Khi cải tạo nhà, việc đổi cửa chính thường đi theo một trong ba cách: dời cửa sang vị trí khác trên cùng mặt tiền, xoay cánh cửa lệch một góc so với mặt nhà (cửa xéo), hoặc chuyển lối vào chính sang một mặt khác của ngôi nhà. Mỗi cách thay đổi một thứ khác nhau theo cách tính của các phái phong thủy, và cũng có cái giá kỹ thuật khác nhau. Có một điểm nhiều người chưa biết: theo phần lớn cách giảng, hướng của ngôi nhà do cả khối nhà quyết định, không chỉ do cánh cửa.
Bài này giúp bạn biết mình đang muốn đổi cái gì, các trường phái đọc việc đổi ấy ra sao, và những việc phải kiểm về kết cấu, mặt đứng, giấy phép trước khi đục tường. Mọi nhận định tốt – xấu theo trường phái là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Hướng nhà và hướng cửa: hai thứ hay bị lẫn
Phần lớn người Việt nói "nhà hướng Đông Nam" là đang nói hướng cửa chính quay ra. Với nhà phố, cửa chính và mặt tiền trùng nhau nên cách nói này không sai. Nhưng khi bàn chuyện đổi cửa thì phải tách ra, vì các phái phong thủy không coi chúng là một.
Theo cách giảng phổ biến của phái Bát trạch, "toạ" và "hướng" của ngôi nhà được xác định từ khối nhà: mặt nào là mặt chính, nhận nhiều ánh sáng và có lối vào chính thì đó là hướng, mặt đối diện là toạ. Cửa chính là "khí khẩu", tức chỗ khí vào nhà; vị trí của nó được xét xem rơi vào cung nào trong tám cung quanh tâm nhà. Như vậy dời cửa trên cùng một mặt tiền thường không đổi hướng nhà, chỉ đổi cung của cửa.
Với phái Huyền không, hướng nhà cũng gắn với khối nhà và mặt chính, còn cửa là một trong các yếu tố kích hoạt sao ở cung có cửa. Phái này có khái niệm "hoán thiên tâm", hiểu nôm na là cải tạo để ngôi nhà được coi như thuộc về một chu kỳ mới; theo cách giảng thường gặp, việc ấy gắn với thay mái hoặc mở lại phần trên nhà cùng với đổi cửa, chứ không chỉ thay một cánh cửa. Người không theo phái này chỉ cần biết rằng một số thầy coi việc đổi cửa là thay đổi lớn, nên xem kỹ.
Ba cách đổi cửa chính và điều mỗi cách thay đổi
Bảng dưới đặt ba cách đổi cửa cạnh nhau để bạn thấy mỗi cách động tới cái gì.
| Cách đổi | Theo cách tính các phái | Về kỹ thuật – đời sống | Hay gặp ở |
|---|---|---|---|
| Dời cửa trên cùng mặt tiền | Hướng nhà giữ nguyên; cung của cửa đổi | Đục tường mới, làm lanh tô, sửa lại mặt đứng; bố cục bên trong có thể phải xếp lại | Nhà phố rộng, nhà ở quê có hiên dài |
| Xoay cửa xéo một góc | Nhiều thầy cho rằng không đổi hướng nhà vì khối nhà không đổi; một số người vẫn dùng để "nắn" hướng cửa | Tạo góc chết hai bên, khó làm kín mưa, mặt đứng méo | Nhà phố muốn cửa hợp tuổi chủ nhà |
| Chuyển lối chính sang mặt khác | Có thể đổi hướng nhà vì mặt chính đổi; xét lại toàn bộ | Đổi cách vào nhà, có thể liên quan lối đi, số nhà, giấy tờ | Nhà góc, nhà hai mặt đường, nhà ở quê có ngõ mới |
Đọc bảng sẽ thấy cách tốn công nhất về xây dựng (chuyển mặt chính) cũng là cách duy nhất mà đa số các phái coi là đổi hướng thật. Cửa xéo thì ngược lại: ít đục phá nhưng cũng ít thay đổi về mặt lý thuyết, trong khi cái giá về sử dụng lại rõ ràng.
Cửa xéo: vì sao phổ biến và vì sao nhiều người làm nghề e ngại
Cửa xéo là cách làm khá quen ở nhiều đô thị Việt Nam: nhà hướng Tây, chủ nhà được bảo hợp hướng Tây Bắc, thế là bộ cửa chính được xoay lệch vài chục độ, khung cửa đặt chéo trong một hốc tường. Lý do là muốn có "cửa hợp tuổi" mà không phải đổi cả ngôi nhà.
Người làm nghề e ngại cửa xéo vì ba lẽ. Lẽ thứ nhất là lý thuyết: như phần trên đã nói, nhiều thầy theo cả Bát trạch lẫn Huyền không không công nhận việc xoay cánh cửa làm đổi hướng nhà, nên hiệu quả theo chính trường phái cũng bị bàn cãi. Lẽ thứ hai là kỹ thuật: hốc cửa xéo tạo hai góc tam giác hai bên, khó làm kín, nước mưa hắt dễ đọng, và cánh cửa đặt chéo thường kém chắc hơn cửa thẳng. Lẽ thứ ba là sử dụng: lối vào bị bẻ góc, dắt xe vào khó, đồ đạc kê sát cửa bị vướng.
Nếu gia đình vẫn muốn cửa xéo vì niềm tin, nên giữ góc xoay nhỏ, làm mái che hoặc ô văng đủ rộng phía trên, và để phần góc tam giác thành chỗ đặt chậu cây hay kệ giày chứ không để trống bám bụi. Đây là sự thoả hiệp giữa quan niệm và tiện dụng.
Dời cửa chính: những gì đi theo vị trí mới
Quan hệ với cầu thang. Cửa mới không nên nhìn thẳng vào chân cầu thang. Đây là điều được kiêng trong nhiều cách giảng; lý do thực tế là người vào nhà đâm thẳng vào luồng người lên xuống, và từ ngoài nhìn suốt lên lầu.
Quan hệ với bếp và nhà vệ sinh. Dời cửa có thể khiến bếp hoặc cửa nhà vệ sinh lộ ra ngay tầm nhìn từ cửa vào. Quan niệm gọi đây là khí vào gặp chỗ uế hoặc chỗ lửa; về đời sống, khách đứng ở cửa nhìn thấy ngay chỗ riêng tư nhất của nhà.
Quan hệ với cửa sau. Nếu cửa mới thẳng hàng với cửa sau, gió lùa xuyên nhà. Chuyện cửa trước thẳng cửa sau đã được bàn kỹ ở chủ đề cửa chính của trang; khi dời cửa, chỉ cần kiểm lại điều này trên bản vẽ.
Khoảng đệm sau cửa. Cửa nên mở vào một khoảng đệm đủ rộng: sảnh nhỏ, chỗ thay giày, rồi mới tới phòng khách. Quan niệm gọi đây là minh đường trong nhà; thực tế là chỗ để đứng, để đồ, để chào khách mà không chắn lối.
Kích thước cửa mới. Đã đục cửa mới thì nhiều gia đình đo theo thước Lỗ Ban theo quy ước dân gian. Nên kiểm thêm chiều rộng đủ cho xe máy, xe lăn nếu cần, và chiều cao đủ cho người đi lại.
Việc kỹ thuật và giấy tờ trước khi đục tường
Đổi cửa chính là đục vào tường mặt tiền, nơi thường gánh tải trọng và cũng là phần mặt đứng nhìn ra đường. Trước khi làm:
- Xác định tường có chịu lực không. Nhà khung bê tông cốt thép thì tường mặt tiền thường là tường bao che, mở cửa dễ hơn; nhà xây kiểu tường chịu lực đời cũ thì phải có phương án đỡ tải tạm và lanh tô đủ khoẻ.
- Lanh tô và cây chống. Ô cửa mới cần lanh tô bê tông hoặc thép phía trên; trong lúc đục phải chống đỡ phần tường bên trên.
- Giấy phép. Thay đổi mặt ngoài công trình giáp đường ở đô thị, nhất là khu có quản lý kiến trúc, thường phải xin phép theo nguyên lý của Luật Xây dựng. Hỏi cơ quan địa phương trước.
- Lối đi và số nhà. Nhà góc chuyển lối chính sang đường kia có thể liên quan tới cách ghi địa chỉ, giấy tờ, hộp thư. Nên hỏi chính quyền địa phương nếu định đổi hẳn.
- Cửa cũ. Bịt cửa cũ phải xây liền khối, chống thấm khe tiếp giáp; một ô cửa bịt vội thường là chỗ nứt và thấm đầu tiên.
Những việc này giống nhau dù bạn đổi cửa vì phong thủy hay vì tiện dụng. Nếu có thợ nhận đục cửa trong một buổi mà không hỏi gì về tường, hãy coi đó là dấu hiệu cần tìm người cẩn thận hơn.
Những cách thay cho việc đổi cửa
Nhiều người muốn đổi cửa chính chỉ vì một điều cụ thể: cửa nhìn thẳng vào một thứ không ưa ở bên kia đường, cửa không hợp tuổi theo lời ai đó, hay vào nhà là thấy ngay cầu thang. Trước khi đục tường, nên xét xem điều đó có giải quyết được ở phía bên trong cửa không.
Một khoảng đệm sau cửa, như vách lửng, tủ giày cao, bình phong gỗ, có thể đổi hẳn trải nghiệm bước vào nhà mà không động tới mặt tiền. Một mái hiên hoặc khung cây leo trước cửa có thể che tầm nhìn ra thứ không muốn thấy, đồng thời giảm nắng hắt. Với người quan tâm chuyện hợp tuổi theo Bát trạch, nhiều cách giảng cho rằng hướng giường, hướng bàn làm việc, hướng bếp cũng là những chỗ có thể chọn theo tuổi, và chúng dễ đổi hơn cửa chính rất nhiều.
Những cách này không phải lúc nào cũng thay thế được việc đổi cửa. Nếu cửa cũ bất tiện thật sự, như quá hẹp, hướng thẳng ra đường cao tốc ồn, hoặc mưa hắt vào mỗi chiều, thì đổi cửa là việc đáng làm. Nhưng nếu lý do duy nhất là một lời phán, việc thử các cách nhẹ hơn trước giúp gia đình tránh một đợt đục phá có thể không cần thiết.
Cân nhắc trước khi quyết định đổi cửa
Đổi cửa chính tốn kém và khó quay lại. Một trình tự cân nhắc gọn:
- Viết ra lý do muốn đổi: hợp tuổi, tránh đối diện thứ gì đó, tiện lối xe, đón gió, hay vì sửa lại mặt tiền.
- Nếu lý do là phong thủy, hỏi rõ người tư vấn theo phái nào và họ coi việc đổi ấy có đổi hướng nhà không. Hai thầy nói khác nhau là chuyện thường; ghi lại lập luận của từng người.
- Vẽ mặt bằng với cửa mới, kiểm quan hệ với cầu thang, bếp, nhà vệ sinh, cửa sau, khoảng đệm.
- Hỏi người có chuyên môn về tường và lanh tô; hỏi địa phương về giấy phép.
- Cân chi phí và cái được. Nếu chỉ để đổi hướng cửa theo tuổi mà phải chấp nhận cửa xéo khó dùng, có thể xét các cách khác như bố trí lại bên trong, chọn hướng ngồi, hướng giường theo quan niệm.
Ví dụ giả định: một gia đình ở Lâm Đồng có nhà góc, định chuyển lối chính sang con đường yên tĩnh phía bên hông. Họ vẽ lại mặt bằng và thấy cửa mới mở thẳng vào phòng ngủ cũ. Cuối cùng họ giữ cửa chính cũ, chỉ mở thêm một cửa phụ phía bên hông cho xe, và đổi phòng ngủ thành phòng sinh hoạt. Không cần đổi hướng nhà mà vẫn có lối vào yên tĩnh hơn.
Câu hỏi thường gặp
Dời cửa chính có làm đổi hướng nhà không?
Theo phần lớn cách giảng, nếu cửa mới vẫn nằm trên cùng mặt tiền thì hướng nhà không đổi, chỉ cung của cửa đổi. Hướng nhà chỉ được coi là đổi khi mặt chính của khối nhà đổi, ví dụ chuyển lối vào chính sang một mặt khác.
Làm cửa xéo có hợp tuổi được không?
Một số người dùng cửa xéo để có hướng cửa hợp tuổi, nhưng nhiều thầy theo các phái lớn cho rằng xoay cánh cửa không đổi được hướng nhà. Cửa xéo còn khó làm kín mưa và tạo góc chết. Đây là lựa chọn theo niềm tin, nên cân nhắc với cái giá về sử dụng.
Đổi cửa chính có cần xem ngày không?
Nhiều gia đình coi đục cửa chính là việc lớn, chọn ngày bắt đầu và làm một lễ trình ngắn. Một số nhà không xem. Về thực tế, nên chọn lúc trời khô để làm lanh tô và bịt cửa cũ cho kín.
Nhà góc nên chọn mặt nào làm cửa chính?
Theo quan niệm, mặt chính nên là mặt thoáng, có khoảng trước nhà, đón người vào thuận. Thực tế cần xét thêm tiếng ồn, nắng chiều, lối xe và cách ghi địa chỉ. Nhiều nhà góc giữ cửa chính ở mặt đường lớn và làm cửa phụ ở mặt kia.
Bịt cửa cũ xong có kiêng gì không?
Không có điều kiêng phổ biến nào đáng kể. Điều cần làm là xây bịt liền khối, chống thấm khe tiếp giáp và trát phẳng để không còn vết lõm. Một số gia đình làm lễ trình khi đổi cửa, nhưng đó là tuỳ tập quán từng nhà.
Đổi cửa chính có phải xin phép không?
Nếu thay đổi mặt ngoài công trình giáp đường ở đô thị, nhất là khu có quản lý kiến trúc, thường phải xin phép. Đổi cửa ở mặt không giáp đường hoặc ở nông thôn có thể được miễn. Quy định cụ thể nên hỏi cơ quan cấp phép địa phương.