Đặt tên thương hiệu theo phong thủy, nói gọn, là thêm một lớp xét ngũ hành và ý nghĩa truyền thống vào quy trình đặt tên vốn có, chứ không thay quy trình đó. Một cái tên dùng được trước hết phải đăng ký được, đọc được, nhớ được và không vướng nghĩa xấu; lớp phong thủy chỉ nên dùng để chọn giữa những phương án đã qua các vòng ấy. Làm ngược lại, tức là chọn tên "hợp mệnh" trước rồi mới tra pháp lý, là cách nhanh nhất để mất vài tuần và phải làm lại từ đầu.
Bài này trình bày sáu bước theo thứ tự nên làm, ở mỗi bước nói rõ phần nào là quan niệm phong thủy, phần nào là yêu cầu thực tế. Cách tính ngũ hành của một cái tên có nhiều trường phái và vênh nhau; quan niệm về tên "hợp" hay "không hợp" là chuyện văn hoá, mức tin tuỳ mỗi người, và không cái tên nào bảo đảm việc kinh doanh suôn sẻ.
Phong thủy đứng ở đâu trong việc đặt tên
Trong sách phong thủy cổ không có chương nào bàn về tên thương hiệu. Phong thủy xưa là chuyện nhà ở, mồ mả, đất đai; việc chọn tên hiệu buôn bán trong dân gian chủ yếu dựa vào chữ đẹp, chữ có nghĩa lành, và đôi khi hỏi thêm người biết chữ Hán xem có chữ nào nên tránh. Thứ gọi là "đặt tên theo phong thủy" ngày nay là sự ghép lại từ nhiều nguồn: ngũ hành của màu, của nghĩa chữ, của âm đọc, cộng với phép đếm nét chữ phổ biến ở Nhật Bản, Đài Loan từ thế kỷ trước.
Hiểu nguồn gốc như vậy giúp đặt phong thủy đúng chỗ. Nó là một bộ tiêu chí phụ có gốc văn hoá, rất có ích khi bạn đang phân vân giữa hai, ba cái tên đều tốt, hoặc khi chủ doanh nghiệp và gia đình coi trọng chuyện này. Nó không phải bộ lọc đầu tiên, cũng không phải lý do để giữ một cái tên khó đọc, trùng nhãn hiệu người khác hay gây hiểu lầm cho khách.
Một cách nghĩ hữu ích: coi mỗi cái tên phải qua bốn cửa theo thứ tự — pháp lý, ngôn ngữ, thị trường, rồi văn hoá – phong thủy. Cửa nào đóng thì dừng ở cửa đó. Thứ tự này không hạ thấp phong thủy; nó chỉ giúp bạn không tốn công cân nhắc ngũ hành cho một cái tên vốn không thể dùng được.
Sáu bước đặt tên, theo thứ tự nên làm
Thứ tự dưới đây đi từ phép lọc rẻ và dứt khoát nhất đến phép cân nhắc tinh tế nhất. Phần phong thủy nằm ở bước năm, sau khi danh sách đã ngắn.
- Viết danh sách thô 20–40 cái tên. Chưa loại gì, chỉ ghi lại: tên theo nghĩa ngành, tên ghép, tên địa danh, tên gợi cảm xúc, tên Hán Việt, tên thuần Việt.
- Lọc pháp lý. Tra tên doanh nghiệp trên cổng đăng ký doanh nghiệp quốc gia và tra nhãn hiệu trên cơ sở dữ liệu sở hữu trí tuệ. Tên trùng hoặc dễ gây nhầm với bên đã có trong cùng lĩnh vực thì gạch ngay.
- Đọc thử thành tiếng. Nhờ ba, bốn người ở các vùng khác nhau đọc tên khi chỉ nhìn chữ, và viết tên khi chỉ nghe. Tên bị đọc sai hoặc viết sai nhiều lần là tên sẽ thất lạc khách.
- Rà nghĩa xấu và nói lái. Đọc ngược, nói lái, tra nghĩa trong tiếng địa phương và tiếng nước ngoài nếu định bán ra ngoài.
- Xét lớp phong thủy. Với 3–5 tên còn lại, xem tên thuộc hành gì theo cách tính bạn tin, đối chiếu với ngành nghề và màu thương hiệu định dùng; ghi lại để bàn, chưa vội loại.
- Thử với khách thật rồi chốt. Đưa tên kèm bản phác màu và hình cho một nhóm khách mục tiêu, hỏi họ đoán cửa hàng bán gì. Tên nào vừa qua bốn cửa vừa được khách đoán đúng thì chốt và đăng ký ngay.
Bước hai và bước sáu thường bị bỏ qua nhất, và cũng là hai bước tốn kém nhất khi sai. Bước năm thường được làm đầu tiên vì nó vui và có cảm giác "chắc ăn", nhưng nó lại là bước ít làm hỏng việc nhất nếu đặt đúng chỗ.
Bước phong thủy cụ thể xét những gì
Hành của nghĩa tên. Tên có chữ gợi nước (Hải, Giang, Thủy, Lam) thường được xếp hành Thủy; chữ gợi cây, rừng (Lâm, Mộc, Tùng, Xanh) xếp Mộc; chữ gợi lửa, ánh sáng (Minh, Quang, Hồng, Dương) xếp Hỏa; chữ gợi đất, núi (Sơn, Địa, Thành, Điền) xếp Thổ; chữ gợi kim loại, của cải (Kim, Ngân, Phú) xếp Kim. Đây là cách phổ biến và dễ hiểu nhất.
Hành theo cách tính khác. Có người tính theo bộ thủ của chữ Hán, theo âm đầu của tiếng, hay theo tổng số nét. Các cách này nhiều khi cho kết quả khác nhau với cùng một tên; bài riêng về tên thương hiệu thuộc hành gì trên trang phân tích chỗ vênh.
Quan hệ với ngành. Theo quan niệm tương sinh, tên thuộc hành sinh cho hành của ngành được coi là "nâng đỡ" — ví dụ tên hành Thủy cho ngành hành Mộc. Tên khắc hành ngành thì nhiều người tránh.
Quan hệ với màu và hình. Tên, màu, logo được xem như một bộ; nhiều người muốn ba thứ này không khắc nhau. Thực tế thiết kế cũng ủng hộ việc ba thứ kể cùng một câu chuyện.
Mệnh người chủ. Một số người đối chiếu thêm với mệnh nạp âm của chủ doanh nghiệp. Với công ty nhiều người góp vốn, việc này rất khó làm cho trọn và dễ thành tranh cãi; nhiều người dừng ở mức đối chiếu với ngành.
Ví dụ giả định: ba cái tên cho một tiệm trà
Ví dụ giả định: một tiệm trà nhỏ ở Đà Nẵng còn ba tên sau khi qua bước một đến bốn. Bảng ghi cách một nhóm sáng lập cân lớp phong thủy cùng các tiêu chí khác.
| Tên (giả định) | Hành theo nghĩa | Đọc – nhớ | Ghi chú khi bàn |
|---|---|---|---|
| Trà Lam Sơn | Thủy (Lam) + Thổ (Sơn) | Dễ, nhưng gợi một địa danh lịch sử | Thổ khắc Thủy theo quan niệm; dễ bị hiểu là tiệm theo vùng |
| Mộc Trà Quán | Mộc | Dễ, hơi phổ biến | Trà là lá cây, hợp nghĩa; cần tra trùng kỹ vì kiểu tên này nhiều |
| Suối Chiều | Thủy | Dễ nhớ, có hình ảnh | Thủy sinh Mộc, hợp với trà theo quan niệm; khách đoán được là quán đồ uống |
Nhóm cuối cùng chọn "Suối Chiều", nhưng lý do quyết định là khách thử đoán đúng loại quán và tên tra không trùng; phần tương sinh chỉ là điểm cộng. Đó là cách dùng phong thủy hợp lý: thêm một lý do để yên tâm, không phải lý do duy nhất.
Những chỗ hay sai khi đặt tên theo phong thủy
Phần lớn các ca phải đổi tên sau vài tháng đều rơi vào một trong các lỗi dưới đây, và hiếm khi lỗi nằm ở phần ngũ hành.
- Chọn tên rất "hợp mệnh" nhưng chưa tra nhãn hiệu, đến khi in biển, in bao bì mới phát hiện bên khác đã đăng ký.
- Nhồi nhiều chữ đẹp cho đủ năm hành, kiểu "Kim Thủy Mộc Phát", thành cái tên dài, khó nhớ và nghe như tên một bùa hộ mệnh.
- Tính hành theo một cách, nghe người khác nói theo cách khác, rồi đổi tên liên tục; mỗi lần đổi là một lần mất khách nhớ tên cũ.
- Dùng chữ Hán Việt hiếm vì nghĩa đẹp, nhưng khách không hiểu và đọc sai thanh điệu.
- Lấy tên theo mệnh một người sáng lập, sau này người đó rút vốn, nhóm còn lại thấy cái tên không còn ý nghĩa với mình.
- Bỏ qua bước thử với khách vì tin rằng tên đã "tốt" theo phong thủy thì không cần kiểm gì thêm.
Quy tắc dễ nhớ: phong thủy chỉ được dùng để chọn giữa những phương án đã đủ tốt, không được dùng để cứu một phương án yếu.
Khi gia đình và cổ đông nhìn khác nhau
Chuyện tên thương hiệu ở doanh nghiệp gia đình Việt Nam thường không chỉ do người sáng lập quyết. Cha mẹ có thể muốn hỏi người biết xem, người góp vốn trẻ hơn thì chỉ quan tâm đến độ nhận biết trên mạng. Cách làm ít va chạm nhất là thống nhất trước tiêu chí, rồi mới đưa ra danh sách tên. Khi mọi người đã đồng ý rằng tên phải qua pháp lý, đọc thử, thử khách, rồi mới xét phong thủy, cuộc bàn bạc sẽ không bị biến thành chuyện tin hay không tin.
Một mẹo nhỏ là để mỗi người được quyền đề cử tên vào danh sách thô, kể cả tên do người lớn trong nhà xin từ người quen am hiểu chữ nghĩa, nhưng mọi tên đều đi qua cùng một bộ lọc. Khi tên của ai bị loại vì trùng nhãn hiệu hay khó đọc, lý do nằm ở bộ lọc chung chứ không ở người phản đối, và không ai thấy mình bị gạt đi.
Nếu sau tất cả vẫn còn hai tên ngang nhau, để lớp phong thủy làm trọng tài là một cách quyết định nhẹ nhàng, vì nó cho cả nhóm một lý do chung để chấp nhận. Còn khi một người khăng khăng tên A vì hợp mệnh mà tên A đã trượt pháp lý, cần nói rõ rằng không có cách xem nào giúp một cái tên không đăng ký được trở thành tài sản của doanh nghiệp. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; giấy chứng nhận nhãn hiệu thì không tuỳ.
Sau khi chốt: hồ sơ tên nên ghi những gì
Một cái tên dùng lâu dài cần một trang hồ sơ ngắn, để người đến sau hiểu vì sao tên được chọn và không phải bàn lại từ đầu. Trang ấy nên có:
- Tên chính thức, cách viết hoa, cách viết khi không có dấu, và cách đọc chuẩn nếu tên có thể đọc theo hai kiểu.
- Kết quả tra trùng: ngày tra, nơi tra, những tên gần giống đã thấy và lý do cho rằng không gây nhầm lẫn.
- Ý nghĩa của tên theo cách nhóm sáng lập muốn kể với khách, viết thành một, hai câu.
- Lớp phong thủy đã xét: tính hành theo cách nào, kết quả ra sao, đối chiếu với ngành và màu thế nào.
- Các phương án bị loại và lý do loại, để sau này có người đề xuất lại thì đã có câu trả lời.
- Tình trạng đăng ký: tên doanh nghiệp, nhãn hiệu, tên miền, tên trang mạng xã hội đã giữ được những gì.
Ghi phần phong thủy vào hồ sơ không phải để khẳng định nó đúng, mà để giữ nhất quán. Khi màu bao bì đổi, khi mở thêm dòng sản phẩm, người làm thiết kế biết nhóm sáng lập từng coi trọng điều gì và chủ động hỏi lại, thay vì vô tình làm ngược ý mà không ai hay.
Câu hỏi thường gặp
Có bắt buộc phải đặt tên thương hiệu theo phong thủy không?
Không. Pháp luật chỉ yêu cầu tên doanh nghiệp không trùng, không gây nhầm lẫn và không dùng từ ngữ vi phạm thuần phong mỹ tục. Phong thủy là lựa chọn văn hoá của mỗi người; nhiều thương hiệu lâu năm chưa từng xét ngũ hành khi đặt tên.
Nên xét phong thủy trước hay tra trùng nhãn hiệu trước?
Nên tra trùng trước. Tra nhãn hiệu và tên doanh nghiệp loại được nhiều phương án rất nhanh; xét phong thủy cho một cái tên rồi mới biết nó đã có chủ là phí công. Xét phong thủy ở vòng cuối, khi danh sách còn vài tên.
Tên tiếng Anh có tính ngũ hành được không?
Có người tính theo nghĩa của từ, ví dụ từ chỉ biển xếp Thủy, từ chỉ lửa xếp Hỏa; có người tính theo âm đầu. Các cách này chưa có chuẩn chung, nên với tên tiếng Anh, phần nghĩa và độ dễ đọc với khách Việt quan trọng hơn nhiều.
Tên thương hiệu và tên công ty có cần cùng hành không?
Không có quy định nào buộc như vậy, và nhiều doanh nghiệp có tên pháp nhân khác hẳn tên thương hiệu. Theo quan niệm, người ta thường chỉ xét kỹ cái tên khách nhìn thấy hằng ngày, tức tên thương hiệu trên biển và bao bì.
Thuê người xem tên có cần thiết không?
Không cần thiết. Phần lớn cách tính ngũ hành theo nghĩa hay theo màu có thể tự đọc hiểu. Nếu gia đình muốn hỏi thêm người am hiểu, nên đưa họ danh sách đã qua pháp lý và đọc thử, để họ chỉ góp ý ở phần mình hiểu.
Tên đã dùng lâu mà không hợp ngũ hành thì có nên đổi?
Thường là không nên chỉ vì lý do đó. Một cái tên đã được khách nhớ là tài sản, đổi tên tốn chi phí giấy tờ, biển hiệu, bao bì và cả lòng tin. Nếu muốn điều chỉnh theo quan niệm, nhiều người chỉnh màu hoặc chi tiết logo thay vì đổi tên.