Cầu thang hở bậc, tức không có tấm cổ bậc giữa hai mặt bậc, và lan can kính hay lan can thanh ngang đang phổ biến ở nhà phố hiện đại vì nhẹ, thoáng, cho ánh sáng đi qua. Một số người theo phong thủy kiêng bậc hở với lý do khí và tài lộc bị "lọt qua khe", nhưng rủi ro rõ nhất của kiểu thang này là an toàn: trẻ nhỏ lọt qua khe, chân người già hụt vào khoảng trống, trẻ leo lan can thanh ngang.
Bài này nêu ngắn gọn quan niệm, rồi đi kỹ vào các điểm nguy hiểm thật và cách làm cầu thang hở vẫn an toàn. Đây là phần mà danh mục cầu thang trên site đặt ưu tiên cao nhất: quan niệm có thể bàn, còn một cú ngã cầu thang thì không.
Quan niệm "lộ khí, thoát tài" về bậc hở
Lời kiêng cầu thang hở bậc xuất hiện trong nhiều tư vấn phong thủy hiện đại, cùng nhóm với lời kiêng cửa trước thẳng cửa sau hay cửa sổ quá lớn. Lập luận là cầu thang dẫn khí lên tầng; khi các bậc có khe trống, khí bị rò ra ở mỗi khe thay vì được dẫn trọn lên trên. Một số người suy rộng sang tiền bạc khó giữ. Cổ thư không bàn kiểu thang này, vì thang hở bậc bằng thép, gỗ, kính là sản phẩm của kiến trúc hiện đại.
Một số người tư vấn khác lại thấy bậc hở có lợi: ánh sáng xuyên qua, gầm thang không còn tối, lồng thang không còn là khối nặng giữa nhà. Với nhà ống thiếu sáng, đây là lợi ích rõ. Như vậy, cùng một kiểu thang, hai cách nhìn trong giới phong thủy đã không thống nhất. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Phần chắc chắn hơn là: nhìn qua khe bậc khi đang đi lên có thể gây chóng mặt với người sợ độ cao, và khe hở là chỗ đồ vật, mũi chân, tay trẻ nhỏ lọt vào. Đó là những gì bài này tập trung xử lý.
Các điểm nguy hiểm của cầu thang hở và lan can hiện đại
Bảng dưới liệt kê những rủi ro hay gặp và cách giảm. Con số cụ thể cho công trình cần theo quy chuẩn, tiêu chuẩn hiện hành và tư vấn của người thiết kế.
| Chi tiết | Rủi ro | Ai dễ gặp | Cách giảm rủi ro |
|---|---|---|---|
| Khe giữa hai bậc hở | Trẻ lọt chân, lọt người; người lớn hụt mũi chân khi đi lên | Trẻ dưới năm tuổi, người già | Thêm thanh chắn, tấm cổ bậc trong suốt hoặc lưới |
| Lan can thanh ngang | Trẻ dùng như bậc leo, trèo qua lan can | Trẻ biết leo | Đổi sang nan đứng, kính hoặc che lưới |
| Khe giữa nan lan can | Trẻ kẹt đầu hoặc lọt người | Trẻ nhỏ | Thu hẹp khe; nhiều tiêu chuẩn quốc tế dùng mốc không lọt quả cầu khoảng 100 mm |
| Lan can kính | Kính thường vỡ thành mảnh sắc | Mọi người | Dùng kính an toàn nhiều lớp hoặc cường lực dán, liên kết chắc |
| Khe giữa mép bậc và tường | Lọt đồ, lọt chân trẻ | Trẻ nhỏ | Thu hẹp khe hoặc chắn bằng nẹp |
| Mặt bậc gỗ, đá bóng | Trượt khi đi tất, khi ướt | Mọi người, nhất là người già | Rãnh chống trơn, nẹp mũi bậc, bề mặt mờ |
| Thiếu tay vịn phía tường | Không có chỗ bám khi chóng mặt | Người già, người bệnh | Thêm tay vịn hai phía |
Nhiều cầu thang "bay" chỉ có một phía lan can kính và phía kia là tường trơn. Thêm một tay vịn gắn tường là thay đổi nhỏ nhất mà giảm rủi ro nhiều nhất.
Nhà có trẻ nhỏ: những việc nên làm trước
Cổng chặn ở đầu và chân thang. Ở đầu thang nên dùng loại cổng bắt vít cố định vào tường hoặc trụ, không dùng loại ép bằng lực căng, vì trẻ đẩy mạnh có thể làm bật cổng và ngã cùng cổng xuống bậc. Ở chân thang, cổng giúp trẻ không tự leo lên khi không có người lớn.
Che khe bậc hở. Tấm mica trong, kính dán hoặc lưới căng sau mỗi bậc giữ được vẻ thoáng mà chặn lọt chân. Có thể tháo khi trẻ lớn.
Che lan can thanh ngang. Lưới an toàn hoặc tấm mica bắt kín mặt trong lan can ngăn trẻ dùng thanh ngang làm bậc leo.
Không đặt đồ có thể trèo lên cạnh lan can. Ghế đôn, thùng đồ chơi, chậu cây đặt sát lan can đầu thang là bậc kê để trẻ trèo qua.
Dạy trẻ cách đi cầu thang. Khi trẻ đủ lớn, tập cho trẻ một tay bám tay vịn, đi chậm, không mang đồ lớn che tầm nhìn. Đây là thói quen bền hơn mọi thiết bị.
Nhà có người già: thang dễ đi hơn thang đẹp
Tay vịn hai bên, liên tục. Người già thường cần bám bằng tay khoẻ hơn, khi lên và khi xuống là hai tay khác nhau. Tay vịn hai phía giải quyết điều này. Tay vịn nên chạy suốt, không đứt ở chiếu nghỉ.
Tương phản mép bậc. Bậc cùng màu và cùng vân làm mắt kém khó thấy mép. Một dải màu khác hoặc nẹp mũi bậc khác màu giúp nhìn rõ từng bậc.
Đèn cảm biến ban đêm. Người già hay dậy đêm. Đèn chân bậc tự bật khi có người đi giúp không phải dò tìm công tắc trong bóng tối.
Chiếu nghỉ có chỗ ngồi. Với nhà nhiều tầng, một ghế nhỏ chắc chắn ở chiếu nghỉ rộng cho người già nghỉ giữa chừng, nếu không chắn lối đi.
Cân nhắc phòng ngủ tầng thấp. Khi việc lên xuống thang trở thành gánh nặng, chuyển phòng ngủ của người già xuống tầng một hoặc tầng hai thường là giải pháp tốt nhất.
Gác lửng, căn hộ duplex: thang nhỏ, rủi ro lớn
Cầu thang lên gác lửng và cầu thang trong căn hộ duplex thường được làm nhỏ, dốc và hở để tiết kiệm diện tích. Đây cũng là những cầu thang có nhiều người dùng nhất là trẻ nhỏ, vì gác lửng hay được dành làm chỗ chơi hoặc phòng ngủ của con. Một chiếc thang dốc, bậc hở, lan can một phía và không có cổng chặn là tổ hợp rủi ro cao.
Khi làm thang gác lửng, hãy giữ chiều cao bậc gần với thang chính của nhà thay vì làm như thang leo. Nếu thiếu chiều dài, có thể đổi sang thang chữ L hoặc thêm một chiếu nghỉ nhỏ. Lan can ở mép gác lửng cũng cần được làm như lan can ban công: đủ cao, không thanh ngang, khe hẹp. Thang dạng bậc so le, mỗi bậc chỉ đặt được một chân, chỉ hợp làm lối lên kho, không hợp làm lối đi hằng ngày.
Về quan niệm, gác lửng thường được bàn dưới góc áp đỉnh cho phần phía dưới; cầu thang lên gác ít khi bị bàn riêng. Vì vậy, ở đây gần như chỉ có một câu hỏi cần trả lời: trẻ nhỏ và người lớn tuổi trong nhà có đi thang này an toàn không.
Thảm bậc, nẹp mũi bậc và vật liệu mặt bậc
Mặt bậc là chỗ chân tiếp xúc trực tiếp, nên vật liệu quyết định độ trơn. Gỗ phủ sơn bóng, đá mài bóng, gạch men bóng đều đẹp nhưng trơn khi đi tất hay khi có nước. Nẹp mũi bậc có rãnh hoặc dải cao su chống trơn ở mép trước là cách đơn giản nhất. Thảm bậc rời phải được cố định chắc, vì thảm trượt còn nguy hiểm hơn bậc trơn.
Với bậc hở, thảm bậc còn giúp giảm tiếng vang của bậc thép hoặc gỗ mỏng. Chọn thảm mỏng, mép thảm không cuộn lên, màu tương phản nhẹ với mặt bậc để dễ nhìn. Khi lau dọn, để bậc khô hẳn rồi mới cho người đi, và tránh dùng sáp đánh bóng trên mặt bậc. Ở cầu thang ngoài trời lên sân thượng, mặt bậc nên có độ nhám tự nhiên như đá băm, gạch nung không tráng men hoặc thép tấm có gân, kèm máng thoát nước để bậc không đọng nước sau mưa.
Lan can theo quan niệm: thanh nhọn, hoa văn, màu sắc
Ngoài bậc hở, phong thủy hiện đại còn bàn đến hình dạng lan can. Lan can có đầu nhọn như mũi giáo, hoa văn sắc cạnh bị coi là tạo sát khí hình dạng, nhất là khi chĩa vào cửa phòng hoặc lối đi. Lan can đường cong mềm, tay vịn gỗ tròn được ưa hơn. Về thực tế, đầu nhọn và cạnh sắc trên lan can là chỗ dễ móc áo, quẹt tay và gây thương tích khi ngã; tay vịn tròn thì cầm chắc hơn.
Về màu sắc và vật liệu, có người chọn lan can theo ngũ hành của phương vị đặt thang, chẳng hạn gỗ cho phương Đông, kim loại cho phương Tây. Đây là lớp lựa chọn thẩm mỹ theo quan niệm. Điều cần ưu tiên là lan can đủ cao, đủ cứng, không rung khi tì người vào, và liên kết với bậc hoặc sàn được làm bởi thợ có tay nghề.
Khi chọn lan can kính, hãy hỏi rõ loại kính, độ dày, cách liên kết và đơn vị chịu trách nhiệm. Kính an toàn đúng chuẩn khi vỡ không rơi thành mảnh sắc lớn, đó là khác biệt sống còn với kính thường.
Danh mục kiểm tra trước khi nghiệm thu cầu thang
Trước khi nhận bàn giao cầu thang mới hoặc sau khi sửa, bạn có thể tự kiểm theo danh mục này:
- Mọi bậc có chiều cao đều nhau, kể cả bậc đầu và bậc cuối sau khi lát sàn.
- Mặt bậc không trơn khi lau ướt và khi đi tất.
- Tay vịn chắc, không rung khi tì mạnh, chạy liên tục từ đầu đến cuối.
- Khe giữa nan lan can, giữa bậc hở, giữa bậc và tường không lọt được đầu trẻ nhỏ.
- Lan can không có thanh ngang dễ leo, hoặc đã được che.
- Kính lan can có thông tin loại kính an toàn rõ ràng.
- Đèn đủ sáng ở cả hai đầu và chiếu nghỉ, có công tắc hoặc cảm biến ở hai đầu.
- Không có cạnh sắc, đầu bu lông, đinh vít nhô ra ở tầm tay và tầm chân.
Nếu một hạng mục không đạt, yêu cầu sửa trước khi nghiệm thu sẽ dễ hơn nhiều so với sửa khi đã dọn vào ở.
Câu hỏi thường gặp
Cầu thang hở bậc có bị phong thủy cấm không?
Không có lệnh cấm nào trong cổ thư, vì kiểu thang này là của kiến trúc hiện đại. Một số người tư vấn kiêng với lý do khí lọt qua khe, số khác thấy bậc hở tốt vì lấy sáng. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người; điều cần lo trước là an toàn.
Che khe bậc hở bằng gì để vẫn giữ được vẻ thoáng?
Tấm mica hoặc polycarbonate trong, kính dán an toàn, hoặc thanh chắn mảnh đặt giữa hai bậc đều giữ được ánh sáng xuyên qua. Lưới an toàn rẻ và tháo được, hợp giai đoạn có trẻ nhỏ.
Lan can cầu thang trong nhà nên cao bao nhiêu?
Chiều cao lan can và tay vịn cần theo quy chuẩn, tiêu chuẩn hiện hành và thiết kế cụ thể của công trình. Nhiều nhà ở dùng tay vịn ở tầm tay người lớn khi đứng trên bậc, lan can ở đoạn sàn tầng trên cao hơn để chống ngã qua. Hỏi người thiết kế con số áp dụng cho nhà bạn.
Có nên dùng cổng chặn loại ép lực ở đầu cầu thang không?
Không nên. Cổng ép lực dựa vào lực căng giữa hai bên tường, trẻ đẩy mạnh có thể làm bật cổng. Ở đầu thang nên dùng cổng bắt vít cố định, mở ra phía sàn chứ không mở ra phía bậc.
Cầu thang kính toàn bộ có an toàn không?
Bậc kính và lan can kính có thể an toàn nếu dùng đúng loại kính an toàn, đủ độ dày, có lớp chống trơn trên mặt bậc và liên kết được tính toán. Nhược điểm là trơn khi có bụi nước, khó vệ sinh và gây chóng mặt cho người sợ độ cao.
Người già sợ cầu thang hở thì làm sao?
Có thể thêm tấm cổ bậc mờ, thảm bậc có màu, tay vịn hai bên và đèn chân bậc. Nếu vẫn ngại, cân nhắc bố trí phòng ở tầng thấp để giảm số lần phải lên xuống.