Hoá giải sát khí bằng kiến trúc là xử lý yếu tố bất lợi quanh nhà theo bốn bậc: tránh (đặt cửa, phòng, chỗ ngồi sao cho không đối diện), chắn (cây, tường thấp, vách, bình phong), làm mềm (rèm, lam, ánh sáng, vật liệu) và đổi công năng (đưa phòng ít dùng ra phía chịu tác động). Vật phẩm biểu tượng, nếu dùng, chỉ nên là bước cuối.
Cách tiếp cận này được nhiều kiến trúc sư am hiểu phong thủy dùng vì nó giải quyết hiện tượng thật đằng sau mỗi tên gọi: xe lao, gió giật, nắng chói, tiếng ồn, cảm giác bị đè. Đánh giá tốt xấu theo phong thủy là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; còn một bồn cây chắn bánh xe hay một tấm rèm chắn đèn thì có tác dụng với mọi người. Bài này là phần tổng hợp phương pháp cho cả danh mục.
Vì sao nên ưu tiên giải pháp kiến trúc
Mỗi loại sát trong phong thủy hình thế đều mô tả một hiện tượng của môi trường. Lộ xung là giao thông, thiên trảm là gió, quang sát là ánh sáng, áp đỉnh là chiều cao và khối, liêm đao là ồn và bụi. Giải pháp kiến trúc tác động trực tiếp lên các hiện tượng ấy, nên dù bạn tin vào khái niệm khí hay không, ngôi nhà vẫn dễ sống hơn sau khi làm.
Giải pháp kiến trúc còn có ưu điểm là kiểm chứng được. Bạn đo được tiếng ồn trước và sau khi thay cửa, thấy được đèn pha có còn quét vào phòng sau khi trồng hàng cây, cảm nhận được gió có dịu đi khi có vách lam. Một vật phẩm biểu tượng thì không có cách nào đo hiệu quả, và giá trị của nó nằm ở ý nghĩa tinh thần với người tin.
Cuối cùng, giải pháp kiến trúc ít gây xung đột. Cây, vách, rèm chỉ tác động lên phía nhà bạn. Ngược lại, những cách "trả sát" như treo gương, đặt vật nhọn hướng sang nhà khác dễ khiến hàng xóm khó chịu, và chính phong thủy cũng coi quan hệ hài hoà với xung quanh là một phần của ngoại cảnh tốt.
Bốn bậc hoá giải, đi từ gốc tới ngọn
Bậc một: tránh. Là cách triệt để nhất: không để cửa chính, giường, bàn làm việc nằm ở vị trí chịu tác động. Khi chọn mua, chọn thuê, thiết kế mới, đây là bậc rẻ nhất. Với nhà có sẵn, "tránh" có thể là xoay hướng ghế, dời giường sang bức tường khác.
Bậc hai: chắn. Đặt một vật thể thật giữa nguồn tác động và chỗ ở: bồn cây, tường thấp, trụ chắn xe, vách lam, bình phong, hàng cây. Bậc này dùng khi không tránh được, như đường đã đâm thẳng vào cửa, toà nhà đã xây xong đối diện.
Bậc ba: làm mềm. Không chặn hẳn mà giảm cường độ hoặc giảm cảm nhận: rèm voan lọc sáng, lam để gió đi qua chậm lại, trần giật cấp che dầm, đèn hắt làm trần cao hơn, bo tròn góc cạnh. Đây là bậc hay dùng cho nội sát.
Bậc bốn: đổi công năng. Chấp nhận một phía nhà chịu tác động và đưa vào đó những công năng ít nhạy cảm: kho, cầu thang, nhà vệ sinh, chỗ để xe. Phòng ngủ, phòng học, phòng thờ lùi về phía yên tĩnh.
Sau cùng: biểu tượng. Khi đã làm những gì cần làm mà gia đình vẫn muốn một vật mang ý nghĩa an tâm, có thể đặt một vật phẩm kín đáo. Bước này là lựa chọn theo niềm tin, không thay thế các bước trên.
Công cụ kiến trúc và loại sát phù hợp
Mỗi công cụ hợp với một số tình huống. Bảng dưới giúp bạn chọn đúng công cụ thay vì dùng một cách cho mọi trường hợp.
| Công cụ | Hợp nhất với | Ưu điểm | Cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Hàng cây, cây bụi | Góc nhọn, khe gió, bụi, tầm nhìn | Mềm, thoáng, đẹp, rẻ | Mất thời gian để cây lớn; tính rễ và tán |
| Bồn cây xây, trụ chắn | Lộ xung, xe lao | Chặn vật lý thật | Phải nằm trong ranh đất nhà |
| Tường thấp, hàng rào | Lộ xung, đèn pha, riêng tư | Định ranh, chắn ở tầm thấp | Không bịt kín gió và sáng |
| Vách lam, bình phong | Cửa nhìn thẳng ra đường, khe gió | Chắn tầm nhìn mà vẫn thông gió | Tính khoảng đi lại sau vách |
| Cửa kính hộp, gioăng kín | Ồn từ đường, cầu vượt | Giảm ồn rõ rệt | Chất lượng lắp đặt quyết định hiệu quả |
| Rèm, phim dán kính | Chói nắng, đèn đêm, góc nhìn khó chịu | Rẻ, dễ thay | Chọn phim ít phản quang |
| Trần giả, đèn hắt | Dầm, xà, trần thấp | Làm phẳng, làm nhẹ không gian | Không đục dầm, giữ chiều cao |
| Bố trí lại phòng | Hầu hết nội sát | Gần như không tốn tiền | Thử cảm giác thật trước khi chốt |
Phần lớn ngôi nhà chỉ cần hai ba công cụ kết hợp. Dùng quá nhiều lớp che chắn dễ làm nhà tối, bí, mất đi chính sự thoáng đãng mà phong thủy coi là sinh khí.
Cây xanh: công cụ đa năng nhưng phải chọn đúng
Cây là công cụ được cả phong thủy và kiến trúc ưa nhất: nó che tầm nhìn, làm dịu gió, giữ bụi, tạo bóng mát và làm mềm những khối bê tông cứng. Trong cách nói phong thủy, cây xanh mang sinh khí; trong cách nói kiến trúc, cây là vật liệu cảnh quan sống. Một hàng cây đúng chỗ giải quyết được nhiều loại sát cùng lúc.
Chọn cây cần tính ba điều. Thứ nhất là kích thước khi trưởng thành: cây nhỏ hôm nay có thể thành cây to che kín cửa sổ, rễ lan vào móng, cành vươn sang nhà hàng xóm sau vài năm. Thứ hai là khí hậu vùng bạn ở: cây chịu nắng gió miền Trung khác cây ưa ẩm ở Nam Bộ, cây chịu lạnh ở vùng núi phía Bắc. Thứ ba là an toàn: tránh cây có gai ở lối đi trẻ nhỏ, cây có nhựa độc nếu nhà có trẻ hoặc thú cưng, cây dễ gãy cành trong bão ở sát nhà.
Cây trong chậu là lựa chọn linh hoạt cho nhà phố và căn hộ: dời được, thay được, không phá nền. Chậu lớn đặt lệch trục cửa, giàn dây leo trên khung thép mảnh ở ban công là hai cách gọn mà hiệu quả. Nhớ rằng chậu nặng ở tầng cao phải đặt sát sàn và cố định, không đặt trên lan can.
Vách, lam, rèm: chọn độ xuyên thấu cho đúng việc
Một nguyên tắc dễ nhớ khi dùng vật chắn: càng gần chỗ sinh hoạt thì càng nên xuyên thấu, càng xa thì càng có thể đặc. Cụ thể:
- Vách đặc hợp khi cần chặn hoàn toàn: chắn bánh xe ở tầm thấp, chắn tầm nhìn từ đường vào gian thờ. Không nên dùng vách đặc cao sát cửa chính vì làm nhà tối và bí.
- Vách lam gỗ, lam nhôm để hở khe, chắn tầm nhìn theo một hướng mà vẫn cho gió và sáng đi qua. Hợp làm bình phong sau cửa chính trong nhà phố.
- Gạch thông gió, gạch bông gió là vật liệu quen thuộc của nhà Việt, vừa chắn nắng vừa thông thoáng, hợp với tường rào, mặt tiền, giếng trời.
- Kính mờ, kính hoa lấy sáng mà che hình ảnh bên ngoài, hợp với cửa sổ nhìn thẳng góc nhọn hay nhà đối diện quá gần.
- Rèm voan lọc ánh sáng ban ngày, làm mờ hình khối bên ngoài; rèm dày chắn đèn đêm và nắng gắt. Hai lớp cùng nhau linh hoạt nhất.
- Giàn cây leo là vách sống, thay đổi theo mùa, mất thời gian để phủ kín nhưng đẹp và mát.
Khi lắp vật chắn ngoài trời, kiểm sức gió và quy định mặt tiền của khu vực; vật chắn đổ trong mưa bão còn nguy hiểm hơn chính thứ nó định chắn.
Áp dụng cho một ngôi nhà cụ thể
Ví dụ giả định: một nhà phố ba tầng ở Đà Nẵng, cuối con hẻm thẳng, đối diện là góc một toà khách sạn ốp kính, phòng ngủ tầng hai có dầm lớn chạy ngang. Trình tự xử lý có thể như sau:
- Liệt kê và chấm mức: lộ xung từ hẻm (vừa, xe máy là chính), góc toà nhà và kính phản chiếu buổi chiều (rõ), dầm trên giường (rõ với người ngủ).
- Ưu tiên an toàn: làm bậc thềm và một bồn cây xây lệch trục cửa trong phần đất trước nhà.
- Tầng trệt: đặt vách lam gỗ sau cửa chính, tạo sảnh nhỏ để xe; phòng khách lùi vào giữa nhà.
- Tầng hai: dời giường song song với dầm, làm trần giật cấp quanh dầm có đèn hắt; cửa sổ hướng toà khách sạn dán phim giảm chói ít phản quang, treo rèm hai lớp.
- Ban công: giàn cây leo trên khung thép mảnh, vừa che góc toà nhà vừa che nắng chiều.
- Sau một tháng, ghi lại cảm nhận của từng người trong nhà, điều chỉnh thêm nếu cần trước khi nghĩ tới bất kỳ vật phẩm nào.
Tổng các việc trên chủ yếu là việc của thợ mộc, thợ xây, thợ làm rèm và người làm vườn, với chi phí có thể chia thành nhiều đợt. Không bước nào cần đến lời phán hay nghi lễ đặc biệt.
Vật phẩm: khi nào dùng và dùng thế nào cho tỉnh táo
Nhiều gia đình vẫn muốn có một vật mang ý nghĩa an tâm sau khi đã sửa nhà, chẳng hạn một chậu cây, một bức tranh, một món đồ đá hay đồng đặt ở hiên. Đó là lựa chọn văn hoá chính đáng; giá trị của vật phẩm nằm ở ý nghĩa biểu tượng và cảm giác yên lòng của người tin, không phải ở công dụng vật lý.
Nếu dùng, có vài nguyên tắc đơn giản: chọn món có ghi rõ chất liệu, xuất xứ; đặt kín đáo, gọn gàng; không hướng vào cửa, cửa sổ nhà người khác; không mua vì bị doạ "không có món này thì sẽ gặp chuyện". Một người bán tử tế sẽ nói về ý nghĩa và chất liệu, không hứa hẹn vận may hay doạ nạt. Nếu cần tham khảo, có thể xem vật phẩm có ghi rõ chất liệu tại Vật Phẩm Phong Thủy và đối chiếu thông tin trước khi chọn.
Điều quan trọng nhất cần nhớ: vật phẩm không thay được bồn cây chắn xe, rèm chắn đèn hay hệ thống chống sét. Nếu thứ tự bị đảo ngược, tức là mua vật phẩm trước rồi bỏ qua các việc an toàn, ngôi nhà vẫn còn nguyên những rủi ro thật. Đây là quan niệm của người viết theo hướng thực hành tỉnh táo, mức tin vào vật phẩm tuỳ mỗi người.
Câu hỏi thường gặp
Hoá giải sát khí bằng cây xanh có hiệu quả không?
Cây xanh giải quyết được nhiều hiện tượng thật như che tầm nhìn, làm dịu gió, giữ bụi, tạo bóng mát, nên được cả phong thủy lẫn kiến trúc ưa dùng. Hiệu quả phụ thuộc chọn đúng loại cây, đúng vị trí và chờ cây đủ lớn. Với tiếng ồn, một hàng cây mỏng chỉ giảm rất ít.
Có cách hoá giải sát khí nào không tốn tiền không?
Có. Bố trí lại đồ đạc, xoay hướng ghế, dời giường khỏi dầm, đổi công năng phòng, kéo rèm đúng giờ là những cách gần như không tốn gì. Trong bốn bậc tránh, chắn, làm mềm, đổi công năng, bậc tránh và đổi công năng thường rẻ nhất.
Bình phong trong nhà phố hiện đại nên làm thế nào?
Nhà phố thường không đủ chỗ cho bình phong gạch như nhà vườn. Phiên bản gọn là vách lam gỗ hoặc lam nhôm đặt sau cửa chính, để hở khe cho gió và sáng đi qua. Một tủ giày cao hoặc kệ trang trí cũng có thể làm vai trò tương tự nếu bố trí hợp lý.
Giải pháp kiến trúc có làm nhà tối, bí không?
Có thể, nếu dùng vật chắn đặc, cao, sát cửa. Nguyên tắc là càng gần chỗ sinh hoạt thì vật chắn càng nên xuyên thấu, như lam, gạch thông gió, rèm voan, cây. Sau khi làm, kiểm lại ánh sáng và gió trong nhà, điều chỉnh nếu thấy phòng tối hoặc nóng hơn.
Đã làm đủ giải pháp kiến trúc rồi có cần vật phẩm nữa không?
Không bắt buộc. Vật phẩm là lựa chọn theo niềm tin của gia đình, có giá trị biểu tượng và tinh thần. Nếu muốn dùng, chọn món có ghi rõ chất liệu, đặt kín đáo, không hướng vào nhà người khác và không mua vì bị doạ.
Sửa nhà để hoá giải sát khí có cần xin phép không?
Tuỳ hạng mục và địa phương. Các việc như đổi cổng, xây tường rào, thay đổi mặt tiền, can thiệp kết cấu có thể cần thủ tục hoặc phải tuân theo quy định xây dựng, quy định đô thị. Trồng cây, treo rèm, kê lại đồ thì thường không cần. Hỏi chính quyền địa phương trước khi làm hạng mục lớn.