóm khó chịu và làm hỏng nguồn nước. Trên sân thượng, đặt thùng ủ lên khay có ống dẫn về chỗ thoát, không để nước rỉ chảy tràn gây thấm.
Giữ góc rác sạch quanh năm
Một góc rác sạch không cần đắt tiền, chỉ cần thói quen. Vài việc giúp góc này không thành nguồn phiền toái:
- Thùng có nắp đậy kín, tốt nhất là loại đạp chân để không phải chạm tay.
- Lót túi cho thùng rác bếp, buộc kín khi đem đi, không để túi rách nhỏ nước xuống sàn.
- Để ráo rác bếp trước khi bỏ vào thùng, giảm nước và mùi.
- Đổ rác hữu cơ hằng ngày nếu không ủ được, nhất là mùa nóng.
- Rửa thùng mỗi tuần, phơi khô, có thể rắc một ít baking soda dưới đáy để giảm mùi.
- Giữ khoảng trống quanh thùng để quét dọn được, không dồn đồ đạc xung quanh.
- Kiểm dấu vết chuột, gián định kỳ ở góc rác và gầm bếp.
Phong thủy nói nhà sạch thì khí sáng; y tế nói nhà sạch thì ít bệnh truyền qua côn trùng. Hai cách nói dẫn tới cùng một thói quen mỗi ngày.
Giảm rác ngay từ lúc mua
Góc rác gọn nhất là góc có ít rác. Phần lớn rác khô của một gia đình thành phố là bao bì: túi nilon, hộp xốp, chai nhựa, màng bọc. Mang theo túi vải, hộp đựng khi đi chợ, mua rau củ không bọc sẵn, chọn đồ có bao bì dễ tái chế, dùng bình nước thay chai mua lẻ là những việc nhỏ làm thùng rác vơi đi thấy rõ sau vài tuần.
Với rác hữu cơ, cách giảm là nấu vừa đủ, bảo quản đồ ăn đúng cách, dùng phần thừa sơ chế vào món khác. Vỏ rau củ, bã trà, bã cà phê vẫn đi vào thùng ủ; phần thừa của bữa ăn thì càng ít càng tốt vì thịt cá, dầu mỡ không hợp với thùng ủ đơn giản.
Trong cách nói của phong thủy hiện đại, nhà ít đồ thừa, ít bừa bộn thì "khí lưu thông". Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Phần thực tế dễ thấy là nhà ít rác và ít đồ chất đống thì dễ lau dọn, ít chỗ cho gián chuột trú, và người ở thấy nhẹ nhõm hơn.
Ví dụ giả định: gia đình bốn người ở Hải Phòng
Ví dụ giả định: một gia đình bốn người ở Hải Phòng sống trong nhà ống có sân thượng nhỏ. Trước đây, thùng rác chung đặt ngay cạnh cửa ra vào tầng trệt cho tiện mang ra lúc xe rác tới. Mùa hè, khu cửa luôn có mùi và ruồi, người lớn tuổi trong nhà không vui vì "rác đón khách".
Gia đình đổi cách: thùng rác bếp đặt trong tủ dưới chậu rửa, thùng tái chế để ở gầm cầu thang có ô thoáng, thùng chờ đổ đặt ở mép cổng bên hông, chỉ mang ra khi đến giờ thu gom. Vỏ rau, bã trà được mang lên thùng ủ trên sân thượng, đặt ở góc sau, trên khay có ống dẫn nước rỉ về chỗ thoát.
Sau vài tháng, lượng rác mang ra ngoài giảm rõ, khu cửa trước hết mùi, và các chậu rau thơm trên sân thượng có thêm phân bón. Góc rác không còn là chuyện gây cãi nhau trong nhà. Ví dụ cho thấy chuyện kiêng "rác trước cửa" và chuyện vệ sinh cuối cùng chỉ cần một cách bố trí hợp lý.
Câu hỏi thường gặp
Theo phong thủy, đặt thùng rác trước cửa nhà có sao không?
Nhiều người kiêng vì coi cửa chính là nơi đón khí, rác là uế khí. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Lý do thực tế là mùi, ruồi và hình ảnh không đẹp cho khách. Nếu buộc phải để ở trước, đặt lệch sang mép cổng và có nắp kín.
Chung cư có ủ phân được không?
Có thể ủ bằng thùng nhỏ kín ở ban công, dùng phương pháp ủ có men vi sinh, nếu ban quản lý cho phép và không để mùi, nước rỉ ảnh hưởng căn bên cạnh. Cần làm kỹ phần vật liệu khô và nắp kín.
Ủ phân có làm nhà nhiều ruồi muỗi không?
Thùng ủ đúng cách, có nắp, phủ vật liệu khô sau mỗi lần đổ rác và không có thịt cá thì ít ruồi. Ruồi nhiều thường do rác ướt lộ ra ngoài. Đáy thùng có nước đọng cũng cần xả để không thành chỗ muỗi đẻ.
Có cần chọn hướng đặt thùng rác theo tuổi không?
Một số người theo Bát trạch đặt chỗ uế ở phương hung của nhà. Việc này là tuỳ quan niệm của gia đình. Về thực tế, quan trọng hơn là chỗ thoáng, khuất, xa bếp nấu, xa cửa chính và thuận cho việc mang rác ra ngoài.
Phân ủ xong dùng cho cây trong nhà có được không?
Phân ủ hoai mục, không còn mùi hôi, có thể trộn vào đất trồng cây cảnh và rau. Nên trộn với đất theo tỉ lệ vừa phải thay vì dùng nguyên phân, và để phân thật hoai trước khi dùng cho chậu trong nhà để tránh mùi, côn trùng.
Rác hữu cơ ở thành phố có thật sự phải phân loại không?
Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đã quy định hộ gia đình phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn, còn cách thực hiện, lịch thu gom do địa phương hướng dẫn. Bạn nên hỏi tổ dân phố hoặc chính quyền cấp xã, phường nơi ở.