Muốn bức tường hứng nắng bớt nóng, có ba hướng làm chính: thêm lớp không khí ở giữa (tường hai lớp), dùng vật liệu ít dẫn nhiệt (gạch rỗng, bê tông khí), và giảm lượng nắng bị hấp thụ ở mặt ngoài (màu sáng, sơn phản xạ nhiệt). Cách tốt nhất vẫn là che nắng trước khi nó chạm vào tường, bằng lam, cây hoặc mái đua; tường chống nóng là lớp phòng thủ thứ hai.
Trong phong thủy, tường nhà, nhất là tường phía sau, được xem như "chỗ tựa", nên người xưa chuộng tường dày, đặc, vững. Bài này đi qua các cách làm tường mát, so sánh ưu nhược điểm, và cho thấy tường hai lớp vẫn có thể là bức tường tựa vững chắc theo cách nghĩ đó.
Nhiệt đi qua tường như thế nào
Nắng chiếu vào mặt ngoài làm tường nóng lên. Nhiệt đi từ mặt ngoài vào mặt trong qua vật liệu, chậm hay nhanh tuỳ vật liệu dày, đặc hay nhiều lỗ rỗng. Gạch đặc, bê tông đặc dẫn nhiệt và tích nhiệt nhiều; gạch nhiều lỗ, bê tông khí có nhiều bọt khí nhỏ dẫn nhiệt kém hơn, vì không khí đứng yên là chất cách nhiệt tốt.
Một điểm hay bị hiểu nhầm là tường dày đặc "mát". Tường rất dày quả thật làm chậm nhiệt, ở vùng có ngày nóng đêm lạnh rõ rệt thì có lợi, vì nhiệt tới mặt trong vào ban đêm khi cần ấm. Nhưng ở phần lớn nước ta, đêm hè vẫn nóng ẩm, nên nhiệt toả ra lúc nửa đêm lại làm phòng ngủ khó chịu. Vì thế với tường hứng nắng Tây, giảm lượng nhiệt đi vào có lợi hơn là chỉ làm chậm nó.
Màu và độ nhám bề mặt cũng quan trọng. Tường sơn tối hấp thụ phần lớn ánh nắng; tường trắng, sáng màu phản xạ lại phần đáng kể. Đó là lý do nhà ở nhiều vùng nắng nóng trên thế giới có truyền thống quét vôi trắng.
So sánh các cách làm tường mát
Bảng so sánh ở mức nguyên lý để bạn trao đổi với người thiết kế; hiệu quả thật phụ thuộc chi tiết thi công.
| Cách làm | Nguyên lý | Ưu điểm | Cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Tường hai lớp có khe khí | Hai lớp gạch cách nhau một khe, khe thông lên trên | Giảm nhiệt rõ, lớp ngoài chịu nắng mưa | Tốn diện tích sàn, cần giằng hai lớp, chống thấm khe |
| Gạch nhiều lỗ (gạch rỗng) | Lỗ rỗng chứa không khí | Dễ thi công như gạch thường | Hiệu quả vừa phải; trát kỹ để không nứt |
| Bê tông khí chưng áp (gạch nhẹ) | Vô số bọt khí nhỏ trong khối | Nhẹ, cách nhiệt tốt, giảm tải móng | Cần vữa và cách treo đồ đúng loại; chống thấm mặt ngoài |
| Sơn phản xạ nhiệt, màu sáng | Phản xạ một phần bức xạ mặt trời | Rẻ, làm được cho nhà cũ | Bụi bẩn làm giảm hiệu quả; sơn lại theo chu kỳ |
| Lớp ốp ngoài có khe (ốp gạch, ốp tấm) | Tạo màn che trước tường | Thẩm mỹ, che mưa | Cần khung bền, chống rơi, tính gió bão |
| Cây leo trên giàn cách tường | Lá che nắng, khe giữa giàn và tường thoáng | Mát dịu, đẹp | Không cho cây bám thẳng vào tường làm ẩm, nứt |
Với nhà xây mới, tường hai lớp hoặc bê tông khí cho mặt Tây là lựa chọn đáng cân nhắc. Với nhà cũ, sơn sáng màu kèm một lớp che ngoài như lam hoặc giàn cây là cách dễ làm nhất.
Tường tựa trong phong thủy và tường hai lớp
Tường tựa là chỗ dựa của nhà. Phong thủy chuộng nhà có hậu chắc, phía sau là núi, đồi hoặc công trình cao vững, gọi là "có chỗ tựa". Trong nhà, tường sau giường, tường sau sofa, tường sau bàn thờ cũng được mong là tường đặc, không có cửa sổ, không rung. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; lý giải thực tế là cảm giác an toàn khi lưng có chỗ dựa và không có gió lùa sau gáy.
Tường hai lớp vẫn là tường đặc nhìn từ trong. Người ở trong phòng chỉ thấy một mặt tường liền, không có lỗ hở. Khe khí nằm bên trong bề dày tường. Về cảm giác và về quan niệm "tường tựa", nó không khác tường đặc, chỉ dày hơn.
Gạch nhẹ có làm tường "yếu" không. Một số gia chủ ngại bê tông khí vì cầm thấy nhẹ, sợ tường không vững. Tường gạch nhẹ chủ yếu là tường bao, tường ngăn; phần chịu lực của nhà khung bê tông nằm ở cột, dầm, sàn. Nếu xây đúng kỹ thuật với vữa, giằng phù hợp thì tường đủ chắc cho sinh hoạt. Treo vật nặng như tủ bếp, bình nước nóng cần nở chuyên dùng.
Tường sau bàn thờ. Nhiều gia đình muốn tường sau bàn thờ là tường đặc, không phải vách tạm. Nếu bức tường đó là tường Tây, làm hai lớp sẽ giữ được ý muốn này mà gian thờ vẫn mát hơn vào buổi chiều.
Làm tường hai lớp cho mặt Tây khi xây mới
Đây là trình tự nguyên lý, chi tiết kích thước do người thiết kế và thi công quyết định theo kết cấu nhà bạn:
- Xác định đúng bức tường cần làm: tường hứng nắng chiều trực tiếp, không bị nhà bên che.
- Tính phần diện tích sàn bị mất do tường dày thêm, đặc biệt với nhà ống ngang hẹp, để gia đình chấp nhận từ đầu.
- Thiết kế khe khí thông lên trên và có lỗ thoát ở đỉnh, để không khí nóng trong khe thoát ra thay vì đọng lại.
- Bố trí thép giằng nối hai lớp tường ở khoảng cách hợp lý để hai lớp không tách nhau theo thời gian.
- Xử lý chống thấm cho lớp ngoài và đáy khe, tránh nước mưa thấm vào rồi đọng dưới chân tường.
- Chèn lưới chắn côn trùng ở các lỗ thông để chim, chuột, côn trùng không làm tổ trong khe.
- Hoàn thiện mặt ngoài bằng màu sáng hoặc sơn phản xạ nhiệt để cộng thêm hiệu quả.
Nếu diện tích quá chật không cho làm hai lớp, có thể làm một lớp bằng vật liệu cách nhiệt tốt cộng một lớp che ngoài như lam hoặc giàn cây. Kết quả gần tương đương mà ít tốn chỗ hơn.
Màu sơn ngoài nhà: giữa phong thủy và nắng
Nhiều gia đình chọn màu sơn ngoài nhà theo ngũ hành của gia chủ hoặc theo hướng nhà, ví dụ người được cho là hợp hành Hỏa thích tông đỏ, người hợp hành Thủy thích tông xanh đậm, đen. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Về nhiệt, màu đậm ở bức tường hứng nắng Tây hấp thụ nhiều nhiệt hơn hẳn màu sáng.
Cách dung hoà phổ biến là dùng màu theo ý gia đình ở những chỗ ít nắng như viền cửa, cổng, cửa chính, chi tiết trang trí, còn mảng tường lớn hứng nắng thì dùng màu sáng như kem, trắng ngà, xám nhạt. Nếu gia đình rất muốn màu đậm, có thể chọn loại sơn có phụ gia phản xạ nhiệt cho màu tối; loại này giảm bớt phần hấp thụ, dù không bằng màu sáng.
Một lưu ý thực tế: màu trắng tinh hứng nắng chói chang có thể gây loá cho nhà đối diện và người đi đường. Màu sáng hơi ngả ấm thường dễ chịu hơn. Với nhà ở phố, cũng nên kiểm quy định về màu sắc mặt tiền nếu khu đó có quy chế kiến trúc riêng.
Với nhà đã xây: chống nóng tường mà không đập
Phần lớn người đọc đang ở trong nhà đã xây xong. Vài cách làm không cần phá tường:
- Sơn lại mặt ngoài tường hứng nắng bằng màu sáng hoặc sơn phản xạ nhiệt, sau khi xử lý nứt, thấm.
- Dựng giàn cây leo cách tường một khoảng, cho cây che phủ dần.
- Trồng cây bóng mát ở khoảng đất phía Tây, nếu còn đất.
- Ốp thêm tấm cách nhiệt và một lớp hoàn thiện mặt trong cho bức tường phòng ngủ, chấp nhận mất vài phân.
- Kê tủ quần áo âm tường dọc bức tường nóng, dùng tủ làm lớp đệm như vùng đệm thu nhỏ.
- Dùng rèm cản nhiệt cho cửa sổ trên bức tường đó, kéo rèm từ đầu giờ chiều.
Kê tủ dọc tường nóng là mẹo ít tốn kém mà hiệu quả thấy được. Theo một số người, tủ đặt sau giường hoặc dọc tường cũng tạo thêm "chỗ tựa" cho phòng, nên cách này cũng ít bị kiêng.
Tự đo xem bức tường nào đang làm nhà nóng
Trước khi quyết làm gì, nên biết chắc bức tường nào là thủ phạm. Cách đơn giản nhất là áp lòng bàn tay vào mặt trong các bức tường lúc tám, chín giờ tối của một ngày nắng. Bức tường còn ấm rõ rệt là bức tường hứng nắng nhiều và tích nhiệt nhiều. Với nhà ống, đó thường là tường mặt tiền hoặc tường hậu, ít khi là tường chung với hàng xóm.
Nếu có nhiệt kế hồng ngoại cầm tay, loại dùng đo nhiệt độ bề mặt, bạn có thể đo nhiệt độ mặt trong từng bức tường vào cùng một giờ trong vài ngày nắng và ghi lại. Chênh lệch vài độ giữa các bức tường đủ cho thấy chỗ nên ưu tiên. Cách đo này cũng giúp kiểm kết quả sau khi sơn lại hay làm giàn cây.
Đôi khi thủ phạm không phải tường mà là cửa kính lớn trên bức tường đó, hoặc trần mái ngay phía trên. Đo cả trần và mặt kính sẽ tránh việc tốn công làm tường hai lớp trong khi nhiệt chủ yếu vào qua chỗ khác.
Ví dụ giả định: phòng ngủ tường Tây ở Quảng Ngãi
Ví dụ giả định: một căn nhà hai tầng ở Quảng Ngãi có phòng ngủ tầng hai nằm sát tường Tây, không có nhà bên che. Mùa hè, tường trong phòng ấm tới khuya, những ngày gió Tây khô nóng thì càng nặng. Gia chủ từng nghĩ tới việc đổi phòng, nhưng đó là phòng duy nhất có cửa sổ nhìn ra vườn.
Gia đình chọn ba việc không phải đập tường: sơn lại mặt ngoài màu kem sáng loại có phụ gia phản xạ, dựng giàn sắt cách tường một khoảng trồng dây leo, và đặt tủ quần áo dọc bức tường bên trong. Cửa sổ phía Tây được thay rèm hai lớp, kéo kín từ đầu giờ chiều những ngày nắng.
Sau một mùa hè, gia chủ ghi nhận tường trong phòng chỉ còn hơi ấm vào buổi tối. Không có cách nào trong ba cách trên là mới lạ; điểm đáng học là làm đúng chỗ nhiệt đi vào và làm nhiều lớp nhỏ cộng lại thay vì tìm một vật liệu "thần kỳ".
Câu hỏi thường gặp
Tường hai lớp có làm nhà mất nhiều diện tích không?
Có, mỗi bức tường dày thêm khoảng một lớp gạch cộng khe khí. Với nhà ống hẹp, phần này đáng kể nên thường chỉ làm cho bức tường hứng nắng nặng nhất, không làm cho cả nhà. Gia đình nên được báo trước diện tích mất đi để cân nhắc.
Gạch bê tông khí có thấm nước không?
Bê tông khí hút nước nhiều hơn gạch nung nếu không được bảo vệ, nên mặt ngoài cần trát và chống thấm đúng loại. Thi công theo hướng dẫn của nhà sản xuất về vữa và lớp hoàn thiện thì tường dùng ổn định.
Sơn chống nóng có thật sự hiệu quả không?
Sơn màu sáng và sơn có phụ gia phản xạ giảm được phần nhiệt mà tường hấp thụ, nhất là trên mái và tường hứng nắng trực tiếp. Hiệu quả giảm khi bề mặt bám bụi, rêu, nên cần vệ sinh và sơn lại theo chu kỳ.
Theo phong thủy, tường sau giường là tường Tây có sao không?
Phong thủy thường bàn về tường đặc, không có cửa sổ sau giường, ít khi kiêng riêng hướng Tây. Lý do thực tế để ngại là tường Tây nóng toả nhiệt vào ban đêm. Có thể làm tường hai lớp, kê tủ hoặc ốp cách nhiệt sau đầu giường.
Cho dây leo bám thẳng vào tường có được không?
Không nên với tường trát vữa, vì rễ bám và độ ẩm lâu ngày làm hỏng lớp hoàn thiện, gây thấm. Làm giàn cách tường một khoảng cho cây leo sẽ giữ được bóng mát mà không hại tường, khe giữa còn giúp gió lưu thông.
Nên làm tường hai lớp hay lam che nắng?
Nếu được chọn một, lam hoặc lớp che phía ngoài thường hiệu quả hơn, vì chặn nắng trước khi chạm tường. Tường hai lớp hợp khi không thể làm lam do quy định mặt tiền, do diện tích hoặc khi muốn mặt tường liền. Làm cả hai cho mặt Tây gắt là tốt nhất.