"Đường là thủy" là cách người hành nghề phong thủy hiện đại dịch nguyên tắc về nước sang đô thị: con đường, dòng xe, dòng người được coi như dòng sông mang khí tới và mang khí đi. Đường rộng như sông lớn, ngõ hẹp như lạch nhỏ, xe chạy nhanh như nước xiết, chỗ xe dừng đỗ như chỗ nước tụ.
Cách dịch này có cơ sở dễ hiểu: ở phố, gần như chẳng nhà nào có sông trước mặt, còn con đường thì quyết định gần hết chuyện ra vào, buôn bán, bụi, ồn và an toàn. Bài này đi qua từng dạng đường thường gặp, nêu quan niệm và lý do thực tế đi kèm. Những thế đường đâm thẳng vào nhà, ngã ba, ngõ cụt được bàn kỹ ở các chuyên mục sát khí và nhà ở vị trí đặc biệt; ở đây tập trung vào đường như một dòng chảy.
Vì sao con đường được gọi là "giả thủy"
Trong sách hình thế cổ, nước được quý vì nó dẫn sinh khí tới và giữ sinh khí lại. Khi phong thủy đi vào thành phố, những người hành nghề nhận ra con đường có tính chất rất giống dòng nước: có chiều chảy, có lưu lượng, có tốc độ, có chỗ tụ, chỗ thoát. Họ gọi đường là "giả thủy", tức nước không phải nước, để phân biệt với "chân thủy" là sông hồ thật.
Phép so sánh này hợp lý ở nhiều điểm. Nước mang phù sa, đường mang người và hàng hoá. Sông lớn chảy xiết thì thuyền khó ghé, đường lớn xe nhanh thì khách khó dừng. Lạch nhỏ quá cạn thì không đủ nước, ngõ quá vắng thì nhà buôn bán khó. Một khúc sông có bãi để thuyền đậu cũng giống một đoạn phố có vỉa hè rộng để xe dừng.
Tuy vậy, phép so sánh cũng có giới hạn. Đường không thấm vào đất, không làm lở bờ, không dâng lũ — trừ khi chính nó là chỗ nước mưa dồn về. Và đường có những thứ sông không có: khói xe, còi, đèn pha ban đêm. Đọc "đường là thủy" cho đúng là dùng phép so sánh để đặt câu hỏi, rồi trả lời bằng quan sát thật.
Các dạng đường và cách phong thủy đọc chúng
Bảng dưới gom các dạng đường hay gặp trước nhà phố Việt Nam. Cột quan niệm là cách nói phổ biến của giới hành nghề, mức tin tuỳ mỗi người; cột thực tế là thứ bạn tự kiểm được.
| Dạng đường | Quan niệm hay gặp | Lý do thực tế để cân nhắc |
|---|---|---|
| Đường rất rộng, xe nhanh | Nước lớn chảy xiết, khí đi qua không dừng | Ồn, bụi, khó dừng xe, khó qua đường |
| Đường vừa, xe chậm, có chỗ đỗ | Nước êm, có chỗ tụ | Khách dừng được, ra vào thuận |
| Ngõ hẹp, ít người | Thủy nhỏ, khí yếu cho kinh doanh | Yên tĩnh, hợp ở; khó cho cửa hàng |
| Đường dốc xuống trước nhà | Nước chảy đi, khó giữ | Nước mưa dồn, xe xuống dốc nhanh |
| Đường dốc lên tới cửa | Nước chảy ngược vào nhà | Nếu nhà thấp hơn đường, dễ ngập |
| Cầu vượt, đường trên cao sát nhà | Như lưỡi dao ngang tầm nhà | Ồn, bụi, mất sáng, mất riêng tư |
| Đường uốn nhẹ đi ngang | Nước uốn chữ chi, chữ huyền | Xe tự giảm tốc, tầm nhìn đổi dần |
Khi đi xem nhà, bạn có thể mang bảng này theo, đánh dấu dòng nào khớp, rồi đặt câu hỏi thực tế cho từng dòng: giờ cao điểm ồn đến mức nào, ban đêm xe tải có chạy không, mưa to nước có dồn về cửa không.
Đường lớn xe nhanh: "nước xiết" và chuyện sống cạnh nó
Nhà mặt đường lớn được nhiều người coi là đắc địa vì giá trị thương mại cao. Phong thủy hình thế lại có một nhận xét khác: dòng nước quá lớn, quá xiết thì khí bị cuốn đi, không dừng trước nhà. Lời giải thích thực tế khá rõ: trên trục đường xe chạy nhanh, người đi đường khó nhìn thấy, khó dừng và khó quay đầu để vào cửa hàng của bạn, nhất là khi có dải phân cách giữa đường.
Với nhà để ở, đường lớn mang đến tiếng ồn và bụi mịn. Các nghiên cứu về tiếng ồn giao thông và sức khoẻ cho thấy tiếp xúc lâu dài với tiếng ồn ban đêm liên quan đến giấc ngủ kém; bài về tiếng ồn giao thông trong chuyên mục phong thủy và khoa học có bàn kỹ hơn. Ở đây chỉ cần ghi nhận: lời chê "nước xiết" trùng với một vấn đề sức khoẻ có thật.
Cách xử lý thường thấy là tạo một "chỗ tụ" giữa nhà và dòng chảy: lùi cửa vào trong, làm khoảng sân hay mái hiên trước, trồng hàng cây, dùng cửa kính cách âm cho phòng ngủ, đặt phòng ngủ về phía sau. Những giải pháp này vừa khớp với tinh thần phong thủy vừa có hiệu quả đo được.
Đường dốc trước nhà: ba tình huống hay gặp
Nhà nằm giữa dốc, đường đổ xuống qua cửa. Quan niệm cho rằng "nước" chảy qua nhanh, khó giữ. Thực tế, xe xuống dốc thường nhanh, ra vào cổng nguy hiểm hơn; nước mưa trên mặt đường chảy mạnh. Gờ chặn nước ở cổng, gương cầu lồi và một khoảng lùi trước cổng là những thứ nên có.
Nhà ở chân dốc, đường đổ dồn về phía cửa. Quan niệm gọi đây là thế nước đổ thẳng vào nhà. Thực tế, mưa to là nước từ cả đoạn dốc dồn về, nếu cống nhỏ hoặc tắc thì tràn vào sân. Đây là trường hợp cần nâng cốt nền, làm rãnh thu nước ngang cổng và kiểm tra cống chung trước khi mua.
Nhà ở đỉnh dốc. Quan niệm có người khen vì "cao ráo", có người chê vì "nước chảy đi hết". Thực tế nhà khô ráo, ít ngập, nhưng nếu nằm sát mép taluy thì cần xem độ ổn định của sườn dốc, nhất là ở vùng đồi núi như Lâm Đồng, Lào Cai, Đắk Lắk mùa mưa.
Điểm chung. Với đường dốc, thứ quyết định chất lượng sống là nước mưa và tốc độ xe. Cả hai đều xử lý được bằng kỹ thuật, và cả hai đều nên được hỏi trước khi xuống tiền. Quan niệm tốt xấu về thế dốc chỉ là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Ngõ, hẻm và đường nội bộ: "thủy nhỏ" không phải thủy xấu
Nhiều người lo nhà trong ngõ, trong hẻm là "không có thủy". Thật ra theo cách đọc hình thế, ngõ là một dòng nước nhỏ, êm. Với nhà để ở, dòng nhỏ êm lại là điều đáng quý: yên tĩnh, ít bụi, trẻ con chơi trước cửa an toàn hơn. Chỉ với cửa hàng cần khách vãng lai thì ngõ nhỏ mới là bất lợi, và bất lợi ấy là chuyện lưu lượng khách, không phải chuyện khí.
Điều đáng xem với nhà trong ngõ là chiều rộng ngõ có đủ cho xe cứu hoả, xe cứu thương vào không, ngõ có thoát nước tốt không, có bị ngập mỗi trận mưa không. Ở nhiều phường cũ của Hà Nội hay TP Hồ Chí Minh, hẻm sâu, nhỏ và quanh co; người xưa có thể khen ngõ quanh co là "nước uốn khúc", còn người làm phòng cháy lại lo xe chữa cháy không vào được. Cả hai góc nhìn đều đáng nghe, nhưng góc an toàn phải được đặt lên trước.
Với khu đô thị mới có đường nội bộ thẳng, ô bàn cờ, người hành nghề hay nói "thủy thẳng". Trên thực tế, đường nội bộ thường có gờ giảm tốc, xe chạy chậm, nên cái "xiết" của dòng thẳng không đáng lo bằng ở trục đường lớn.
Cầu vượt, đường trên cao, đường sắt: những dòng chảy trên đầu
Đô thị Việt Nam ngày càng có nhiều đường trên cao, cầu vượt, tuyến đường sắt đô thị; chuyện cách âm, che chắn chi tiết có bài riêng ở chuyên mục loan đầu và sát khí, ở đây chỉ xét chúng như một dòng chảy. Nhà nằm sát những công trình này hay được người hành nghề gọi là bị "dòng nước trên đầu" hoặc "lưỡi dao ngang" chém qua, tuỳ cao độ. Cách nói hơi nặng, nhưng phía sau là những bất tiện có thật: mặt tiền bị che sáng, tiếng bánh xe và tiếng động cơ dội xuống, bụi từ mặt cầu rơi, người đi trên cầu nhìn thẳng vào cửa sổ tầng hai, tầng ba.
Giải pháp kiến trúc thường gặp gồm cửa kính hai lớp ở tầng ngang mặt cầu, lam chắn tầm nhìn, cây xanh ban công, chuyển phòng ngủ về phía sau nhà. Với nhà sát đường sắt, thêm việc kiểm tra rung động có ảnh hưởng tường, kính không. Không có vật phẩm nào làm giảm tiếng ồn hay bụi; nếu có ai khuyên treo vật để "hoá giải" mà không nhắc đến cách âm, bạn nên hiểu lời khuyên ấy chỉ là quan niệm.
Nếu bạn đang cân nhắc mua nhà gần một tuyến cầu cạn hay đường sắt đang quy hoạch, hãy xem bản đồ quy hoạch ở cơ quan có thẩm quyền và hỏi tiến độ. Một dòng chảy chưa xuất hiện vẫn có thể thay đổi hoàn toàn ngôi nhà trong vài năm.
Đo "thủy" của một con đường bằng ba lần ghé
Phong thủy đọc con đường bằng mắt; bạn có thể làm việc ấy kỹ hơn bằng ba lần ghé vào ba thời điểm khác nhau trước khi mua hay thuê nhà:
- Lần một, giờ cao điểm sáng hoặc chiều. Đứng trước cửa mười lăm phút, để ý xe có dừng được không, khách có rẽ vào được không, có dải phân cách buộc người phía bên kia phải đi vòng xa không. Đây là phần "lưu lượng" và "tốc độ" của dòng chảy.
- Lần hai, buổi tối muộn. Nghe tiếng xe tải, tiếng còi, xem đèn pha có quét vào cửa sổ tầng hai không, xem đoạn đường có đủ sáng không. Nhiều con đường ban ngày êm nhưng ban đêm là tuyến xe hàng.
- Lần ba, khi trời mưa to. Xem nước mặt đường chảy theo chiều nào, cống có kịp thoát không, nước có dềnh lên vỉa hè và tràn vào cổng không. Đây là lúc "giả thủy" và "chân thủy" gặp nhau trên cùng một mặt đường.
- Ghi lại bằng chữ. Mỗi lần ghé ghi ba dòng: thấy gì, nghe gì, lo gì. Sau ba lần, so với bảng các dạng đường ở trên để biết con đường thuộc dạng nào.
- Hỏi người bán hàng gần đó. Người bán nước, bán tạp hoá đầu ngõ thường biết rõ nhất con đường đông lúc nào, vắng lúc nào, có hay ngập không.
Ba lần ghé tốn một ít thời gian nhưng cho bạn bức tranh về con đường đầy đủ hơn mọi lời nhận xét một lần. Nếu sau ba lần bạn vẫn thấy dễ chịu, đó là dấu hiệu tốt hơn bất cứ quy ước nào về thế đường.
Câu hỏi thường gặp
Nhà mặt đường lớn có phải lúc nào cũng tốt hơn nhà trong ngõ không?
Không hẳn. Với kinh doanh cần khách vãng lai, mặt đường có lợi thế rõ. Với nhà để ở, đường lớn thường ồn, bụi, khó ra vào. Phong thủy hình thế cũng chê dòng quá xiết. Bạn nên chọn theo mục đích sử dụng, đừng theo một quan niệm chung.
Đường trước nhà dốc xuống thì có cần làm gì không?
Về quan niệm, nhiều người coi là nước chảy đi khó giữ. Về thực tế, nên chú ý nước mưa trên mặt đường và tốc độ xe xuống dốc. Gờ chặn nước ở cổng, rãnh thu nước, gương cầu lồi và khoảng lùi trước cổng là những việc hữu ích.
Nhà nằm sát cầu vượt có nên mua không?
Đó là quyết định cá nhân. Bạn nên tới xem vào giờ cao điểm và ban đêm để nghe tiếng ồn thật, xem ánh sáng tầng thấp, bụi trên bậu cửa sổ. Nếu chấp nhận được và có ngân sách cách âm, nhà vẫn ở tốt; còn chuyện "lưỡi dao" là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Đường một chiều trước nhà có khác đường hai chiều theo phong thủy không?
Đường một chiều có chiều chảy rõ ràng nên dễ xét tả thủy hay hữu thủy hơn. Đường hai chiều phải chọn tiêu chí, thường là làn gần nhà. Về thực tế, đường một chiều thường cho xe chạy đều và nhanh hơn, nên an toàn ở cổng cần chú ý hơn.
Ngõ quanh co có tốt hơn ngõ thẳng không?
Theo quan niệm hình thế, ngõ quanh co giống nước uốn khúc nên được ưa. Thực tế ngõ quanh co làm xe đi chậm, ít bụi, nhưng có thể khó cho xe cứu hoả và cứu thương. Khi chọn nhà, hãy xem bề rộng và khả năng tiếp cận của xe khẩn cấp trước.
Có vật phẩm nào làm giảm ảnh hưởng của đường lớn trước nhà không?
Không có vật phẩm nào giảm tiếng ồn, bụi hay tốc độ xe. Những cách có hiệu quả đo được là lùi cửa, làm sân hoặc mái hiên, trồng cây, dùng cửa kính cách âm và bố trí phòng ngủ về phía sau nhà.