Dàn lạnh nên đặt sao cho luồng gió không thổi thẳng vào đầu người nằm hay ngồi lâu, còn dàn nóng nên đặt ở chỗ thoáng, ít nắng, không phả hơi nóng vào cửa nhà mình hay nhà hàng xóm. Phong thủy kiêng gió thốc thẳng vào người và kiêng "hỏa khí" xung vào cửa; kỹ thuật lắp đặt nói gần như y hệt, chỉ khác lý do.
Điều hoà là thiết bị tiêu thụ điện lớn nhất trong nhiều gia đình ở đô thị Việt Nam vào mùa nóng. Vì thế đặt máy đúng chỗ vừa là chuyện dễ chịu, vừa là chuyện nhà xanh. Bài này đi qua từng vị trí hay gặp, ghép lời khuyên phong thủy với lý do kỹ thuật, và nói về những việc nên làm trước khi nghĩ đến chuyện mua máy to hơn.
Gió điều hoà và chữ "phong" trong phong thủy
Phong thủy coi trọng gió vừa phải, không lùa thẳng, không thốc vào người. Một luồng gió mạnh chĩa thẳng vào gáy hay đầu khi ngủ bị coi là không tốt. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Lý giải thực tế khá rõ: luồng gió lạnh khô thổi liên tục vào mặt khiến khô mắt, khô họng, nhiều người bị nghẹt mũi hay mỏi cổ sau một đêm.
Gió điều hoà khác gió trời ở chỗ nó lạnh và khô hơn, và thổi đều suốt nhiều giờ. Vì vậy, lời khuyên tránh gió thốc càng có lý với điều hoà. Cách tốt nhất là để luồng gió đi dọc trần hoặc dọc tường, rồi lan xuống phòng, thay vì chĩa vào chỗ người ở.
Phần "thủy" cũng có mặt: dàn lạnh tạo ra nước ngưng, phải có đường thoát. Ống nước ngưng chảy ra tường ngoài, rỏ xuống ban công nhà dưới hay vỉa hè là chuyện gây phiền hàng xóm, và với cái nhìn phong thủy thì nước rỉ rả trước nhà cũng chẳng phải hình ảnh đẹp. Dẫn ống về chỗ thoát đúng là việc nên làm từ đầu.
Vị trí dàn lạnh theo từng phòng
Bảng dưới gợi ý chỗ đặt dàn lạnh cho các phòng thường gặp, kèm lý do theo quan niệm và lý do kỹ thuật:
| Phòng | Nên | Tránh | Lý do |
|---|---|---|---|
| Phòng ngủ | Tường phía chân giường hoặc bên hông, gió đi dọc trần | Ngay trên đầu giường thổi thẳng xuống | Tránh gió lạnh vào đầu, nước ngưng nhỏ giọt, tiếng máy sát tai |
| Phòng khách | Tường đối diện hoặc bên hông sofa, gió lan đều | Thổi thẳng vào chỗ ngồi chính | Người ngồi lâu khó chịu; gió không lan khắp phòng |
| Phòng thờ | Đặt lệch, gió không thổi qua bàn thờ | Ngay trên hoặc đối thẳng bàn thờ | Gió làm khói hương tạt, tàn hương bay, nến lay; nhiều nhà ngại thiết bị ồn trên ban thờ |
| Phòng làm việc | Phía trước hoặc bên hông bàn | Thổi từ sau gáy xuống | Gió sau lưng khó chịu, giấy tờ bay |
| Phòng trẻ nhỏ | Xa giường, có chế độ gió nhẹ | Gió thổi thẳng vào nôi, cũi | Trẻ không tự chỉnh được chăn khi lạnh |
Nếu phòng nhỏ không có chỗ tránh, có thể dùng tấm chuyển hướng gió gắn dưới dàn lạnh, hoặc chỉnh cánh đảo gió lên trần. Đây là cách rẻ mà hiệu quả.
Dàn nóng: hơi nóng đi đâu
Dàn nóng thải nhiệt của cả căn phòng ra ngoài. Điều hoà không tạo ra lạnh mà chuyển nhiệt từ trong phòng ra ngoài. Toàn bộ nhiệt đó đi ra ở dàn nóng. Đặt dàn nóng ở chỗ bí, nắng gắt thì máy phải làm việc vất vả hơn, tốn điện hơn và nhanh hỏng hơn.
Đừng để dàn nóng phả vào cửa nhà. Phong thủy coi cửa chính là "miệng" đón khí, nên ngại hơi nóng thổi thẳng vào cửa, gọi là hỏa khí xung. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người. Thực tế, hơi nóng từ dàn nóng thổi vào lối đi, ban công hay cửa sổ của chính nhà mình khiến khu đó nóng hơn và hơi nóng có thể quay lại vào nhà.
Đừng để dàn nóng phả sang nhà hàng xóm. Ở ngõ hẹp, dàn nóng nhà này thổi thẳng vào cửa sổ nhà đối diện là nguyên nhân của không ít va chạm. Nhiều địa phương cũng có quy định về độ cao lắp và hướng thổi dàn nóng ra mặt phố; bạn nên hỏi quy định nơi mình ở.
Che nắng cho dàn nóng nhưng đừng bịt. Một tấm mái che phía trên giúp dàn nóng không bị nắng chiếu trực tiếp, nhưng hai bên và phía trước phải thoáng. Hộp che kín bốn mặt cho đẹp thường làm máy nóng và tốn điện hơn.
Trước khi mua máy to hơn: làm mát nhà theo thứ tự
Nhiều gia đình thấy phòng nóng thì nghĩ ngay tới máy công suất lớn hơn. Theo hướng nhà xanh, có một thứ tự đáng thử trước:
- Che nắng: rèm cản nhiệt, lam, cây che cửa sổ hướng Tây, mái che cho mái bằng.
- Bịt khe hở: cửa đóng không kín, khe dưới cửa, ô thoáng cũ để lạnh thoát ra.
- Giảm nguồn nhiệt trong phòng: đèn sợi đốt, máy tính để chạy suốt, tủ lạnh đặt sát giường.
- Kết hợp quạt: quạt trần hoặc quạt đứng giúp hơi lạnh lan đều, có thể để nhiệt độ cao hơn mà vẫn dễ chịu.
- Vệ sinh máy: lưới lọc bẩn, dàn nóng bám bụi làm máy kém lạnh rõ rệt.
- Đặt nhiệt độ hợp lý thay vì để rất thấp, và tắt máy khi rời phòng lâu.
- Nếu đã làm hết mà vẫn không đủ mát, lúc đó mới xét lại công suất máy so với diện tích và hướng phòng.
Thứ tự này không phủ nhận vai trò của điều hoà trong khí hậu nóng ẩm, chỉ giúp máy làm ít việc hơn. Một căn phòng được che nắng tốt có thể cần máy nhỏ hơn đáng kể so với căn phòng cùng diện tích bị nắng Tây chiếu thẳng.
Điều hoà, độ ẩm và "âm khí" trong nhà
Phong thủy có cách nói nhà "âm khí nặng" để chỉ nhà tối, ẩm, ít người. Điều hoà, nếu dùng đúng, giúp giảm độ ẩm trong phòng vì hơi nước ngưng lại ở dàn lạnh. Ở miền Bắc mùa nồm, chế độ hút ẩm của máy là cách giữ tường, sàn bớt đọng nước.
Ngược lại, một căn phòng đóng kín suốt ngày đêm để chạy điều hoà, không bao giờ mở cửa đón nắng và gió trời, lại dễ bị bí, mùi tích lại, khí thải từ người và đồ đạc không được thay. Lời khuyên chung là mỗi ngày nên có lúc mở cửa cho phòng thông thoáng, nhất là buổi sáng sớm khi không khí ngoài trời mát và sạch hơn.
Nhìn từ hai phía, phong thủy chuộng nhà có lúc sáng, lúc tối, có động có tĩnh; kỹ thuật chuộng nhà có thông gió đủ, độ ẩm vừa phải. Điều hoà là công cụ, dùng nó xen với gió trời là cách cân bằng hợp lý.
Những lỗi lắp điều hoà hay gặp
Nhiều lỗi dưới đây vừa làm máy tốn điện, vừa gây khó chịu mà gia đình không nhận ra:
- Dàn lạnh đặt ngay trên đầu giường, gió và tiếng máy sát tai suốt đêm.
- Dàn nóng đặt trong lô gia kín có cửa kính, hơi nóng quẩn lại.
- Dàn nóng đặt sát mặt đất ở chỗ hay ngập, hoặc ngay cạnh bếp gas ngoài trời.
- Ống nước ngưng xả ra ban công nhà dưới hoặc xuống vỉa hè.
- Dàn lạnh đặt phía trên tủ, kệ cao, gió bị chặn ngay trước mặt máy.
- Dàn lạnh nằm trên đầu bàn thờ, nước ngưng có thể nhỏ xuống và gió làm hương tạt.
Hầu hết lỗi trên đều dễ tránh nếu trao đổi với thợ lắp trước khi khoan tường. Đi kèm thợ một vòng, chỉ chỗ giường, chỗ bàn thờ, chỗ ngồi, sẽ tiết kiệm nhiều phiền toái về sau.
Một việc nhỏ nữa là ghi lại ngày lắp và ngày vệ sinh gần nhất lên một tờ giấy dán trong tủ điện. Lần sau gọi thợ, bạn biết máy đã bao lâu chưa được bảo dưỡng.
Chọn máy: nhãn năng lượng và máy biến tần
Ở Việt Nam, điều hoà bán ra phải dán nhãn năng lượng. Nhãn so sánh có số sao, càng nhiều sao thì máy càng tiết kiệm điện so với máy cùng loại. Nhìn nhãn trước khi mua là cách đơn giản nhất để chọn máy theo hướng nhà xanh, thay vì chỉ so giá ban đầu.
Máy có công nghệ biến tần, thường được gọi là inverter, điều chỉnh tốc độ máy nén theo nhu cầu thay vì bật tắt liên tục, nên thường tiết kiệm điện hơn khi dùng nhiều giờ liền, như phòng ngủ chạy suốt đêm. Với phòng chỉ bật một lúc ngắn, chênh lệch ít hơn.
Công suất máy nên chọn theo diện tích, chiều cao trần, hướng phòng và lượng nắng chiếu vào, không chỉ theo số mét vuông. Phòng hướng Tây dưới mái bằng cần máy mạnh hơn phòng cùng diện tích ở tầng giữa hướng Bắc. Đây cũng là lý do những việc che nắng, chống nóng mái nói ở trên có thể giúp bạn chọn máy nhỏ hơn. Phong thủy không có lời khuyên riêng về loại máy; phần này thuần kỹ thuật.
Ví dụ giả định: phòng ngủ tầng ba ở Hà Nội
Ví dụ giả định: một cặp vợ chồng ở Hà Nội ngủ ở tầng ba nhà ống, ngay dưới sân thượng. Dàn lạnh được thợ lắp ngay trên đầu giường vì đó là bức tường duy nhất gần ổ điện. Người chồng hay dậy với cổ họng khô, người vợ phải đắp chăn dày dù trời hè. Bà mẹ sang chơi thì nhắc rằng ông bà xưa kiêng gió thổi vào đầu khi ngủ.
Gia đình dời dàn lạnh sang bức tường phía chân giường, kéo thêm đường điện âm tường, chỉnh cánh gió lên trần. Dàn nóng vốn đặt trong lô gia kính được chuyển ra ngoài, có mái che phía trên và hai bên để trống. Sân thượng phía trên được lát thêm lớp gạch chống nóng trong lúc chờ làm mái che.
Sau khi sửa, cả hai ngủ dễ chịu hơn, máy đặt ở nhiệt độ cao hơn trước mà phòng vẫn mát, vì gió lan đều và dàn nóng không còn quẩn hơi. Lời kiêng của người lớn tuổi và lời khuyên của thợ lắp cuối cùng chỉ về cùng một chỗ.
Câu hỏi thường gặp
Điều hoà thổi thẳng vào giường có hại không?
Gió lạnh khô thổi thẳng vào người suốt đêm khiến nhiều người khô họng, nghẹt mũi, mỏi cổ. Phong thủy cũng kiêng gió thốc vào đầu khi ngủ. Nên chỉnh cánh đảo gió lên trần hoặc dùng tấm chuyển hướng gió.
Theo phong thủy, có nên lắp điều hoà trong phòng thờ không?
Nhiều gia đình vẫn lắp để gian thờ trên tầng thượng đỡ nóng. Quan niệm phổ biến là không để gió thổi thẳng qua bàn thờ và không đặt máy ngay phía trên ban thờ. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; về thực tế, gió mạnh làm hương tạt và nến dễ đổ.
Dàn nóng đặt trên mái có tốt không?
Đặt trên mái thường thoáng, nhưng nếu nắng chiếu trực tiếp cả ngày thì máy làm việc nặng hơn. Có mái che phía trên, đế cao, chân chắc, đường ống không quá dài là ổn. Cần lối lên an toàn để vệ sinh và sửa.
Nên để điều hoà bao nhiêu độ cho vừa mát vừa đỡ tốn điện?
Không có con số đúng cho mọi người. Nhiều khuyến nghị tiết kiệm năng lượng gợi ý để nhiệt độ vừa phải, không quá thấp, kết hợp quạt để thấy mát hơn. Mỗi độ đặt thấp hơn đều làm máy chạy nhiều hơn.
Dàn nóng nhà bên thổi sang cửa sổ nhà mình thì làm sao?
Nên nói chuyện với hàng xóm trước, đề nghị lắp tấm chuyển hướng gió hoặc dời vị trí. Nếu không thoả thuận được, có thể hỏi tổ dân phố hoặc chính quyền nơi ở về quy định lắp đặt dàn nóng tại địa phương.
Dùng điều hoà nhiều có làm nhà "âm" không?
Cách nói nhà "âm" trong phong thủy thường chỉ nhà tối, ẩm, ít nắng gió. Điều hoà hút ẩm nên không làm nhà ẩm hơn. Nhưng phòng đóng kín liên tục không thông gió sẽ bí, nên mỗi ngày vẫn nên mở cửa đón gió trời một lúc.