Cả ba cách đều dùng được: bàn ăn chung bếp tiện và gần gũi nhưng dễ ám khói dầu; phòng ăn riêng yên tĩnh, kín đáo nhưng tốn diện tích; bàn ăn liền phòng khách rộng sáng nhưng cần ranh giới để khách không nhìn thẳng vào mâm cơm. Phong thủy không cấm cách nào, chỉ nhắc mấy điều: bàn ăn đừng ngồi sát lửa, đừng nằm trên lối đi chính, và khu động (bếp, ăn) nên tách khỏi khu tĩnh (ngủ, thờ).
Điều quyết định nằm ở diện tích, số người, thói quen nấu và việc nhà có hay tiếp khách hay không. Bài dưới so ba cách theo cùng một khung, để bạn chọn cách hợp với nhà mình, và biết phải bù gì cho điểm yếu của cách đã chọn.
Ba khái niệm phong thủy dùng để so
Khái niệm thứ nhất là thủy hỏa. Bếp là Hỏa, chậu rửa và tủ lạnh là Thủy. Phòng ăn đứng cạnh cả hai, nên quan niệm khuyên bàn ăn đừng kẹp giữa bếp nấu và chậu rửa, đừng nằm trên đường đi giữa hai thứ. Về thực tế, đó là "tam giác làm việc" của người nấu; bàn ăn chen vào đó thì người nấu phải vòng qua ghế mỗi lần quay từ bếp sang chậu.
Khái niệm thứ hai là động và tĩnh. Bếp, phòng ăn, phòng khách là khu động; phòng ngủ, phòng thờ, phòng làm việc là khu tĩnh. Phong thủy và kiến trúc cùng khuyên gom khu động lại với nhau, tách khu tĩnh ra. Cả ba cách đặt bàn ăn đều nằm trong khu động, chỉ khác ở chỗ phòng ăn nghiêng về bếp hay về khách.
Khái niệm thứ ba là minh đường trong nhà: khoảng trống phía trước cửa chính, nơi người vào nhà nhìn thấy đầu tiên. Quan niệm cho rằng chỗ này nên thoáng, sạch, trang trọng; một mâm cơm đang ăn dở nằm ngay đó bị coi là kém kín đáo. Cách nào để bàn ăn lộ ra từ cửa chính thì cần thêm ranh giới.
So ba cách trên một bảng
Bảng dưới đặt ba cách cạnh nhau theo các tiêu chí người ở hay quan tâm nhất:
| Tiêu chí | Bàn ăn trong bếp | Phòng ăn riêng | Liền phòng khách |
|---|---|---|---|
| Diện tích cần | Ít nhất | Nhiều nhất | Trung bình, dùng chung lối đi |
| Khoảng cách bưng đồ | Ngắn nhất | Ngắn nếu phòng sát bếp | Trung bình |
| Khói, mùi dầu mỡ | Ám vào bàn ghế, rèm | Ít, nếu có cửa ngăn | Lan sang sofa, rèm phòng khách nếu hút mùi yếu |
| Sự kín đáo khi có khách | Tốt, khách ít vào bếp | Tốt nhất | Kém nếu không có ranh giới |
| Ánh sáng tự nhiên | Phụ thuộc cửa sổ bếp | Phụ thuộc vị trí phòng | Thường tốt nhờ không gian mở |
| Quan niệm phong thủy | Gần Hỏa, cần tránh ngồi sát lửa | Được coi là trọn vẹn nhất | Cần tách khỏi minh đường |
Không có cột nào thắng ở mọi dòng. Nhà ống hẹp thường chọn cột đầu, biệt thự hoặc nhà vườn chọn cột giữa, căn hộ chung cư hiện nay gần như luôn rơi vào cột cuối hoặc kết hợp cột đầu và cột cuối.
Bàn ăn chung bếp: làm sao để không ngồi sát lửa
Đặt bàn ở phía đối diện hoặc chéo với bếp nấu, không đặt ngay sau lưng người nấu. Người ngồi ăn không bị hơi nóng phả vào, người nấu không phải xoay người tránh ghế.
Giữ khoảng từ mép bàn đến mặt bếp đủ cho hai người đi qua nhau. Ở nhà ống chật, đây là điều đầu tiên bị hi sinh; nếu không đủ, bàn gấp áp tường là giải pháp tốt hơn bàn cố định.
Hút mùi đủ mạnh, ống thải ra ngoài nhà. Máy hút mùi chỉ lọc tuần hoàn trong nhà không đưa được hơi dầu ra ngoài; bàn ghế, trần phía trên sẽ dần dính nhớp.
Chọn bàn ghế dễ lau, ít khe kẽ. Mặt bàn phủ sơn bóng hoặc đá, ghế không đệm vải là lựa chọn bền cho bếp nấu nhiều đồ chiên xào.
Tách ánh sáng hai khu. Đèn bếp trắng sáng cho thao tác, đèn bàn ăn vàng ấm treo thấp. Khi tắt đèn bếp, khu ăn trở thành một góc riêng dù không có vách.
Phòng ăn riêng: khi nào đáng dành diện tích
Phòng ăn riêng là hình mẫu trong nhiều sách phong thủy và kiến trúc cổ điển: một phòng có cửa, nằm giữa bếp và phòng khách, ánh sáng tốt, ở giữa là bàn ăn. Nó cho bữa ăn sự trọn vẹn, cách ly được mùi bếp và tiếng ồn của phòng khách, và rất hợp với nhà nhiều thế hệ hay nhà thường đãi khách.
Nhưng phòng ăn riêng chỉ sống khi nằm sát bếp. Một phòng ăn đẹp ở tầng trên trong khi bếp ở tầng dưới thường bị bỏ trống, cả nhà vẫn ăn trong bếp cho tiện. Ở nhà phố mặt tiền bốn đến năm mét, dành mười lăm mét vuông cho một phòng ăn kín cũng có nghĩa là bớt diện tích cho phòng khách hoặc giếng trời.
Nếu muốn có phòng ăn riêng mà không tốn quá nhiều, cách hay gặp là dùng cửa lùa kính giữa bếp và phòng ăn: khi nấu thì đóng để chặn mùi, khi ăn thì mở để bưng đồ. Theo quan niệm, phòng ăn riêng nên có cửa sổ ra sân sau hoặc giếng trời, tránh trở thành một phòng kín tối chỉ dùng đèn.
Phòng ăn liền phòng khách: tạo ranh giới mà vẫn thoáng
Đây là cách phổ biến trong căn hộ chung cư và nhà phố cải tạo. Mấy cách tạo ranh giới hay dùng:
- Một kệ thấp hoặc tủ hai mặt ngang tầm thắt lưng: khách ngồi sofa vẫn thấy được không gian phía sau nhưng không nhìn thẳng vào mặt bàn ăn.
- Vách lam gỗ hoặc lam nhôm dọc: ánh sáng và gió đi qua, tầm nhìn bị chia nhỏ.
- Đổi vật liệu sàn hoặc đặt thảm dưới khu sofa: mắt tự hiểu đâu là phòng khách, đâu là phòng ăn.
- Đèn riêng cho bàn ăn, treo thấp hơn đèn trần phòng khách.
- Lưng sofa quay về phía bàn ăn, như một vách ngăn mềm; nên đặt cách mép bàn đủ khoảng cho ghế kéo ra.
- Tivi không đặt ở chỗ người ngồi bàn ăn nhìn thấy thẳng, để bữa ăn không biến thành buổi xem tivi chung.
Theo quan niệm, bàn ăn liền phòng khách không nên nằm ngay trên trục từ cửa chính đi thẳng vào nhà. Nếu cửa chính căn hộ mở ra thấy ngay bàn ăn, một kệ giày cao hoặc vách ngăn ở lối vào giải quyết được cả chuyện kín đáo lẫn chỗ để giày dép.
Nhà ống và căn hộ: chỗ đặt bàn ăn hay gặp nhất
Ở nhà ống tầng trệt, trình tự quen thuộc từ ngoài vào là chỗ để xe hoặc phòng khách, rồi cầu thang và giếng trời, rồi bàn ăn, cuối cùng là bếp và khu giặt ở sát tường hậu. Bàn ăn nằm giữa cầu thang và bếp, nhận ánh sáng từ giếng trời. Đây là vị trí hợp lý cả về phong thủy lẫn công năng: bàn ăn không lộ ra từ cửa chính, gần bếp, lại có ánh sáng tự nhiên từ trên xuống. Điểm cần để ý là chân cầu thang đừng đổ thẳng vào ghế ngồi, và khu để xe máy phía trước cần cách đủ xa để mùi xăng không lan vào.
Ở căn hộ chung cư, chủ đầu tư thường để một khoảng liền giữa phòng khách và bếp, ghi trên bản vẽ là phòng ăn. Khoảng này hay nằm gần cửa chính căn hộ hoặc ngay lối đi ra lô gia. Vì không đổi được vị trí, việc chỉnh nằm ở kích thước bàn, hướng ngồi và ranh giới. Bàn chữ nhật hẹp kê song song với lối đi thường đỡ vướng hơn bàn tròn lớn đặt giữa khoảng trống.
Ở nhà vườn và nhà ở quê, nhiều gia đình vẫn giữ nếp ăn ở gian bếp riêng hoặc dưới hiên, phòng khách trong nhà chính chỉ dùng tiếp khách. Nếp này hợp với khí hậu nóng và với bếp củi; khi chuyển sang bếp gas, bếp từ, nhiều nhà đưa bàn ăn vào trong nhà chính để gần phòng ngủ người già hơn.
Những lỗi hay gặp khi gộp bếp, phòng ăn và phòng khách
Đặt bàn ăn ngay trên đường từ cửa chính vào bếp. Mỗi lần có người đi chợ về, xách đồ vào bếp đều phải lách qua ghế. Phong thủy gọi đó là khí xuyên qua bàn; người ở thì gọi là vướng. Dời bàn sang một bên trục đi là cách sửa đơn giản nhất.
Hút mùi đặt sai chỗ hoặc quá yếu so với bếp. Không gian mở chỉ dễ chịu khi mùi được hút ngay tại bếp. Máy hút mùi nên rộng ít nhất bằng mặt bếp, ống thải đi thẳng ra ngoài, không vòng qua nhiều khúc cua.
Bàn ăn quá lớn so với khoảng trống. Không gian mở dễ đánh lừa mắt, nhìn thấy rộng nên chọn bàn to. Khi kéo ghế ra, lưng ghế chạm sofa hoặc chạm tủ bếp. Đo khoảng kéo ghế trước khi mua bàn.
Một đèn trần chung cho cả ba khu. Đèn trần giữa phòng chiếu đều mọi chỗ, bàn ăn không có điểm sáng riêng, mặt bếp lại thiếu sáng. Tách mạch đèn cho từng khu giúp tiết kiệm điện và tạo được ranh giới.
Bày đồ trang trí phòng khách lan sang bàn ăn. Bàn ăn trở thành chỗ để lọ hoa lớn, sách, đồ chơi; đến bữa phải dọn. Giữ mặt bàn ăn chỉ có một món nhỏ ở giữa, dễ nhấc đi.
Chọn cách cho nhà bạn trong năm câu hỏi
Trả lời lần lượt các câu dưới đây, câu trả lời sẽ gần như tự chỉ ra cách hợp:
- Nhà nấu nhiều món chiên xào, nhiều khói không? Nếu có, tránh để bàn ăn chung không gian với bếp hở mà không có hút mùi tốt.
- Nhà có thường đãi khách ở nhà không? Nếu có, nên có phòng ăn riêng hoặc ít nhất một ranh giới với phòng khách.
- Diện tích tầng có bếp là bao nhiêu? Dưới khoảng ba mươi mét vuông, phòng ăn riêng thường làm mọi thứ chật.
- Có người già hoặc trẻ nhỏ không? Nếu có, bàn ăn càng gần bếp càng ít phải bưng đồ nóng đi xa.
- Ánh sáng tự nhiên vào được chỗ nào? Bàn ăn nên đặt ở chỗ sáng nhất trong khu động.
Ví dụ giả định: căn hộ hai phòng ngủ ở Hải Phòng, gia đình bốn người, ít đãi khách, nấu nhiều món chiên. Lựa chọn hợp là bàn ăn liền phòng khách nhưng cách bếp bằng cửa kính lùa, có kệ thấp ngăn với sofa.
Câu hỏi thường gặp
Bàn ăn đặt trong bếp có bị coi là kém sang không?
Không. Bữa cơm trong gian bếp là nếp quen của nhiều thế hệ người Việt. Phong thủy chỉ nhắc không ngồi sát lửa và giữ bếp sạch. Một bàn ăn nhỏ trong bếp gọn gàng thường ấm cúng hơn một phòng ăn lớn ít dùng.
Phòng ăn liền phòng khách có cần vách kín không?
Không cần. Vách kín làm mất ánh sáng và gió của không gian mở. Một kệ thấp, vách lam, thảm hoặc đèn riêng đã đủ phân khu. Chỉ khi nhà rất hay có khách, bạn mới cân nhắc cửa lùa có thể đóng mở.
Bàn ăn đặt giữa bếp và chậu rửa có sao không?
Quan niệm thủy hỏa cho rằng bàn ăn không nên kẹp giữa hai thứ này. Thực tế, người nấu sẽ phải vòng qua ghế mỗi lần di chuyển giữa bếp và chậu. Nên dời bàn ra khỏi đường đi đó.
Có nên làm phòng ăn ở tầng khác với bếp không?
Không nên nếu tránh được. Bưng đồ nóng lên cầu thang vừa mệt vừa dễ ngã. Nếu bắt buộc, nên có thang chở đồ nhỏ hoặc chuyển cả bếp lên cùng tầng, có tính đường ống khói và gas cẩn thận.
Đảo bếp có thay được bàn ăn không?
Đảo bếp có ghế cao dùng cho bữa sáng nhanh khá tiện. Với bữa cơm gia đình Việt có nhiều món, ngồi ghế cao hàng ngang khó nhìn mặt nhau và khó với tới đĩa. Nhiều nhà vẫn giữ một bàn ăn thấp riêng cho bữa tối.