Phong thủy thường khuyên đầu cầu thang và chân cầu thang không mở thẳng vào cửa phòng ngủ, bếp, nhà vệ sinh hay phòng thờ. Lý do được nêu là cầu thang là đường khí động, cửa phòng là miệng hút khí của phòng, hai miệng đối nhau thì khí xung thẳng vào. Các trường hợp cụ thể có cách giải thích khác nhau: phòng ngủ thì mất yên, bếp thì khí lửa bốc lên tầng, nhà vệ sinh thì khí uế lan theo thang.
Bài này đi qua từng trường hợp, dịch quan niệm sang những tác động có thể quan sát được như tiếng ồn, ánh sáng, mùi, va chạm, riêng tư, rồi gợi ý cách chỉnh từ nhẹ đến nặng. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; phần kỹ thuật thì đo được và sửa được.
Đầu thang và chân thang khác nhau thế nào
Chân cầu thang là chỗ bậc đầu tiên bắt đầu, ở tầng dưới. Đầu cầu thang là chỗ bậc cuối cùng chạm sàn tầng trên. Hai điểm này có vai trò khác nhau trong cả quan niệm lẫn sinh hoạt. Ở chân thang, người đi xuống thường đi nhanh và có đà, cần một khoảng đệm để dừng. Ở đầu thang, người đi lên vừa hết sức sau một vế bậc, mắt nhìn thẳng vào thứ đầu tiên trước mặt.
Trong phong thủy, chân thang đối cửa phòng nào thì phòng đó bị coi là đón khí từ tầng trên dồn xuống; đầu thang đối cửa phòng nào thì phòng đó bị coi là chặn đường khí đi lên. Một số người tư vấn coi đầu thang đối cửa phòng ngủ là trường hợp hay gặp nhất ở nhà phố, vì phòng ngủ chính thường nằm ngay cạnh lồng thang.
Về thực tế, đầu thang đối cửa phòng nghĩa là mỗi khi ai đó lên tầng, ánh đèn cầu thang và tiếng bước chân đổ thẳng vào cửa phòng, và nếu cửa đang mở, người đi lên nhìn thẳng vào bên trong. Chân thang đối cửa phòng nghĩa là người từ trên xuống dễ va vào người đang ra khỏi phòng. Đó là những lý do đủ để quan tâm, dù bạn có tin phần khí hay không.
Bảng các trường hợp đối cửa thường gặp
Bảng dưới gom các trường hợp đầu thang hoặc chân thang đối cửa phòng, theo cách nói phổ biến và theo tác động thực tế.
| Trường hợp | Quan niệm phổ biến | Tác động thực tế | Cách chỉnh ưu tiên |
|---|---|---|---|
| Đầu thang đối cửa phòng ngủ | Phòng ngủ mất yên, khí xung vào giường | Ồn, đèn lọt, mất riêng tư | Đổi chiều cửa, thêm sảnh, kê giường lệch cửa |
| Chân thang đối cửa phòng ngủ tầng dưới | Khí từ trên đổ vào phòng | Va chạm, ồn sáng sớm | Khoảng đệm, rèm, cửa đóng êm |
| Chân thang đối cửa bếp | Khí lửa bốc lên tầng, "thủy hoả" lẫn lộn | Mùi và hơi nóng lên các tầng | Máy hút mùi, cửa bếp, đổi hướng cửa |
| Thang đối cửa nhà vệ sinh | Khí uế theo thang lan khắp nhà | Mùi, ẩm, nhìn thẳng vào khu vệ sinh | Đổi chiều cửa, quạt hút, vách che |
| Đầu thang đối cửa phòng thờ | Phòng thờ bị khí động, kém trang nghiêm | Người lên sân phơi đi ngang gian thờ | Đổi lối, thêm vách, cửa phòng thờ khép |
| Đầu thang đối cửa sổ lớn hoặc ban công | Khí lên rồi thoát ngay ra ngoài | Gió lùa mạnh, nắng chói khi đi lên | Rèm, lam, cây ở ban công |
Phần lớn trường hợp chỉnh được bằng cách đổi chiều mở cửa hoặc thêm một khoảng đệm. Chỉ khi đang xây hoặc sửa lớn mới nên tính dời cửa phòng.
Đầu thang đối cửa phòng ngủ: các cách chỉnh
Dời cửa phòng sang bên. Khi đang ở giai đoạn bản vẽ, chỉ cần dời cửa phòng ngủ vài chục centimet sang bên, hoặc mở cửa ở cạnh khác của phòng, để cửa không còn thẳng trục với bậc cuối. Đây là cách hiệu quả nhất và hầu như không tốn thêm.
Tạo sảnh đầu thang. Nếu diện tích cho phép, chừa một khoảng sảnh nhỏ giữa bậc cuối và cửa phòng, đặt một bàn console hay chậu cây. Người lên tầng dừng ở sảnh rồi mới rẽ vào phòng.
Kê giường lệch khỏi trục cửa. Dù cửa phòng đối thang, giường không nằm thẳng trục cửa thì người nằm không bị ánh đèn và tầm nhìn từ hành lang chiếu thẳng vào. Lời khuyên này trùng với nguyên tắc chung của phong thủy phòng ngủ.
Cửa đóng êm, kín sáng. Bản lề giảm chấn, gioăng cao su quanh khung, cửa đặc thay cửa có ô kính giúp phòng ngủ yên hơn rõ rệt, bất kể cách đặt thang.
Đèn cầu thang dịu và có cảm biến. Đèn hắt chân bậc thay vì đèn trần chói, bật bằng cảm biến chuyển động ban đêm, giảm ánh sáng lọt vào khe cửa.
Chân thang đối cửa bếp và cửa nhà vệ sinh
Ở nhà ống, bếp thường nằm phía sau tầng một, cầu thang ở khoảng giữa, nên chân thang hoặc lối từ chân thang hay nhìn thẳng vào bếp. Lời kiêng phong thủy nói khí lửa bếp bị cầu thang kéo lên các tầng. Điều quan sát được là mùi nấu, hơi dầu mỡ và hơi nóng đi theo lồng thang lên tận phòng ngủ tầng trên, nhất là khi bật điều hoà tầng trên tạo chênh áp. Máy hút mùi có ống thoát ra ngoài, đặt đúng trên bếp, giải quyết phần lớn vấn đề này. Một cửa lùa kính giữa bếp và khu chân thang càng giúp hơn.
Nhà vệ sinh dưới gầm hoặc cạnh chân thang, cửa quay ra chân thang, là trường hợp gặp rất nhiều ở nhà phố chật. Người từ trên xuống nhìn thẳng vào cửa khu vệ sinh, mùi và hơi ẩm dễ theo lồng thang đi lên. Cách chỉnh hiệu quả là xoay cửa nhà vệ sinh sang cạnh khác, lắp quạt hút có ống ra ngoài, giữ cửa luôn đóng và có cơ cấu tự đóng. Nếu không xoay được cửa, một vách lửng hoặc tủ cao đặt chéo trước cửa giúp che tầm nhìn.
Hai trường hợp này cho thấy rõ một điều: lời kiêng của phong thủy thường chỉ đúng vào một vấn đề thông gió thật. Xử lý thông gió đúng thì phần lớn lo lắng tự hết.
Phòng thờ ở đầu thang tầng thượng
Nhiều nhà phố đặt phòng thờ ở tầng trên cùng, đúng chỗ đầu thang. Người theo phong thủy và cả người lớn tuổi trong nhà thường không muốn cửa phòng thờ nhìn thẳng xuống lồng thang, và càng không muốn mỗi lần lên sân phơi phải đi ngang qua bàn thờ.
Khi thiết kế, có thể đặt cửa phòng thờ ở cạnh song song với hướng đi lên, để người lên tầng nhìn thấy tường bên của phòng thờ chứ không phải cửa. Lối lên sân phơi tách riêng bằng một hành lang ngắn. Nếu nhà đã xây, một vách gỗ hoặc vách lam trước cửa phòng thờ tạo ra khoảng đệm cần thiết, đồng thời giữ cho gian thờ kín đáo hơn khi có khách.
Cách bày trí bàn thờ, đồ thờ cụ thể thuộc các danh mục và site chuyên về thờ cúng; ở đây chỉ bàn chuyện quan hệ giữa cầu thang và cửa phòng thờ. Mỗi gia đình, mỗi vùng có tập quán riêng, nên khi có điều chưa rõ, hỏi người lớn trong họ là cách tốt nhất.
Chiều mở cánh cửa gần đầu thang: chi tiết an toàn hay bị bỏ qua
Khi cửa phòng nằm sát đầu thang, chiều mở cánh cửa quan trọng không kém vị trí cửa. Cửa mở ra phía sảnh có thể đập vào người vừa bước lên bậc cuối, hoặc người mở cửa vội có thể bước hụt ra mép bậc. Nguyên tắc thông thường là cửa phòng ngủ gần đầu thang nên mở vào trong phòng, và khoảng sàn phẳng giữa mép bậc cuối với cánh cửa đủ để một người đứng vững.
Cửa lùa là một lựa chọn tốt cho những chỗ chật như vậy, vì cánh cửa không quét ra sảnh. Cần chú ý ray dưới không cộm thành gờ vấp chân và cánh cửa có tay nắm âm để không vướng người đi qua. Nếu cửa bản lề bắt buộc phải mở ra ngoài, hãy gắn chặn cửa để cánh không mở hết ra phía bậc.
Về quan niệm, nhiều người cho rằng cửa mở vào trong là đón khí vào phòng, mở ra ngoài là đẩy khí ra. Ở đây quan niệm và an toàn trùng nhau, nên lựa chọn không khó.
Ví dụ giả định: tầng hai nhà phố có hai phòng ngủ
Ví dụ giả định: tầng hai của một nhà phố rộng năm mét, cầu thang chữ U nằm giữa nhà sát tường phải. Bản vẽ ban đầu đặt cửa phòng ngủ phía trước ngay đối diện bậc cuối, cửa phòng ngủ phía sau đối diện cửa phòng trước qua sảnh hẹp. Như vậy gặp cả hai lời kiêng: đầu thang đối cửa phòng và cửa phòng đối cửa phòng.
Kiến trúc sư đề xuất dời cửa phòng trước sang góc trái của tường, cửa phòng sau dời sang góc phải, cả hai mở vào trong. Từ bậc cuối nhìn thẳng chỉ thấy một mảng tường đặc, nơi gia đình treo một bức tranh và đặt đèn tường. Không mất thêm mét vuông nào, chỉ đổi vị trí lỗ cửa trên bản vẽ. Ví dụ này cho thấy phần lớn chuyện đối cửa nên được giải quyết ở bước bản vẽ, khi chi phí gần như bằng không.
Tự kiểm mặt bằng nhà mình trong mười phút
Bạn có thể tự rà các trường hợp đối cửa trên bản vẽ hoặc ngay trong nhà theo các bước sau:
- Đứng ở bậc cuối của mỗi vế thang, nhìn thẳng về trước, ghi lại cửa nào nằm trong tầm mắt.
- Đứng ở chân thang, quay lưng vào bậc, ghi lại cửa nào ngay trước mặt trong khoảng hai đến ba mét.
- Với mỗi cửa tìm được, ghi công năng phòng: ngủ, bếp, vệ sinh, thờ, kho.
- Thử mở cửa, bật đèn cầu thang lúc tối, xem ánh sáng và tầm nhìn lọt vào phòng đến đâu.
- Ngửi thử lồng thang sau bữa nấu và sau khi dùng nhà vệ sinh để biết mùi đi đâu.
- Xếp các trường hợp theo mức khó chịu thực tế, chỉnh từ trường hợp nặng nhất.
Danh sách này giúp bạn nói chuyện với thợ hay kiến trúc sư bằng những vấn đề cụ thể, thay vì một lời kiêng chung chung.
Câu hỏi thường gặp
Cửa phòng ngủ chéo với đầu thang có tính là đối cửa không?
Phần lớn ý kiến chỉ coi trường hợp thẳng trục là đối cửa. Cửa chéo hoặc lệch hẳn sang bên thường không bị kiêng, và trên thực tế ánh sáng, tầm nhìn từ cầu thang cũng ít lọt vào phòng hơn.
Treo rèm hạt hay rèm vải ở cửa phòng ngủ đối thang có tác dụng không?
Rèm giúp che tầm nhìn và làm dịu ánh sáng khi cửa mở, đó là tác dụng thật. Theo quan niệm, rèm cũng được dùng để làm khí đi chậm lại. Nên chọn rèm không vướng chân và không cản lối khi có sự cố.
Hai phòng ngủ đối nhau ngay đầu thang thì có kiêng không?
Cửa đối cửa giữa hai phòng ngủ là một lời kiêng riêng, thường được giải thích là hai phòng xung nhau. Về thực tế, hai cửa đối nhau làm giảm riêng tư khi cùng mở. Đặt lệch cửa hoặc dùng cửa đóng êm là cách chỉnh hay dùng.
Đầu thang đối cửa phòng trẻ em có cần chỉnh đặc biệt không?
Điều cần chú ý nhất là an toàn: trẻ nhỏ chạy ra khỏi phòng có thể lao thẳng tới bậc thang. Cổng chặn đầu thang loại bắt vít và cửa phòng có chốt an toàn quan trọng hơn mọi cách bày biện.
Chân thang đối cửa chính và cửa bếp cùng lúc thì ưu tiên chỉnh cái nào?
Thường nên ưu tiên lối vào nhà vì nó ảnh hưởng mọi người mỗi ngày, rồi tới mùi bếp. Bài cầu thang đối diện cửa chính trong danh mục này có các cách tạo chỗ dừng chân ở lối vào.