Theo phong thủy, đèn phòng ăn nên cho ánh sáng ấm, đủ sáng để nhìn rõ món ăn, treo ngay trên tâm bàn chứ không phải tâm phòng, và tránh những kiểu đèn nhiều mũi nhọn chĩa thẳng xuống đầu người ngồi. Phòng ăn được coi là không gian dương, cần ấm và sáng; ánh đèn tụ xuống mặt bàn còn được hiểu như cách "gom" người về một chỗ.
Những lời khuyên này phần lớn trùng với kinh nghiệm chiếu sáng nội thất: ánh sáng vàng ấm làm món ăn trông ngon và không khí dịu; đèn treo giữa bàn tạo điểm nhìn chung; đèn treo quá thấp hay quá chói làm người ngồi khó chịu. Bài đi qua từng điểm, phân biệt phần quan niệm với phần đo được, và hướng dẫn sửa trường hợp hay gặp nhất là đèn đã đi dây sẵn ở giữa phòng, lệch hẳn khỏi bàn ăn.
Vì sao phong thủy coi trọng ánh sáng phòng ăn
Âm dương là lớp nền của mọi lời khuyên phong thủy về nhà ở. Phòng ngủ cần tĩnh và thiên âm, nên ánh sáng dịu, ít; phòng ăn là nơi đông người, có hơi ấm và tiếng nói, nên được xếp vào nhóm thiên dương. Một phòng ăn tối, đèn yếu, ánh sáng xanh lạnh bị coi là "âm lấn dương", không hợp với bữa cơm sum họp.
Ánh sáng còn gắn với ý "tụ". Đèn treo ngay trên giữa bàn làm mặt bàn sáng nhất phòng, xung quanh dịu hơn. Mắt người tự hướng về chỗ sáng, nên cả nhà nhìn về cùng một chỗ. Phong thủy gọi đó là khí tụ ở bàn ăn; người làm nội thất gọi đó là điểm nhấn. Hai cách nói chỉ cùng một hiện tượng mà ai cũng cảm thấy khi bước vào một quán ăn có đèn treo thấp trên từng bàn.
Cuối cùng là chuyện an toàn và vệ sinh. Phòng ăn tối khiến người ta khó thấy xương cá, khó thấy vết bẩn trên bát, khó thấy nước đổ ra sàn. Ánh sáng đủ là điều kiện để bữa ăn an toàn, nhất là với người già mắt kém và trẻ nhỏ. Đây là phần không cần tin hay không tin: chỉ cần thử ăn một bữa dưới đèn yếu là thấy.
Nhiệt độ màu và độ sáng: con số đo được
Ánh sáng ấm hay lạnh được đo bằng nhiệt độ màu, đơn vị Kelvin, thường in trên vỏ hộp bóng đèn. Bảng dưới là các dải phổ biến và cảm giác chúng tạo ra trong phòng ăn:
| Dải nhiệt độ màu | Tên gọi thường dùng | Cảm giác trong phòng ăn | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Khoảng 2700–3000K | Vàng ấm | Ấm cúng, món ăn có màu tươi | Lựa chọn phổ biến nhất cho đèn bàn ăn |
| Khoảng 3500–4000K | Trung tính | Sáng rõ, hơi "văn phòng" | Hợp cho đèn trần chung hoặc bếp liền phòng ăn |
| Khoảng 5000–6500K | Trắng lạnh | Rõ nhưng lạnh, món ăn kém hấp dẫn | Hợp mặt bếp thao tác hơn bàn ăn |
| Đèn màu đỏ, xanh | Đèn trang trí | Làm sai màu thức ăn | Chỉ nên dùng điểm xuyết, không làm đèn chính |
Ngoài nhiệt độ màu, chỉ số hoàn màu (CRI) cho biết đèn tái hiện màu thật tốt đến đâu. Nhiều nhà thiết kế khuyên chọn đèn có chỉ số này cao, khoảng từ 90 trở lên, cho bàn ăn, để thịt cá, rau xanh không bị xám màu. Đèn có điều chỉnh độ sáng giúp chuyển từ bữa sáng cần sáng rõ sang bữa tối cần dịu.
Ngũ hành gán màu đỏ, cam, vàng ấm cho Hỏa và Thổ, hai hành được coi là hợp với ăn uống. Điều này khớp với lựa chọn ánh sáng vàng ấm. Nhưng không cần dùng bóng màu đỏ để "thêm Hỏa"; ánh đỏ làm sai màu món ăn, khiến thịt chín trông như còn sống.
Treo đèn đúng tâm bàn, đúng độ cao
Tâm đèn trùng tâm bàn ăn, không phải tâm phòng. Khi bàn ăn kê lệch một bên phòng, đèn treo giữa phòng sẽ rơi vào lưng ghế hoặc ra ngoài mép bàn. Người ngồi phía xa đèn ăn trong bóng tối, đầu người ngồi gần đèn che sáng cho người đối diện.
Đáy đèn cách mặt bàn khoảng 70–85 cm là mức nhiều người thấy vừa. Thấp hơn thì chắn tầm nhìn sang người đối diện và dễ va đầu khi đứng dậy; cao hơn thì ánh sáng loang ra cả phòng, mất cảm giác tụ. Trần thấp có thể treo cao hơn một chút.
Kích thước đèn khoảng một nửa đến hai phần ba bề rộng bàn. Đèn quá to so với bàn tạo cảm giác bị đè; quá nhỏ thì lạc lõng. Bàn dài có thể dùng hai hoặc ba đèn nhỏ xếp thẳng hàng thay cho một đèn lớn.
Ánh sáng không rọi thẳng vào mắt người ngồi. Chọn chao đèn che kín bóng, hoặc bóng có lớp mờ. Người ngồi nhìn lên mà thấy ngay bóng đèn trần trụi là chói, dễ mỏi mắt khi ngồi lâu.
Có thêm ánh sáng nền cho phòng. Chỉ có một đèn bàn ăn thì góc phòng tối om, tương phản quá gắt. Một đèn hắt tường hoặc đèn trần dịu giúp không gian cân hơn.
Đèn theo từng kiểu bàn ăn
Bàn tròn, bàn vuông. Hợp nhất với một đèn treo đơn, tròn hoặc hình chuông, đặt đúng tâm. Ánh sáng toả đều ra mọi phía, ai ngồi đâu cũng được chiếu như nhau, đúng với ý "không ai ở đầu, không ai ở cuối" của bàn tròn. Đường kính chao đèn nên nhỏ hơn đáng kể so với mặt bàn, để còn khoảng sáng ở mép bàn.
Bàn chữ nhật dài. Một đèn tròn duy nhất ở giữa thường để hai đầu bàn tối. Hai hoặc ba đèn nhỏ cách đều nhau theo chiều dài, hoặc một đèn dài dạng thanh, cho ánh sáng phủ đều hơn. Khoảng cách từ đèn ngoài cùng đến đầu bàn nên bằng khoảng nửa khoảng cách giữa hai đèn.
Bàn kê sát tường. Tâm bàn lúc này gần tường, đèn treo dễ rọi bóng người ngồi lên tường thành mảng tối lớn. Có thể dùng đèn gắn tường phía trên bàn chiếu xuống, hoặc dịch đèn treo ra một chút về phía người ngồi.
Bàn gấp, bàn kéo dài. Đèn tính theo kích thước thường dùng hằng ngày, còn ngày kéo dài bàn thì bật thêm đèn nền. Treo đèn theo kích thước bàn đã kéo dài sẽ khiến đèn lệch trong những ngày bình thường.
Bàn ăn liền đảo bếp hoặc quầy. Đảo bếp cao hơn bàn ăn, đèn trên đảo cần treo cao hơn tương ứng và có thể sáng hơn, trắng hơn để thao tác. Bàn ăn thấp bên cạnh nên có đèn riêng ấm hơn để phân biệt hai khu.
Kiểu đèn hay bị kiêng và lý do
Một số kiểu đèn hay bị nhắc là không hợp phòng ăn theo quan niệm. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; bên cạnh mỗi kiểu là lý do thực tế có thể kiểm được:
- Đèn chùm nhiều nhánh nhọn, tua pha lê dài treo thấp: bị coi như "mũi nhọn chĩa xuống đầu". Thực tế, tua pha lê dài dễ vướng khi lau bàn, bám dầu mỡ và khó vệ sinh trong phòng ăn liền bếp.
- Đèn treo ngay trên đầu một ghế thay vì giữa bàn: người ngồi ghế đó bị hơi nóng của bóng đèn và cảm giác bị đè.
- Đèn chớp nháy, đổi màu liên tục: làm phòng ăn thành chỗ ồn ào thị giác, khó nói chuyện, dễ mỏi mắt.
- Đèn quá yếu cho phòng lớn: bị coi là lệch âm; thực tế người lớn tuổi khó nhìn thức ăn.
- Đèn hình thù kỳ dị, nhiều cạnh sắc: một số người ngại vì gợi cảm giác bất an. Nếu gia đình thích, chỉ cần treo đủ cao để không ai va vào.
Không có kiểu đèn nào "gây hoạ". Một đèn chùm pha lê đẹp vẫn dùng được nếu treo đủ cao, đúng tâm bàn và được lau sạch định kỳ.
Sửa đèn đã đi dây sẵn giữa phòng mà bàn ăn kê lệch
Đây là trường hợp gặp rất nhiều ở căn hộ bàn giao và nhà xây sẵn. Không cần đục trần để đi dây mới, có mấy cách sau:
- Đo khoảng cách từ điểm đèn hiện tại đến tâm bàn ăn, theo cả hai chiều.
- Nếu lệch dưới khoảng một mét, dùng đèn thả có dây dài, móc thêm một móc treo trên trần ngay tâm bàn, kéo dây từ điểm cũ sang móc mới rồi thả đèn xuống. Dây thả chéo trên trần có thể chọn màu cùng màu trần cho đỡ lộ.
- Nếu lệch nhiều, dùng đèn có cần dài hoặc đèn kiểu cần câu đặt sàn, chụp đèn vươn tới tâm bàn.
- Có trần thạch cao thì nhờ thợ điện đi dây nổi trên trần, khoan lỗ mới ở đúng tâm bàn. Việc này nên do thợ có kinh nghiệm làm, ngắt điện trước khi thao tác.
- Điểm đèn cũ ở giữa phòng có thể giữ lại làm đèn nền với bóng dịu hơn.
Ví dụ giả định: căn hộ ở Thành phố Hồ Chí Minh có điểm đèn giữa khoảng trống giữa sofa và bếp, bàn ăn kê sát tường bên phải, lệch khoảng tám mươi phân. Gia đình dùng đèn thả dây vải, móc sang tâm bàn; tổng việc là hai móc treo và nửa giờ làm.
Đèn trong các dịp đặc biệt: bữa giỗ, ngày Tết
Ngày giỗ, ngày Tết, phòng ăn thường đông người hơn và bàn được nối dài. Đèn treo cố định chỉ chiếu đủ một bàn, các bàn nối thêm ở hai đầu bị tối. Nhiều gia đình bật thêm đèn trần chung hoặc đặt đèn bàn nhỏ ở các đầu bàn. Cách đơn giản là để đèn trần ở mức sáng cao trong bữa cỗ, sau đó trả về đèn bàn ăn khi chỉ còn người nhà.
Nến trên bàn ăn trong những dịp này là nếp mới, phổ biến ở thành phố. Ánh nến ấm, hợp với quan niệm phòng ăn thiên dương, nhưng cần đặt xa khăn trải bàn, rèm cửa và tay trẻ nhỏ, và thổi tắt trước khi rời bàn. Với nhà có bàn thờ chung phòng, nên tránh để nến bàn ăn gần đồ thờ để khỏi nhầm lẫn và khỏi khói bám.
Đèn để sáng qua đêm ở phòng ăn thì ít được bàn trong phong thủy. Một đèn ngủ dịu ở lối từ phòng ngủ đến bếp giúp người già và trẻ nhỏ đi lấy nước ban đêm không bị vấp. Đó là lý do thực tế đủ để giữ, không cần thêm lời giải thích nào khác.
Câu hỏi thường gặp
Đèn phòng ăn nên dùng ánh sáng vàng hay trắng?
Phần lớn gia đình chọn ánh sáng vàng ấm, khoảng 2700 đến 3000K, cho đèn treo trên bàn ăn. Nếu phòng ăn liền bếp, có thể dùng ánh sáng trung tính cho đèn trần chung và giữ đèn vàng ấm riêng cho bàn ăn.
Số bóng đèn chẵn hay lẻ thì tốt?
Một số người thích số lẻ như ba hoặc năm vì coi số lẻ thuộc dương. Đây là quan niệm, không có căn cứ kỹ thuật. Điều nên tính là tổng độ sáng đủ cho bàn và các bóng được xếp cân theo chiều dài bàn.
Đèn chùm pha lê có dùng được ở phòng ăn không?
Được, nếu treo đúng tâm bàn, đủ cao để không ai va đầu và không chắn tầm nhìn. Nếu phòng ăn liền bếp nấu nhiều đồ chiên, pha lê sẽ bám dầu nhanh và cần lau thường xuyên hơn.
Đèn treo bàn ăn cách trần bao nhiêu là vừa?
Người ta thường tính theo mặt bàn thay vì theo trần: đáy đèn cách mặt bàn khoảng 70 đến 85 cm. Trần cao thì dây thả dài hơn, trần thấp có thể dùng đèn ốp sát trần nhưng vẫn giữ tâm đèn trùng tâm bàn.
Dùng đèn màu đỏ để hợp ngũ hành Hỏa có nên không?
Không nên dùng ánh đỏ làm đèn chính vì nó làm sai màu thức ăn. Nếu muốn yếu tố Hỏa, có thể chọn chao đèn màu ấm, đồng hoặc gỗ, trong khi bóng vẫn cho ánh sáng vàng tự nhiên.