Quang sát là tên phong thủy gọi ánh sáng chói hắt vào nhà từ một bề mặt phản chiếu bên ngoài: mặt kính toà nhà đối diện, mái tôn mới, mặt hồ, bể bơi, kính xe đỗ, hoặc đèn quảng cáo nhấp nháy ban đêm. Đây là một trong số ít loại "sát" mà hiện tượng vật lý rất rõ: ánh nắng phản xạ gây chói mắt, làm nóng phòng, và xử lý được bằng rèm, phim dán kính, lam chắn hoặc cây xanh.
Đặc điểm của quang sát là nó thay đổi theo giờ trong ngày và theo mùa, vì mặt trời đổi vị trí. Có căn bị chói mỗi buổi chiều mùa hè nhưng mùa đông thì không; có căn chỉ bị khoảng nửa giờ mỗi sáng. Bài này giải thích cơ chế, cách ghi nhận cho đúng và các giải pháp theo thứ tự chi phí. Đánh giá tốt xấu theo phong thủy là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; còn ánh chói thì đo và xử lý được.
Quang sát trong cách nói phong thủy
Phong thủy truyền thống ưa ánh sáng dịu, đều, đi vào nhà qua sân, hiên, cửa. Ánh sáng gắt, đột ngột, chiếu thẳng được xếp vào loại bất lợi. Thời xưa, nguồn ánh sáng chói chủ yếu là mặt nước phản chiếu nắng, nên các sách cổ bàn về ao hồ trước nhà, mặt sông lấp lánh. Khi đô thị xuất hiện nhà kính, mái kim loại, sách phong thủy hiện đại đặt tên "quang sát" để chỉ chung các dạng ánh phản chiếu gắt.
Một số sách mở rộng quang sát sang ánh sáng nhân tạo: biển đèn LED nhấp nháy, đèn pha sân thể thao, đèn chiếu sáng công trình chiếu thẳng vào phòng ngủ ban đêm. Cách mở rộng này hợp lý theo nghĩa thực tế: ánh sáng mạnh ban đêm làm khó ngủ, điều mà các khuyến nghị về vệ sinh giấc ngủ đều nhắc tới.
Khác với thương sát hay thiên trảm chỉ dựa vào hình dạng, quang sát gắn trực tiếp với năng lượng ánh sáng đi vào nhà. Vì thế đây là loại dễ thống nhất nhất giữa người tin phong thủy và người không tin: không ai muốn ngồi trong phòng mà mắt bị loá mỗi chiều.
Vì sao mặt kính toà nhà có thể hắt nắng vào nhà bạn
Mặt kính, nhất là kính phản quang có lớp phủ kim loại, phản xạ ánh nắng giống một tấm gương lớn. Góc phản xạ bằng góc tới, nên khi mặt trời ở một vị trí nhất định, tia phản xạ sẽ rơi đúng vào một vùng cố định; vùng ấy di chuyển dần theo giờ. Nhà bạn nằm trên đường đi của vùng phản xạ thì bị chói trong khoảng thời gian tương ứng.
Mặt đứng cong lõm làm vấn đề nặng hơn vì nó gom tia phản xạ lại như một gương cầu. Trường hợp được báo chí nhiều nước đưa tin là toà nhà 20 Fenchurch Street ở London: mùa hè năm 2013, ánh nắng phản chiếu từ mặt kính cong lõm của toà nhà hội tụ xuống phố, làm biến dạng một số chi tiết nhựa của ô tô đỗ bên đường, sau đó toà nhà phải lắp thêm lớp chắn nắng. Trường hợp như vậy hiếm, nhưng cho thấy ánh phản chiếu từ công trình lớn là hiện tượng vật lý đáng kể.
Mái tôn mới, mái kim loại sáng màu cũng phản xạ mạnh, nhất là khi nhà bạn ở cao hơn và nhìn xuống mái nhà khác. Mặt nước như hồ, bể bơi trên sân thượng toà bên cạnh tạo ánh lấp lánh nhảy trên trần và tường. Những nguồn này thường thấp hơn nguồn kính toà nhà về cường độ, nhưng kéo dài nhiều giờ.
Ghi nhận quang sát trước khi chọn giải pháp
Vì quang sát đổi theo giờ và mùa, một lần nhìn không đủ để kết luận. Cách ghi nhận đơn giản:
- Trong vài ngày nắng, ghi lại giờ bắt đầu và kết thúc chói ở từng phòng, phòng nào bị, ánh rơi vào đâu (mắt người ngồi, màn hình, giường).
- Chụp ảnh cửa sổ và nguồn phản chiếu ở các thời điểm đó; ghi hướng cửa bằng la bàn điện thoại.
- Lặp lại vào mùa khác nếu có thể. Mặt trời mùa hè lên cao và lệch về phía bắc nhiều hơn, mùa đông thấp và lệch nam, nên vùng phản xạ thay đổi rõ.
- Ghi cảm nhận nhiệt: phòng có nóng lên rõ trong lúc chói không, tường có ấm khi sờ không.
- Nếu đang xem nhà để mua hoặc thuê, đến vào buổi sáng và buổi chiều, quan sát mặt kính các toà xung quanh và hỏi chủ nhà về giờ bị chói.
- Kiểm cả quy hoạch quanh nhà: một khu đất trống đối diện hôm nay có thể thành toà văn phòng mặt kính vài năm sau. Với căn hộ chung cư, hỏi ban quản lý về các dự án đã được phê duyệt gần đó giúp bạn tránh bất ngờ.
Từ bảng ghi này, bạn biết chính xác cần chắn ở cửa nào, trong khoảng giờ nào, và chọn được giải pháp vừa đủ thay vì che kín mọi cửa sổ.
Các nguồn chói hay gặp quanh nhà
Mặt kính toà văn phòng, khách sạn. Nguồn mạnh nhất, thường gây chói vào buổi sáng hoặc chiều tuỳ hướng toà nhà. Kính phản quang màu bạc, xanh đậm phản xạ mạnh hơn kính trong.
Mái tôn, mái kim loại. Đặc biệt khi mới lợp, chưa bị bụi phủ. Nhà ở trên cao nhìn xuống dãy mái tôn gặp nhiều.
Mặt nước. Hồ, sông, bể bơi, bể cảnh trên sân thượng. Ánh lấp lánh dịu hơn kính nhưng kéo dài và chuyển động.
Kính ô tô, xe đỗ. Bãi xe trước nhà phản chiếu nắng lên cửa sổ tầng thấp; nguồn này thay đổi theo xe đỗ, nên thường chỉ cần rèm lọc sáng ở tầng trệt và tầng hai.
Đèn quảng cáo, đèn chiếu sáng ban đêm. Không phải phản xạ nhưng được nhiều sách xếp chung; ảnh hưởng chính là giấc ngủ ở phòng có cửa sổ hướng ra.
Gương, vật phản chiếu nhà hàng xóm treo. Gương bát quái, gương lồi, tấm inox trang trí của nhà đối diện có thể hắt nắng sang. Trường hợp này nên nói chuyện trực tiếp.
Ánh chói ảnh hưởng thế nào tới sinh hoạt trong nhà
Ảnh hưởng dễ thấy nhất là chói mắt. Khi một vùng sáng gắt xuất hiện trong tầm nhìn, mắt phải nheo lại, khó nhìn rõ những thứ ở vùng tối hơn, đọc sách hay nhìn màn hình đều mệt. Người làm việc tại nhà với bàn đặt cạnh cửa sổ thường là người than phiền về quang sát nhiều nhất, vì khung giờ chói trùng với giờ làm việc.
Ảnh hưởng thứ hai là nhiệt. Nắng phản xạ vẫn mang năng lượng; khi nó đi qua cửa kính vào phòng, sàn, tường, đồ đạc hấp thụ và nóng lên. Một căn phòng hướng bắc, vốn tưởng mát vì không đón nắng trực tiếp, vẫn có thể nóng vào buổi chiều nếu đối diện là một mặt kính hướng tây hắt nắng sang. Đây là chi tiết nhiều người đi xem nhà không ngờ tới khi chỉ hỏi hướng nhà.
Ảnh hưởng thứ ba thuộc về ánh sáng ban đêm. Đèn quảng cáo, đèn chiếu sáng công trình rọi vào phòng ngủ làm phòng không đủ tối, trong khi các khuyến nghị về giấc ngủ thường nhấn mạnh phòng ngủ nên tối và yên. Với trẻ nhỏ và người già ngủ sớm, chuyện này càng đáng để ý. Ba ảnh hưởng này giải thích vì sao quang sát, dù tên gọi mang màu sắc phong thủy, lại là thứ đáng xử lý theo bất kỳ cách nhìn nào.
Giải pháp xử lý quang sát theo thứ tự chi phí
Các giải pháp dưới đây sắp từ rẻ, dễ đổi tới tốn kém, cố định. Thường chỉ cần một hai lớp là đủ.
| Giải pháp | Làm được gì | Hạn chế |
|---|---|---|
| Rèm voan hoặc rèm cuốn lọc sáng | Giảm chói, vẫn giữ sáng | Khi kéo rèm, tầm nhìn ra ngoài bị mờ |
| Rèm cản sáng cho phòng ngủ | Chặn đèn ban đêm và nắng gắt | Phải kéo mở theo giờ |
| Phim dán kính giảm chói, cách nhiệt | Giảm chói và nhiệt liên tục | Chọn loại phản quang thấp để không thành nguồn chói cho nhà khác |
| Chậu cây, giàn dây leo ở ban công | Chặn một phần tia phản chiếu, làm dịu tầm nhìn | Cần chăm sóc, mất thời gian để cây phủ |
| Lam đứng hoặc lam ngang | Chặn tia xiên theo hướng xác định | Cần tính góc theo hướng nguồn chói |
| Mái hiên, ô văng | Chặn nắng góc cao | Ít tác dụng với tia phản xạ góc thấp |
Với nguồn chói đến từ một hướng cố định, lam đứng xoay đúng góc thường hiệu quả nhất vì nó chặn tia xiên mà vẫn để ánh sáng thẳng đi vào. Với căn hộ chung cư không được lắp gì ra ngoài, rèm và phim dán kính là hai lựa chọn chính.
Bên trong nhà, đổi chỗ bàn làm việc, xoay màn hình vuông góc với cửa sổ, chuyển sofa sao cho người ngồi quay lưng hoặc nghiêng với nguồn chói cũng giảm khó chịu đáng kể mà không tốn gì. Trong phong thủy, những thay đổi này được coi là "tránh" sát; với người không theo phong thủy, đó đơn giản là bố trí theo ánh sáng.
Đừng để nhà mình thành nguồn quang sát cho người khác
Khi xây hoặc sửa nhà, bạn cũng có thể vô tình tạo ra quang sát cho hàng xóm. Kính mặt tiền loại phản quang mạnh, mái tôn sáng bóng, tấm ốp inox, gương trang trí ngoài trời đều có thể hắt nắng sang nhà đối diện vào một số giờ. Trong khu dân cư mật độ cao, điều này dễ thành mâu thuẫn.
Lựa chọn thay thế không khó: kính có độ phản xạ thấp, mái tôn màu trầm hoặc có lớp sơn mờ, vật liệu ốp mặt tiền dạng nhám. Gương bát quái hay gương lồi treo trước cửa, vốn là vật dân gian dùng để "đẩy sát", cũng là một nguồn phản chiếu nhỏ chĩa thẳng sang nhà người khác; nhiều người làm phong thủy khuyên không treo hướng vào cửa nhà hàng xóm.
Cách nghĩ này cũng phù hợp với tinh thần của phong thủy: nhà ở hài hoà với xung quanh. Một ngôi nhà không làm chói mắt ai, không tạo thế đối đầu với láng giềng là ngôi nhà dễ sống hơn, theo cả nghĩa văn hoá lẫn nghĩa thực tế.
Câu hỏi thường gặp
Quang sát có gây hại cho mắt không?
Ánh chói làm mắt khó chịu, phải nheo mắt, khó nhìn màn hình và có thể làm mỏi mắt khi kéo dài. Nếu bạn có vấn đề về mắt hoặc thấy khó chịu kéo dài, nên gặp bác sĩ nhãn khoa. Về nhà ở, cách tốt nhất là chặn chói bằng rèm, phim, lam ở đúng cửa và đúng giờ.
Dán phim cách nhiệt loại phản quang có giải quyết được quang sát không?
Phim phản quang giảm chói và nhiệt đi vào nhà bạn, nhưng mặt ngoài của nó lại thành một bề mặt phản chiếu, có thể hắt nắng sang nhà khác. Nên chọn phim có độ phản xạ ngoài thấp, ưu tiên khả năng cản nhiệt và giảm chói.
Nhà đối diện treo gương hắt nắng vào nhà mình thì làm sao?
Cách êm nhất là nói chuyện trực tiếp, nêu cụ thể giờ nào ánh gương chiếu vào và ảnh hưởng gì, đề nghị đổi góc treo. Nếu không được, có thể nhờ tổ dân phố hoà giải. Trong lúc chờ, rèm hoặc chậu cây ở cửa sổ giúp giảm chói.
Mặt nước hồ trước nhà theo phong thủy là tốt, sao lại có quang sát?
Phong thủy coi nước trước nhà là tốt khi nước tĩnh, trong, ôm lấy nhà. Ánh nắng phản chiếu gắt từ mặt nước vào một số giờ là chuyện khác, được một số sách xếp vào quang sát. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; về thực tế, rèm lọc sáng là đủ xử lý.
Đèn quảng cáo chiếu vào phòng ngủ ban đêm xử lý thế nào?
Rèm cản sáng là giải pháp nhanh và hiệu quả nhất. Nếu đèn quá mạnh hoặc nhấp nháy suốt đêm, có thể trao đổi với chủ biển hoặc phản ánh với chính quyền địa phương về giờ bật tắt. Đổi hướng giường để không nằm nhìn thẳng ra cửa sổ cũng giúp dễ ngủ hơn.
Quang sát chỉ xuất hiện mùa hè, có cần làm giải pháp cố định không?
Không nhất thiết. Nếu chói chỉ xảy ra vài tuần hoặc vài tháng mỗi năm, rèm có thể kéo mở theo mùa là lựa chọn linh hoạt. Giải pháp cố định như lam, phim dán kính hợp hơn khi chói xảy ra quanh năm hoặc kèm nóng nhiều.