Phong thủy và tập quán dân gian thường khuyên không phơi quần áo trước cửa chính hay ở ban công mặt tiền, nhất là đồ lót, mà đưa chỗ phơi ra sân sau, ban công phía sau hoặc sân thượng; lý do thực tế là mặt tiền là "bộ mặt" của nhà, đồ phơi che sáng và gió của cửa, còn đồ cá nhân phơi ngoài đường thì mất riêng tư. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người, và với nhiều nhà phố hẹp, mặt tiền là chỗ duy nhất có nắng.
Bài này đi qua các quan niệm quen thuộc về phơi đồ, phần nào có lý do thực tế, phần nào chỉ là kiêng cữ theo nếp nhà; sau đó là bảng so các chỗ phơi, cách phơi ở mặt tiền cho gọn khi không có lựa chọn khác, và chuyện phơi trong nhà mùa nồm. Thiết kế ban công nói chung có ở chủ đề ban công – sân vườn; ở đây chỉ bàn về chỗ phơi.
Những quan niệm quen thuộc về phơi đồ
Quan niệm phổ biến nhất là không phơi đồ ngay trước cửa chính. Cửa chính được coi là nơi đón khí vào nhà; quần áo ướt treo lủng lẳng phía trước bị ví như tấm màn che, lại nhỏ nước xuống bậc thềm. Nhiều gia đình cũng kiêng phơi đồ lót, đồ của người ốm ở phía trước nhà, vì cho rằng không phải phép với hàng xóm và người qua đường.
Một số nơi có nếp không phơi quần áo qua đêm, cất đồ trước khi trời tối. Giải thích dân gian có nhiều dị bản; giải thích thực tế là sương đêm làm đồ ẩm lại, dễ hôi, côn trùng bám vào và đồ để ngoài qua đêm cũng dễ bị lấy mất. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người, nhưng thói quen cất đồ trước tối thì có lợi rõ ràng.
Ngoài ra, có người kiêng phơi đồ ngang qua lối đi, để người phải cúi đầu chui qua. Ý này dễ hiểu theo cả hai cách: không ai thích bị quần áo ướt quệt vào mặt, và lối đi bị chắn thì mất an toàn, nhất là ở cầu thang và lối thoát.
Cũng có những lời kiêng theo vùng và theo nếp nhà, chẳng hạn kiêng phơi đồ của người lớn tuổi thấp hơn đồ của con cháu, hay kiêng phơi chung đồ của người vừa ốm dậy với đồ của trẻ nhỏ. Những nếp này khác nhau giữa các gia đình, không có sách nào thống nhất. Phần có ích về vệ sinh, như phơi riêng và giặt riêng đồ của người đang ốm, có thể giữ; phần còn lại tuỳ mỗi nhà. Điều nên tránh là biến chuyện phơi đồ thành nỗi lo, vì mục đích cuối cùng chỉ là đồ khô, sạch và nhà gọn.
So sánh các chỗ phơi quần áo trong nhà Việt
Không phải nhà nào cũng có sân thượng hay sân sau. Bảng dưới giúp bạn cân nhắc theo điều kiện nhà mình.
| Chỗ phơi | Quan niệm | Ưu điểm | Điểm cần xử lý |
|---|---|---|---|
| Sân thượng, tầng tum | Được coi là hợp nhất với nhà phố | Nhiều nắng, gió, kín đáo với đường | Leo cầu thang; cần mái che mưa bất chợt |
| Sân sau, chái bếp | Hợp, đúng khu giặt giũ truyền thống | Gần máy giặt, kín đáo | Ít nắng nếu bị nhà bên che; cần thoát nước |
| Ban công, lô gia phía sau | Hợp | Gần phòng, tiện thu đồ | Diện tích nhỏ; chú ý độ cao lan can |
| Ban công mặt tiền | Hay bị khuyên tránh, nhất là đồ cá nhân | Thường nhiều nắng nhất ở nhà phố | Che mặt tiền, mất riêng tư, nước nhỏ xuống vỉa hè |
| Trước cửa chính, hiên trước | Bị kiêng nhiều nhất | Gần, tiện | Chắn lối vào, nhỏ nước bậc thềm, khách đi qua đồ phơi |
| Trong nhà, cạnh cửa sổ | Ít bị bàn, nhưng ngại ẩm trong phòng | Dùng được khi mưa, nồm | Tăng độ ẩm trong phòng; cần quạt hoặc máy hút ẩm |
Nếu nhà bạn có từ hai chỗ trở lên, có thể chia vai: đồ lớn như chăn, ga phơi trên sân thượng, đồ hằng ngày ở ban công sau, còn mặt tiền chỉ dùng khi cần nắng gắt để phơi đệm, gối trong ngày.
Lý do thực tế đứng sau lời khuyên tránh phơi ở mặt tiền
Che sáng và gió của cửa. Ở nhà phố mặt tiền hẹp, cửa chính và cửa sổ phía trước là nguồn sáng chính của phòng khách. Một giàn đồ phơi kín ban công phía trên làm phòng tối đi hẳn vào những ngày phơi nhiều.
Nước nhỏ xuống vỉa hè và nhà dưới. Đồ chưa vắt kỹ nhỏ nước xuống lối đi, xuống xe người khác đỗ trước nhà, hay xuống ban công nhà tầng dưới ở chung cư. Đây là chuyện va chạm hàng xóm hay gặp.
Riêng tư. Đồ lót, đồ ngủ, đồ của trẻ phơi ở mặt tiền là thứ người qua đường nhìn thấy. Nhiều gia đình thấy ngại, và đó cũng là gốc của lời kiêng.
Mặt tiền là "bộ mặt" của nhà. Phong thủy coi khoảng trước nhà là minh đường; tập quán coi mặt tiền là thứ nói lên nếp nhà. Mặt tiền gọn gàng, đồ phơi khuất phía sau là điều cả hai cách nhìn đều mong.
An toàn khi phơi. Ban công mặt tiền ở tầng cao, với tay ra ngoài lan can để phơi là tư thế nguy hiểm, nhất là với người lớn tuổi và trẻ con đứng xem.
Phơi ở mặt tiền cho gọn khi không có chỗ khác
Nhiều nhà phố chỉ có ban công mặt tiền là đủ nắng. Khi đó vẫn có thể phơi mà giữ mặt tiền gọn và an toàn.
- Dùng giàn phơi gắn trần, kéo lên hạ xuống được, đặt sát tường trong, thay vì dây phơi giăng ngang ra phía lan can.
- Phơi đồ lớn, đồ cá nhân ở hàng trong; hàng ngoài để đồ nhỏ hoặc để trống.
- Thêm một tấm lam, rèm cuốn hoặc lưới che có khe ở mặt ngoài lan can để đồ phơi không lộ hết ra đường mà vẫn có gió.
- Vắt kỹ đồ trước khi phơi và đặt khay hứng nước dưới giàn nếu ban công không có rãnh thoát.
- Thu đồ trước buổi tối, gấp giàn lại để ban công trở về chỗ ngồi hoặc chỗ để cây.
- Không trèo ra ngoài lan can để phơi, không để trẻ con đứng trên ghế cạnh lan can khi người lớn phơi đồ.
Với chung cư, nhiều toà nhà có quy định về việc phơi đồ ở ban công nhìn ra mặt đường. Nên hỏi ban quản lý trước khi lắp giàn phơi vượt khỏi lan can.
Chọn loại giàn phơi theo chỗ phơi
Giàn phơi hợp chỗ thì phơi được nhiều đồ mà vẫn gọn. Bảng dưới gom các loại phổ biến, kèm chỗ dùng hợp và điều cần để ý khi lắp.
| Loại giàn phơi | Hợp với | Ưu điểm | Điều cần để ý |
|---|---|---|---|
| Giàn gắn trần kéo lên hạ xuống | Ban công, lô gia, sân thượng có mái | Không chiếm chỗ sàn, đồ treo cao thoáng gió | Trần phải đủ chắc để bắt vít; dây cáp kiểm tra định kỳ |
| Giàn gắn tường xếp gọn | Ban công hẹp, sân sau nhỏ | Gập sát tường khi không dùng | Tải trọng có giới hạn; không treo chăn nặng |
| Cây phơi đứng di động | Phơi trong nhà mùa mưa, nhà thuê | Di chuyển theo nắng, không phải khoan | Dễ đổ khi gió mạnh; chiếm lối đi |
| Dây phơi giăng hai đầu | Sân rộng, nhà ở quê | Rẻ, phơi được chăn màn lớn | Dây chùng, chắn lối đi; người dễ vướng cổ khi đi tối |
| Giàn có mái bạt hoặc mái lấy sáng | Sân thượng, sân sau không có mái | Che mưa bất chợt khi đi vắng | Cần neo chắc chống gió lốc |
Giàn phơi bằng thép mạ hoặc nhôm chịu ẩm tốt hơn thép thường. Dù chọn loại nào, nên để giàn ở chỗ không chắn cửa sổ phòng ở và không chắn lối thoát; đó là điều phong thủy gọi là giữ cho khí vào phòng thông, và cũng là điều an toàn cơ bản khi có sự cố.
Phơi đồ trong nhà mùa mưa, mùa nồm
Ở miền Bắc mùa nồm, ở miền Nam mùa mưa, nhiều gia đình buộc phải phơi đồ trong nhà. Phong thủy ít bàn chuyện này, nhưng hay nhắc nhà cần khô thoáng, tránh âm thấp. Đồ ướt phơi trong phòng ngủ kín cửa làm độ ẩm tăng lên rõ rệt, sinh mùi, nấm mốc ở góc tường và tủ quần áo.
Nếu phải phơi trong nhà, chọn chỗ có gió nhất như cầu thang gần giếng trời, hành lang có cửa sổ, hoặc một phòng ít dùng, đóng cửa phòng đó lại và bật quạt hoặc máy hút ẩm. Tránh phơi trong phòng ngủ, phòng thờ và gần bếp nấu. Vắt kỹ đồ bằng chế độ vắt mạnh của máy giặt giúp đồ khô nhanh hơn nhiều.
Nếu điều kiện cho phép, máy sấy hoặc tủ sấy là lựa chọn ổn định nhất cho mùa ẩm, nhất là với nhà có trẻ nhỏ. Đặt máy sấy ở khu giặt có thông gió, vệ sinh lưới lọc xơ vải sau mỗi lần dùng để tránh nguy cơ cháy.
Ví dụ giả định: nhà ống ở Huế chuyển chỗ phơi ra sân sau
Ví dụ giả định: một gia đình ở Huế sống trong nhà ống hai tầng, quen phơi đồ trên dây giăng ngang hiên trước, sát cửa chính. Khách tới phải vén quần áo mới vào được nhà, mùa mưa nước nhỏ thành vũng trước bậc thềm, phòng khách tối vì đồ phơi che cửa.
Phía sau nhà có một khoảng sân nhỏ cạnh bếp, trước đây chỉ để chậu và can nước. Gia đình dọn sạch, lát lại nền có độ dốc về rãnh, lắp một giàn phơi kéo ra kéo vào được gắn trên tường và một mái che bằng tấm lấy sáng đủ để mưa nhỏ không làm ướt đồ. Máy giặt cũng được dời ra góc sân này.
Hiên trước giờ chỉ còn hai chậu cây và một tấm thảm, phòng khách sáng hơn, khách vào nhà không phải lách qua đồ phơi. Đồ trong sân sau khô chậm hơn ngày nắng gắt một chút nhưng kín đáo hơn. Theo quan niệm, cửa chính đã được "mở" trở lại; theo đời thường, lối vào sạch, nhà sáng và việc giặt phơi gom về một chỗ.
Gia đình cũng giữ lại một sợi dây phơi gấp gọn ở ban công tầng hai phía trước, chỉ dùng vào những ngày nắng to để phơi chăn, gối và thu ngay trước chiều. Cách chia vai này cho thấy không cần cấm tuyệt đối việc phơi ở mặt tiền; chỉ cần mặt tiền không trở thành sân phơi thường trực.
Câu hỏi thường gặp
Phơi quần áo trước cửa chính có thật sự xấu không?
Đó là một quan niệm phổ biến, mức tin tuỳ mỗi người. Lý do thực tế rõ hơn: đồ phơi che sáng, chắn lối vào, nhỏ nước xuống bậc thềm và lộ đồ cá nhân. Nếu có chỗ khác, nên dời chỗ phơi ra sau.
Có kiêng phơi quần áo qua đêm không?
Nhiều gia đình giữ nếp cất đồ trước khi trời tối, giải thích dân gian có nhiều dị bản. Về thực tế, sương đêm làm đồ ẩm và có mùi, côn trùng dễ bám vào, nên thu đồ trước tối là thói quen tốt.
Phơi đồ trên sân thượng có cần mái che không?
Nên có ít nhất một phần mái che hoặc giàn phơi có bạt kéo, để mưa bất chợt không làm ướt đồ khi nhà đi vắng. Mái che bằng tấm lấy sáng giữ được nắng mà vẫn che mưa nhỏ.
Phơi đồ trong phòng ngủ có ảnh hưởng gì không?
Đồ ướt làm độ ẩm trong phòng tăng, dễ sinh mùi và mốc, không tốt cho giấc ngủ và cho người có bệnh đường hô hấp. Nếu buộc phải phơi trong nhà, nên chọn phòng ít dùng, có quạt hoặc máy hút ẩm.
Chung cư có được phơi đồ ở ban công không?
Tuỳ quy định của từng toà nhà. Nhiều nơi hạn chế phơi đồ vượt khỏi lan can hoặc ở mặt nhìn ra đường. Giàn phơi gắn trần bên trong lô gia thường là cách phù hợp nhất.