Liêm đao sát là tên sách phong thủy phổ thông gọi thế một cây cầu vượt, đường trên cao hay đoạn đường cong vòng ngang mặt tiền nhà, nhìn như lưỡi liềm lia qua. Với người ở, những gì đi kèm là có thật: tiếng ồn xe chạy trên cầu, bụi, ánh đèn, mất ánh sáng và mất riêng tư khi người trên cầu nhìn thẳng vào nhà; cách xử lý chủ yếu là cách âm mặt tiền, che tầm nhìn và chuyển phòng ngủ ra phía sau.
Bài này giải thích quan niệm ở mức ngắn, rồi đi vào phần thực tế: tầng nào chịu ảnh hưởng nhiều nhất, cửa và rèm làm được gì, cây xanh làm được đến đâu, và nên kiểm gì nếu bạn đang định mua nhà gần một cây cầu vượt hoặc tuyến đường sắt đô thị đi trên cao. Đánh giá tốt xấu theo phong thủy là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Liêm đao sát và hình ảnh lưỡi liềm
"Liêm đao" là lưỡi liềm. Trong phong thủy hình thế, một con đường cong mà nhà nằm ở phía lưng khúc cong, hay một cây cầu vượt uốn cong chạy ngang trước nhà, được ví như lưỡi liềm quét tới. Một số sách gộp cả cầu thẳng ngang tầm cửa sổ vào nhóm này, gọi là "cắt ngang" mặt tiền. Tên gọi phổ biến trong các sách phong thủy đô thị viết cho những thành phố nhiều cầu vượt như Hồng Kông.
Ở Việt Nam, hình thế này ngày càng hay gặp vì các thành phố lớn xây thêm nhiều cầu vượt nút giao, đường vành đai trên cao và tuyến đường sắt đô thị có đoạn chạy trên cao ở Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh. Nhà phố hai bên những tuyến này có mặt tiền nhìn thẳng ra thành cầu hoặc gầm cầu.
Khác với nhiều loại sát chỉ dựa vào hình dạng, liêm đao gắn với một nguồn tác động liên tục: dòng xe chạy qua ngày đêm. Vì vậy, dù bạn không quan tâm tới quan niệm phong thủy, những gì nó mô tả vẫn là chuyện phải tính khi sống cạnh cầu vượt.
Những gì thật sự đi kèm một cây cầu vượt trước nhà
Tiếng ồn. Tiếng động cơ, tiếng lốp trên mặt cầu, tiếng còi; thêm tiếng va đập khi xe đi qua khe co giãn của cầu, nghe thành từng tiếng cộp đều đặn. Thành cầu và mặt dưới cầu còn có thể phản xạ âm thanh xuống các nhà hai bên.
Bụi và khí thải. Bụi từ mặt cầu bị gió cuốn xuống, khí thải dồn ở gầm cầu khi lặng gió. Mặt tiền, cửa kính, ban công nhà sát cầu bám bụi nhanh hơn nhà cùng phố ở xa.
Mất ánh sáng. Nhà nằm dưới hoặc sát gầm cầu bị che sáng nhiều giờ trong ngày, đặc biệt các tầng thấp.
Mất riêng tư. Người đi trên cầu ngang tầm tầng hai, tầng ba có thể nhìn thẳng vào phòng. Đây là lý do nhiều nhà kéo rèm cả ngày.
Ánh đèn. Đèn chiếu sáng cầu và đèn pha xe trên cầu hắt vào cửa sổ ban đêm.
Giá trị sử dụng mặt tiền. Nhà sát cầu vượt thường khó kinh doanh hơn vì khách đi trên cầu không dừng được; điều này ảnh hưởng tới lựa chọn công năng tầng trệt.
Tầng nào chịu ảnh hưởng nhiều nhất
Mức ảnh hưởng thay đổi rất nhiều theo cao độ của nhà so với mặt cầu. Bảng sau mô tả xu hướng chung để bạn hình dung; mỗi cây cầu, mỗi khúc cong có đặc điểm riêng cần quan sát tại chỗ.
| Vị trí so với mặt cầu | Ồn, bụi | Ánh sáng | Riêng tư | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Thấp hơn hẳn, ngay gầm cầu | Ồn vọng, bụi rơi, khí thải đọng | Kém nhất | Ít bị nhìn thẳng | Hợp làm kho, để xe, kinh doanh không cần ánh sáng |
| Ngang mặt cầu | Ồn trực tiếp mạnh nhất | Bị thành cầu che một phần | Kém nhất, người trên cầu nhìn thẳng vào | Cần cách âm, rèm, che tầm nhìn kỹ nhất |
| Cao hơn mặt cầu vài tầng | Vẫn nghe rõ, giảm dần theo độ cao | Tốt hơn | Khá hơn | Phòng ngủ nên ở đây hoặc phía sau |
| Ở mặt sau nhà | Giảm nhiều nhờ khối nhà chắn | Tuỳ hướng | Tốt | Vị trí tốt nhất cho phòng ngủ |
Điều này dẫn tới một nguyên tắc rõ ràng: những phòng cần yên, kín như phòng ngủ, phòng học nên tránh mặt tiền ngang cầu. Các phòng chịu được ồn hơn như cầu thang, kho, khu vệ sinh, phòng làm việc ban ngày có thể đặt ở mặt tiền.
Cách âm mặt tiền hướng ra cầu vượt
Cách âm hiệu quả dựa vào ba nguyên lý: khối lượng (vật liệu nặng cản âm tốt), kín khít (âm thanh lọt qua khe hở) và lớp đệm (khoảng không khí hoặc vật liệu mềm giữa hai lớp cứng). Trình tự làm theo hiệu quả trên chi phí:
- Bịt khe hở trước: gioăng cửa, khe dưới cánh cửa, khe quanh khung, lỗ luồn ống điều hoà. Khe hở nhỏ có thể để lọt phần lớn tiếng ồn dù cửa kính dày.
- Thay cửa sổ mặt tiền bằng cửa kính hộp hai lớp hoặc kính dán an toàn có lớp phim giữa, khung kín. Đây thường là khoản đầu tư hiệu quả nhất cho nhà sát cầu.
- Với phòng ngủ ở mặt tiền, có thể làm thêm một lớp cửa phía trong, tạo khoảng không khí giữa hai lớp kính.
- Rèm vải dày nhiều lớp giảm tiếng vang trong phòng và chắn đèn ban đêm, dù tác dụng cách âm từ ngoài vào ở mức vừa phải.
- Tường mặt tiền mỏng có thể ốp thêm lớp vật liệu cách âm phía trong; việc này nên có người thiết kế tính để không làm phòng quá chật hay ẩm.
- Bố trí đồ đạc nặng như tủ quần áo, kệ sách dọc tường mặt tiền, tạo thêm một lớp khối lượng giữa phòng và đường.
Sau khi làm, kiểm bằng ứng dụng đo độ ồn trên điện thoại vào giờ cao điểm và ban đêm, trước và sau khi đóng cửa. Con số không chính xác như máy đo chuyên dụng nhưng đủ để so sánh hiệu quả từng bước.
Cây xanh và lam che: đặt kỳ vọng cho đúng
Nhiều người trồng một hàng cây hay đặt chậu cây trước nhà với mong muốn chặn tiếng ồn. Thực tế, một hàng cây mỏng giảm âm rất ít; muốn giảm ồn đáng kể bằng cây xanh cần vành đai cây dày, rộng mà nhà phố không có chỗ làm. Tuy vậy cây vẫn có ích theo những cách khác: chắn bớt bụi, che tầm nhìn từ trên cầu vào nhà, làm mềm hình ảnh khối bê tông, và theo nhiều nghiên cứu về tâm lý môi trường, nhìn thấy cây xanh giúp người ta dễ chịu hơn với cùng một mức ồn.
Lam chắn đứng hoặc lam gỗ ở ban công mặt tiền là giải pháp tốt cho riêng tư: người trên cầu nhìn xiên không thấy vào trong, còn người trong nhà vẫn nhìn ra được và đón gió. Trong phong thủy, lớp lam và cây cũng được coi là "che chắn" làm dịu thế lưỡi liềm; đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Mọi thứ gắn ra ngoài mặt tiền, ban công như lam, khung cây, mái che cần chắc chắn trước gió, không lấn ra ngoài ranh, và với nhà mặt phố có thể cần tuân theo quy định về kiến trúc mặt đứng của địa phương. Hỏi trước khi làm để không phải tháo dỡ.
Giữ nhà sạch và thoáng khi sống cạnh cầu
Bụi là thứ người sống cạnh cầu vượt than nhiều nhất sau tiếng ồn. Bụi từ mặt cầu, từ phanh và lốp xe bị gió cuốn xuống, bám vào bậu cửa, rèm, quạt, và lọt vào nhà mỗi lần mở cửa. Cách đối phó thực tế là chọn thời điểm mở cửa thông gió: sáng sớm hoặc đêm khuya, khi dòng xe thưa, thay vì mở cửa mặt tiền cả ngày. Phía sau nhà, giếng trời, cửa sổ mặt hông là đường lấy gió chính.
Trong phòng ngủ ở mặt tiền, nhiều gia đình dùng máy lọc không khí và đóng cửa kín ban ngày. Rèm, thảm, sofa vải ở phòng hướng ra cầu nên chọn loại dễ tháo giặt. Bậu cửa, khung cửa lưới chống côn trùng nên lau định kỳ để bụi không tích tụ rồi theo gió vào sâu trong nhà.
Ban công mặt tiền có thể đặt cây chịu bụi và dễ rửa lá, vừa che tầm nhìn từ cầu vừa giữ lại một phần bụi; nhớ rửa lá thường xuyên để cây không bị bụi phủ kín. Những thói quen này không liên quan tới quan niệm nào, nhưng chính chúng quyết định sống cạnh cầu vượt dễ chịu hay mệt mỏi. Trong cách nói của phong thủy, giữ nhà sạch, thoáng cũng là giữ cho khí trong nhà được trong lành.
Đang định mua nhà gần cầu vượt hoặc tuyến trên cao: kiểm gì
Nếu bạn đang cân nhắc một căn nhà như vậy, những việc dưới đây giúp bạn biết mình sẽ sống cùng điều gì, thay vì chỉ dựa vào một lời phán "phạm liêm đao":
- Đến xem vào giờ cao điểm sáng, chiều và khoảng mười giờ đêm; nghe tiếng ồn khi đóng và mở cửa.
- Đứng ở từng tầng, nhìn xem người trên cầu có thấy vào phòng không, đèn cầu chiếu vào phòng nào.
- Sờ bậu cửa, lan can xem bụi bám dày đến đâu; hỏi chủ nhà phải lau dọn thường xuyên thế nào.
- Hỏi về quy hoạch: cầu đang có hay sắp xây, tuyến đường sắt đô thị dự kiến đi qua đâu, có kế hoạch mở rộng không. Thông tin quy hoạch nên tra ở cơ quan có thẩm quyền.
- Ước lượng chi phí cách âm, thay cửa và cộng vào giá mua để so với các căn khác.
- Hình dung công năng: tầng trệt có còn kinh doanh được không, phòng ngủ có đặt được ở mặt sau không.
Nếu sau khi kiểm, bạn thấy những điều trên chấp nhận được và xử lý được bằng cửa, rèm, bố trí, căn nhà có thể vẫn là lựa chọn hợp lý. Nếu thấy không chịu được tiếng ồn ban đêm, đó là lý do thực tế để bỏ qua, mạnh hơn mọi tên gọi.
Câu hỏi thường gặp
Nhà ở ngay dưới gầm cầu vượt có ở được không?
Ở được, nhưng tầng thấp dưới gầm cầu thường thiếu sáng, bụi và khí thải dễ đọng. Nên ưu tiên phòng ở các tầng cao hơn hoặc mặt sau, tầng trệt dùng để xe, kho, kinh doanh không cần ánh sáng. Thông gió tốt và cửa kín là hai việc nên làm sớm.
Cửa kính hộp có cách âm tốt hơn kính một lớp dày không?
Thường là có, vì lớp không khí giữa hai tấm kính làm giảm truyền âm, nhất là khi khung và gioăng kín. Tuy nhiên hiệu quả phụ thuộc chất lượng lắp đặt; một khe hở nhỏ quanh khung có thể làm mất phần lớn tác dụng. Nên làm với đơn vị có kinh nghiệm.
Theo phong thủy, nhà ở phía bụng hay phía lưng đường cong cầu vượt tốt hơn?
Theo quan niệm hình thế, nhà ở phía bụng khúc cong, nơi đường như ôm lấy nhà, được coi là tốt hơn phía lưng. Lý giải thực tế là phía lưng khúc cua chịu nhiều ồn, đèn pha và nguy cơ xe văng hơn. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Trồng cây trước nhà có giảm được tiếng ồn cầu vượt không?
Giảm rất ít nếu chỉ là một hàng cây hay vài chậu. Cây có ích hơn ở việc chắn bụi, che tầm nhìn từ cầu và làm không gian dễ chịu. Muốn giảm ồn thật sự, cần tập trung vào cửa kín, kính hộp và bố trí phòng ngủ tránh mặt tiền.
Tuyến đường sắt đô thị trên cao đi ngang nhà có giống cầu vượt ô tô không?
Có điểm giống là ồn, mất riêng tư và che sáng ở một số tầng, nhưng đặc điểm âm thanh khác: tiếng tàu đến theo từng đợt, không liên tục như dòng xe. Nên đến nghe tận nơi vào giờ tàu chạy dày và về đêm để tự đánh giá.
Có nên treo vật phẩm hướng ra cầu vượt để hoá giải không?
Đó là lựa chọn cá nhân theo niềm tin. Nếu dùng, chọn món có ghi rõ chất liệu, đặt kín đáo, không hướng vào nhà người khác. Vật phẩm không chặn được tiếng ồn hay bụi, nên vẫn cần làm cửa, rèm và bố trí phòng cho hợp lý.