Bể chứa nước mưa nên đặt ở chỗ thấp hơn máng xối để nước tự chảy vào, xa nguồn bẩn như bể phốt, chuồng trại, có nắp kín chống muỗi và có cách bỏ phần nước đầu trận mưa. Theo quan niệm phong thủy, nước là biểu tượng của tài lộc và sự sống, bể nước nằm phía trước hoặc bên hông nhà thường được chuộng hơn đặt sau lưng. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; phần vệ sinh thì cần làm đúng.
Ở nhiều vùng quê Việt Nam, bể nước mưa từng là thứ không thể thiếu, với những chiếc bể xây cạnh hiên, chum vại xếp dọc thềm. Ở đô thị hôm nay, thu nước mưa là một việc của nhà xanh: dùng để tưới cây, rửa sân, xả bồn cầu, giảm lượng nước máy và giảm lượng nước đổ ra cống lúc mưa to. Bài này đi qua chỗ đặt, cách làm, cách dùng và những điều cần cẩn trọng.
Vì sao đáng thu nước mưa dù có nước máy
Nước mưa rơi trên mái là nguồn nước tương đối sạch về mặt khoáng chất, mềm, không có clo, rất hợp để tưới cây, rửa xe, lau nhà, xả bồn cầu. Một gia đình dùng nước máy cho những việc này mỗi ngày là đang dùng nước đã được xử lý tốn kém cho việc không cần đến mức sạch đó.
Lý do thứ hai là giảm áp lực lên hệ thống thoát nước. Mỗi trận mưa rào, nước từ hàng nghìn mái nhà đổ cùng lúc xuống cống, góp phần làm ngập cục bộ ở nhiều khu phố. Một bể chứa giữ lại phần nước đó vài giờ hoặc vài ngày, rồi dùng dần, là một cách nhỏ để làm chậm dòng chảy.
Lý do thứ ba là dự phòng. Ở những nơi hay mất nước, nước máy yếu vào mùa khô, hay vùng ven biển bị nhiễm mặn, một bể nước mưa đầy là nguồn dự phòng cho những việc không cần nước uống. Đây là lý do nhiều gia đình ở vùng đồng bằng sông Cửu Long vẫn giữ lu, bể chứa nước mưa đến nay.
Bể nước trong quan niệm phong thủy
Nước là tài, nước tụ là giữ. Trong phong thủy, nước gắn với tài lộc và sự lưu thông. Một bể nước đầy, sạch, có nắp được coi là hình ảnh "tụ thủy". Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; phần thực tế là bể sạch, đầy giúp gia đình chủ động nước.
Chỗ được ưa. Nhiều người chuộng đặt bể nước phía trước hoặc hai bên nhà hơn là ngay sau lưng nhà, theo hình ảnh nước nằm ở minh đường. Bể ngầm dưới sân trước cũng hay được chọn vì vừa hợp ý vừa không chiếm chỗ.
Chỗ thường kiêng. Một số sách phổ thông khuyên không đặt bể nước ngay dưới bếp, vì "thủy hỏa xung"; không đặt dưới bàn thờ, dưới giường ngủ; không đặt ở chính giữa nhà. Lý giải thực tế: bể dưới bếp và dưới phòng ngủ khó kiểm tra, khó sửa khi thấm, độ ẩm có thể lan lên sàn.
Nước tù bị chê. Phong thủy chê "tử thủy", tức nước đọng, bẩn, bốc mùi. Bể nước mưa không có nắp, để rêu, muỗi đẻ chính là thứ bị chê, và cũng là thứ ngành y tế dặn phòng tránh vì là nơi muỗi truyền sốt xuất huyết sinh sản.
Chọn loại bể theo nhà
Có nhiều loại bể chứa. Bảng dưới so sánh ở mức nguyên lý để bạn chọn cách hợp với nhà mình:
| Loại bể | Hợp với | Ưu điểm | Cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Bồn nhựa hoặc inox đặt nổi | Nhà phố có sân sau, nhà vườn | Lắp nhanh, dễ vệ sinh, dễ di chuyển | Che nắng để hạn chế rêu; đặt trên bệ chắc |
| Bể xây ngầm dưới sân | Nhà xây mới có sân trước hoặc sau | Không chiếm chỗ, nước mát | Chống thấm kỹ, xa bể phốt, có lỗ thăm và nắp an toàn |
| Lu, chum, vại | Nhà quê, sân nhỏ | Rẻ, quen dùng, đẹp | Nắp kín, thả cá hoặc thay nước để tránh muỗi |
| Bể trên mái hoặc sân thượng | Nhà không có sân | Dùng trọng lực cấp cho bồn cầu, tưới tầng dưới | Tải trọng rất lớn, phải có kết cấu tính riêng |
| Bể nhỏ dưới ống xối | Nhà phố, chung cư thấp tầng có ban công | Đơn giản, đủ tưới cây | Dung tích nhỏ, đầy nhanh, cần ống tràn |
Với bể đặt trên cao, cần nhớ mỗi mét khối nước nặng khoảng một tấn. Bể trên mái chỉ nên làm khi có người có chuyên môn tính kết cấu.
Làm hệ thu nước mưa đơn giản cho nhà phố
Một hệ đơn giản gồm mái, máng xối, ống đứng, bộ lọc thô, phần bỏ nước đầu trận, bể chứa và ống tràn. Trình tự làm:
- Kiểm mái: mái tôn, mái ngói, mái bê tông sạch đều thu được. Tránh thu từ mái có lớp phủ cũ bong tróc hoặc vật liệu không rõ nguồn gốc.
- Lắp lưới chắn lá ở miệng ống xối để lá cây, rác không trôi xuống.
- Làm phần bỏ nước đầu trận: một đoạn ống đứng có van xả ở đáy, nước bẩn đầu tiên chảy vào đó và đọng lại, phần nước sạch hơn sau đó mới tràn vào bể.
- Đặt bể ở chỗ thấp hơn máng, có nắp kín và lưới chắn muỗi ở mọi lỗ thông.
- Lắp ống tràn dẫn về cống hoặc rãnh thoát, để khi bể đầy nước không tràn ra sân hay móng nhà.
- Đánh dấu rõ vòi lấy nước mưa, tách hẳn khỏi đường nước máy, để không ai dùng nhầm để uống.
- Vệ sinh bể định kỳ, nhất là trước mùa mưa.
Bước sáu thường bị bỏ qua nhưng quan trọng, nhất là nhà có trẻ nhỏ hoặc có người giúp việc mới. Đường nước mưa và nước máy không được nối thông với nhau.
Nước mưa có uống được không
Nước mưa rơi qua không khí đô thị có thể mang theo bụi, khói, và khi chảy trên mái còn cuốn theo phân chim, lá mục, bụi bám. Vì vậy nước mưa thu từ mái nhà không nên uống trực tiếp. Nếu muốn dùng để ăn uống, nước cần được xử lý như bất kỳ nguồn nước nào khác: lọc, khử trùng, đun sôi, và tốt nhất là kiểm nghiệm chất lượng.
Ở nhiều vùng nông thôn, người dân đã dùng nước mưa trong lu để nấu ăn từ lâu, với kinh nghiệm bỏ nước những trận mưa đầu mùa, đợi mưa vài lần cho mái sạch rồi mới hứng. Kinh nghiệm này có cơ sở. Nhưng ở đô thị đông xe, gần nhà máy, khu công nghiệp, rủi ro cao hơn, nên ưu tiên dùng nước mưa cho các việc không ăn uống.
Với cách dùng tưới cây, rửa sân, xả bồn cầu, lau nhà, nước mưa qua lọc thô và bỏ nước đầu trận là đủ dùng. Đây cũng là những việc chiếm phần đáng kể trong lượng nước dùng hằng ngày của một gia đình có vườn.
Những lưu ý về muỗi và vệ sinh
Bể nước mưa làm không kỹ có thể thành ổ muỗi, đó là rủi ro sức khoẻ thật. Vài điều cần nhớ:
- Mọi lỗ hở của bể, kể cả ống tràn và lỗ thông hơi, đều cần lưới mịn.
- Nắp bể đậy kín, không để lá cây, đồ vật đè làm hở.
- Kiểm tra lăng quăng định kỳ; nếu thấy, xả bỏ nước hoặc thả cá ăn lăng quăng với lu, chum.
- Máng xối phải dốc đều, không để nước đọng trong máng.
- Không để chậu, xô hứng nước mưa hở nắp quanh nhà nhiều ngày.
- Thau rửa bể ít nhất mỗi năm một lần, thường vào cuối mùa khô.
Phong thủy chê nước tù, y tế chê nước đọng hở. Hai lời khuyên ở đây trùng nhau hoàn toàn, nên làm theo không có gì phải phân vân.
Nếu nhà có người đi làm xa, người già ở một mình, nên giao việc kiểm bể cho một người cụ thể và ghi lịch, vì bể nước mưa là thứ dễ bị quên nhất khi mọi việc đang ổn.
Tính dung tích bể: một phép tính đơn giản
Lượng nước thu được phụ thuộc diện tích mái và lượng mưa. Quy tắc dễ nhớ là một milimét mưa rơi trên một mét vuông mái cho khoảng một lít nước. Diện tích tính theo hình chiếu bằng của mái, tức phần mái nhìn từ trên xuống, không phải diện tích mặt dốc.
Ví dụ giả định: mái nhà có hình chiếu khoảng năm mươi mét vuông, một trận mưa hai mươi milimét về lý thuyết cho khoảng một nghìn lít. Trừ phần nước bỏ đầu trận, phần bay hơi, phần tràn khỏi máng khi mưa quá to, lượng vào bể thực tế có thể còn khoảng bảy, tám phần mười. Chỉ một trận mưa rào như vậy đã gần đầy một bồn nhựa cỡ phổ biến.
Vì thế bể không nhất thiết phải rất to. Cách chọn hợp lý là tính lượng nước gia đình dùng cho tưới cây, rửa sân, xả bồn cầu trong khoảng một đến hai tuần, rồi chọn bể cỡ đó. Bể quá lớn so với nhu cầu sẽ chứa nước lâu ngày, khó giữ sạch; bể quá nhỏ thì đầy ngay từ đầu trận mưa. Số liệu lượng mưa trung bình theo tháng của nơi bạn ở có thể tham khảo từ cơ quan khí tượng.
Ví dụ giả định: nhà vườn ở Nghệ An
Ví dụ giả định: một gia đình ở Nghệ An có nhà mái ngói và vườn rau phía trước. Mùa khô, nước giếng xuống thấp, gia đình phải dùng nước máy để tưới. Họ quyết định làm bể ngầm dưới sân trước, cách bể phốt ở góc sau vườn một khoảng xa, nắp bê tông có lỗ thăm khoá được.
Nước từ hai mái được dẫn qua máng xối, có lưới chắn lá và đoạn ống bỏ nước đầu trận, rồi vào bể. Ống tràn dẫn ra rãnh ngoài cổng. Một máy bơm nhỏ hút nước lên vòi tưới cây và vòi rửa sân, vòi được sơn màu khác để cả nhà biết đó là nước mưa.
Ông bà trong nhà vui vì bể nước nằm phía trước, đúng ý "nước tụ trước nhà" mà các cụ hay nói. Còn với người lo việc, điều đáng kể là mùa khô năm sau, vườn rau vẫn được tưới bằng nước mưa tích từ cuối mùa mưa.
Câu hỏi thường gặp
Đặt bể nước mưa sau nhà có kỵ không?
Một số người cho rằng nước sau lưng nhà là không có chỗ tựa, nên chuộng đặt phía trước hoặc bên hông. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Về kỹ thuật, chỗ đặt nên theo dốc thoát nước, khoảng cách với bể phốt và chỗ dùng nước.
Bể nước mưa nên cách bể phốt bao xa?
Càng xa càng tốt, và bể chứa nên nằm ở chỗ cao hơn hoặc không cùng dòng thấm với bể phốt. Khoảng cách cụ thể tuỳ nền đất và kết cấu; nếu xây bể ngầm, nên hỏi người thiết kế để tránh nước bẩn thấm sang.
Nước mưa tưới rau có an toàn không?
Nước mưa thu từ mái sạch, có bỏ nước đầu trận, thường an toàn để tưới rau. Nếu nhà ở gần khu công nghiệp hoặc đường lớn nhiều khói bụi, nên rửa rau kỹ như bình thường trước khi ăn.
Làm sao để bể nước mưa không bị rêu?
Rêu tảo cần ánh sáng để phát triển, nên bể kín sáng, đặt trong bóng râm hoặc có màu tối sẽ ít rêu hơn. Bồn nhựa trong mờ để ngoài nắng thường mọc rêu nhanh. Thau rửa định kỳ cũng cần thiết.
Theo phong thủy, bể nước có nên đặt dưới bếp không?
Nhiều sách phổ thông khuyên tránh vì quan niệm thủy hỏa xung khắc. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Lý do thực tế là bể ngầm dưới bếp khó kiểm tra, sửa chữa khi thấm, và độ ẩm có thể làm hỏng sàn, tủ bếp.
Chung cư có thu nước mưa được không?
Với căn hộ, việc thu nước mưa thường chỉ ở mức nhỏ như một thùng hứng ở ban công để tưới cây, nếu ban quản lý cho phép và không làm nước tràn sang căn dưới. Hệ thu gom cho cả toà nhà là việc của chủ đầu tư và ban quản lý.