Mười hai vị thần dùng để phân ngày, giờ thành hoàng đạo và hắc đạo là: Thanh Long, Minh Đường, Thiên Hình, Chu Tước, Kim Quỹ, Thiên Đức (còn gọi Bảo Quang), Bạch Hổ, Ngọc Đường, Thiên Lao, Huyền Vũ, Tư Mệnh, Câu Trần. Sáu vị Thanh Long, Minh Đường, Kim Quỹ, Thiên Đức, Ngọc Đường, Tư Mệnh là hoàng đạo; sáu vị còn lại là hắc đạo. Mười hai vị này luân phiên "trực" mỗi ngày và mỗi giờ theo một vòng cố định.
Phần lớn bài viết dừng ở chỗ "ngày hoàng đạo là ngày tốt". Bài này đi vào từng vị: tên mang hình ảnh gì, sách lịch coi hợp với việc gì, vị trí bắt đầu của vòng được tính ra sao, và vì sao nhiều người làm nghề không coi hoàng đạo là tiêu chí quyết định. Ý nghĩa tốt xấu ở đây là quan niệm trong truyền thống lịch pháp, mức tin tuỳ mỗi người.
Bảng 12 vị thần theo thứ tự vòng
Thứ tự dưới đây không đổi. Khi biết vị trí của Thanh Long, cứ đếm tiếp từng ngày (hoặc từng giờ) là ra vị thần của các ngày sau.
| Thứ tự | Tên | Loại | Hình ảnh trong tên |
|---|---|---|---|
| 1 | Thanh Long | Hoàng đạo | Rồng xanh, phương Đông, sự khởi sắc |
| 2 | Minh Đường | Hoàng đạo | Sảnh đường sáng sủa, nơi tiếp khách quý |
| 3 | Thiên Hình | Hắc đạo | Hình phạt của trời |
| 4 | Chu Tước | Hắc đạo | Chim đỏ, gắn với lời qua tiếng lại, thị phi |
| 5 | Kim Quỹ | Hoàng đạo | Hòm đựng vàng, cất giữ của cải |
| 6 | Thiên Đức (Bảo Quang) | Hoàng đạo | Ơn đức của trời, ánh sáng quý |
| 7 | Bạch Hổ | Hắc đạo | Hổ trắng, phương Tây, sự dữ dằn |
| 8 | Ngọc Đường | Hoàng đạo | Nhà ngọc, nơi sang trọng |
| 9 | Thiên Lao | Hắc đạo | Ngục của trời, sự giam hãm |
| 10 | Huyền Vũ | Hắc đạo | Rùa rắn phương Bắc, ở đây gắn với sự mờ ám |
| 11 | Tư Mệnh | Hoàng đạo | Vị thần coi sổ mệnh, việc nhà |
| 12 | Câu Trần | Hắc đạo | Sự vướng víu, dây dưa |
Nhìn bảng sẽ thấy hoàng đạo và hắc đạo xen kẽ theo nhịp: hai tốt, hai xấu, hai tốt, một xấu, một tốt, hai xấu, một tốt, một xấu. Nhịp này lặp lại y nguyên ở mọi tháng, chỉ khác điểm bắt đầu.
Tên vị thứ sáu là chỗ hay gây nhầm. Trong sách lịch còn một cát thần khác cũng tên Thiên Đức, tính theo tháng, không thuộc vòng mười hai. Để tránh lẫn, nhiều lịch gọi vị thứ sáu là Bảo Quang.
Sáu vị hoàng đạo: sách lịch coi hợp với việc gì
Thanh Long. Đứng đầu vòng, được coi là tốt cho hầu hết việc lớn: khởi công, cưới hỏi, đi xa. Hình ảnh rồng phương Đông gợi sự mở đầu, mặt trời mọc.
Minh Đường. Gắn với sự sáng sủa, gặp người giúp đỡ. Sách lịch hay ghi hợp cho việc ra mắt, gặp gỡ, nhận chức.
Kim Quỹ. Hòm vàng, nên hay được ghi hợp cho việc cất giữ, nhập kho, và trong một số lịch là cưới hỏi, cầu con.
Thiên Đức (Bảo Quang). Được coi là ngày có phúc che chở, hợp nhiều việc. Một số người làm nghề xếp vị này ngang Thanh Long.
Ngọc Đường. Nhà ngọc, gắn với sự sang trọng và học hành. Lịch hay ghi hợp cho việc khai trương, nhập học, sắp đặt nhà cửa.
Tư Mệnh. Vị thần coi việc nhà. Một số sách cho rằng Tư Mệnh tốt ban ngày hơn ban đêm, nên khi dùng làm giờ thì ưu tiên giờ sáng.
Sáu vị hắc đạo: xấu ở đâu và xấu đến mức nào
Thiên Hình và Thiên Lao mang nghĩa hình phạt, giam hãm, nên sách lịch thường ghi kỵ kiện tụng, nhậm chức, khởi sự lớn. Chu Tước là con chim đỏ, gắn với lời nói, nên ngày Chu Tước bị coi là dễ sinh tranh cãi, kỵ ký kết, cưới hỏi. Bạch Hổ gắn với sự dữ, nhiều lịch kỵ an táng và việc liên quan đến máu, dao kéo. Huyền Vũ ở đây mang nghĩa mờ ám, trộm cắp, kỵ giao dịch tiền bạc. Câu Trần là sự dây dưa, kỵ khởi công vì việc dễ kéo dài.
Nhưng cần đọc đúng mức. Trong lối thông thư, hoàng đạo – hắc đạo chỉ là một lớp trong nhiều lớp. Một ngày hắc đạo mà có trực tốt, có cát thần lớn như Thiên đức, Nguyệt đức theo tháng, vẫn được nhiều người làm nghề dùng. Ngược lại, một ngày hoàng đạo mà rơi vào ngày Phá hoặc xung tuổi gia chủ thì thường bị gạch. Coi hắc đạo là "cấm tuyệt đối" là đọc một lớp mà bỏ cả chồng.
Về thực tế, mười hai vị thần là hệ biểu tượng để xếp ngày, không đo được thời tiết, đất đai hay sức khoẻ ai. Phần ý nghĩa nằm ở chỗ người dùng tin vào nó, và việc tin đến đâu là chuyện của mỗi gia đình. Đây là quan niệm, mức tin tuỳ mỗi người.
Cách xác định vị trí Thanh Long theo tháng
Quy tắc cổ có câu vần ngắn: "Dần Thân gia Tý, Mão Dậu Dần, Thìn Tuất long vị, Tỵ Hợi Ngọ, Tý Ngọ lâm Thân, Sửu Mùi Tuất". Nghĩa là trong tháng Dần hoặc tháng Thân, ngày Tý là ngày Thanh Long; tháng Mão hoặc Dậu thì ngày Dần là Thanh Long, và cứ thế.
| Chi của tháng (theo tiết) | Ngày Thanh Long | Sáu chi ngày hoàng đạo |
|---|---|---|
| Dần, Thân | Tý | Tý, Sửu, Thìn, Tỵ, Mùi, Tuất |
| Mão, Dậu | Dần | Dần, Mão, Ngọ, Mùi, Dậu, Tý |
| Thìn, Tuất | Thìn | Thìn, Tỵ, Thân, Dậu, Hợi, Dần |
| Tỵ, Hợi | Ngọ | Ngọ, Mùi, Tuất, Hợi, Sửu, Thìn |
| Tý, Ngọ | Thân | Thân, Dậu, Tý, Sửu, Mão, Ngọ |
| Sửu, Mùi | Tuất | Tuất, Hợi, Dần, Mão, Tỵ, Thân |
Cột thứ ba có được bằng cách lấy chi Thanh Long rồi áp nhịp ở bảng trên: vị trí 1, 2, 5, 6, 8, 11 là hoàng đạo. Bạn có thể tự kiểm: với tháng Dần, đếm từ Tý thì Tý là Thanh Long, Sửu là Minh Đường, Dần là Thiên Hình, Mão là Chu Tước, Thìn là Kim Quỹ, Tỵ là Thiên Đức, Ngọ là Bạch Hổ, Mùi là Ngọc Đường, Thân là Thiên Lao, Dậu là Huyền Vũ, Tuất là Tư Mệnh, Hợi là Câu Trần.
Giờ hoàng đạo dùng đúng quy tắc này, nhưng thay chi của tháng bằng chi của ngày. Ngày Dần hoặc ngày Thân thì giờ Tý là giờ Thanh Long, và sáu giờ hoàng đạo là Tý, Sửu, Thìn, Tỵ, Mùi, Tuất. Vì vậy bảng giờ hoàng đạo trên lịch chỉ có sáu nhóm.
Vì sao tên trùng với tứ linh trong phong thủy mà nghĩa lại khác
Người học phong thủy sẽ thấy quen bốn cái tên Thanh Long, Bạch Hổ, Chu Tước, Huyền Vũ. Trong phong thủy hình thế, đó là tứ linh quanh ngôi nhà hay ngôi mộ: Thanh Long bên trái, Bạch Hổ bên phải, Chu Tước phía trước, Huyền Vũ phía sau. Cả bốn đều cần có, và cái hay là chúng cân đối, ôm lấy chỗ ở.
Trong vòng mười hai thần trực ngày, cũng bốn cái tên ấy nhưng chỉ Thanh Long là tốt; Bạch Hổ, Chu Tước, Huyền Vũ đều thuộc hắc đạo. Hai hệ dùng chung kho biểu tượng bốn phương, nhưng mỗi hệ gán nghĩa theo mục đích riêng. Trong phong thủy, Bạch Hổ là thế đất bên phải, cần thấp và hiền hơn Thanh Long chứ không phải thứ phải tránh. Trong vòng ngày, Bạch Hổ được dùng như biểu tượng sự dữ.
Điều này nhắc một nguyên tắc khi đọc tài liệu phong thủy và lịch: đừng chuyển nghĩa từ hệ này sang hệ kia. Nghe "ngày Bạch Hổ" rồi lo lắng về dãy nhà bên phải là trộn hai thứ không liên quan. Tương tự, "Minh Đường" trong vòng ngày chỉ là tên một vị thần, khác với minh đường là khoảng sân trống trước nhà trong phong thủy hình thế.
Hoàng đạo chiếm nửa số ngày: dùng sao cho có ý nghĩa
Vì sáu trên mười hai vị là hoàng đạo, một nửa số ngày trong năm là ngày hoàng đạo. Nếu chỉ lọc theo hoàng đạo, bạn vẫn còn khoảng mười lăm ngày mỗi tháng để chọn. Bộ lọc này rộng, nên nó hiếm khi là thứ quyết định, mà thường là bước loại sơ bộ.
Với giờ cũng vậy: ngày nào cũng có sáu giờ hoàng đạo, trải từ đêm tới tối. Chọn giờ lễ, gia đình thường lấy một giờ hoàng đạo rơi vào ban ngày, khi mọi người có mặt và trời đủ sáng. Không cần chọn giờ nửa đêm chỉ vì nó "đẹp hơn" theo một bảng nào đó.
Người làm nghề theo lối thông thư thường dùng hoàng đạo như điểm cộng, không phải điều kiện bắt buộc. Họ xét trước những thứ bị coi là nặng (ngày Phá, ngày xung tuổi, ngày xung toạ sơn), rồi mới xem trong số ngày còn lại ngày nào có thêm hoàng đạo. Nếu gia đình muốn tự chọn, cách làm hợp lý là ưu tiên ngày hoàng đạo khi có lựa chọn ngang nhau, nhưng đừng bỏ một ngày thuận lợi về mọi mặt thực tế chỉ vì nó là hắc đạo.
Ví dụ giả định: một gia đình định nhập trạch trong tuần đầu tháng. Ngày thứ Bảy là hắc đạo Câu Trần, ngày Chủ nhật là hoàng đạo Kim Quỹ, cả hai ngày đều không xung tuổi ai. Chọn Chủ nhật là hợp lý. Nhưng nếu Chủ nhật trời báo mưa lớn và người già trong nhà mệt, dời sang thứ Bảy cũng là lựa chọn có lý.
Đọc dòng hoàng đạo trên lịch vạn sự cho khỏi nhầm
Trên lịch giấy và ứng dụng, thông tin về mười hai vị thần thường nằm ở ba chỗ khác nhau. Biết chỗ nào nói gì sẽ đỡ hiểu lầm khi so hai nguồn.
- Dòng tên ngày: ghi "Ngày Kim Quỹ hoàng đạo" hoặc "Ngày Bạch Hổ hắc đạo". Đây là vị thần trực của cả ngày, tính theo tháng tiết.
- Dòng giờ hoàng đạo: liệt kê sáu giờ tốt trong ngày, tính theo chi của ngày. Một số lịch ghi kèm tên vị thần của từng giờ, số khác chỉ ghi tên giờ.
- Dòng sao tốt, sao xấu: có khi lặp lại tên Thanh Long, Minh Đường như một cát tinh. Đó vẫn là vị thần trực ngày, chỉ được chép thêm vào danh sách sao.
- Chữ viết tắt trên lịch nhỏ: có lịch chỉ in một chấm màu hoặc chữ "HĐ" bên cạnh ngày. Cần xem phần chú giải của chính cuốn lịch đó, vì mỗi nhà in quy ước một kiểu.
- Ứng dụng điện thoại: nhiều ứng dụng tính tháng theo mùng Một âm lịch thay vì theo tiết. Những ngày nằm sát ngày đổi tiết là chỗ dễ lệch nhất; khi thấy hai nguồn khác nhau ở đúng các ngày ấy, nguyên nhân thường nằm ở đây.
Nếu cần chắc chắn, cách kiểm nhanh nhất là tự tra chi của tháng tiết và chi của ngày, rồi dùng câu vần "Dần Thân gia Tý" ở trên để đếm. Chỉ mất vài phút và không cần tin hẳn vào nguồn nào.
Câu hỏi thường gặp
Ngày hoàng đạo và giờ hoàng đạo có phải cùng một bảng không?
Cùng một vòng mười hai vị thần và cùng thứ tự, chỉ khác điểm bắt đầu. Ngày hoàng đạo tính theo chi của tháng, giờ hoàng đạo tính theo chi của ngày. Vì vậy ngày hắc đạo vẫn có sáu giờ hoàng đạo và ngược lại.
Ngày Thanh Long có phải là ngày tốt nhất trong tháng không?
Trong vòng mười hai thần, Thanh Long thường được xếp đầu, nhưng đó chỉ là một lớp. Ngày Thanh Long mà gặp ngày Phá hay xung tuổi gia chủ thì vẫn có thể bị gạch. Không có "ngày tốt nhất" nếu chỉ dựa vào một vị thần.
Vì sao có lịch gọi là Bảo Quang, có lịch gọi là Thiên Đức?
Hai tên chỉ cùng vị thứ sáu trong vòng mười hai. Gọi Bảo Quang để khỏi lẫn với cát thần Thiên đức tính theo tháng, vốn là một quy tắc khác hẳn. Khi đọc lịch, nhìn vị trí trong vòng là biết đang nói tới vị nào.
Tháng trong bảng tính theo âm lịch hay theo tiết?
Theo tiết khí. Tháng Dần bắt đầu từ tiết Lập xuân, tháng Mão từ Kinh trập, và cứ thế. Dùng mùng Một âm lịch làm mốc thì những ngày nằm giữa mùng Một và ngày đổi tiết sẽ bị tính sai vị thần.
Ngày hắc đạo có nên làm lễ cúng không?
Lễ cúng thường ngày như rằm, mùng Một, giỗ được làm theo ngày cố định, không ai đổi vì hắc đạo. Với việc lớn có thể chủ động chọn ngày, nhiều gia đình ưu tiên hoàng đạo, nhưng đó là quan niệm và lựa chọn của từng nhà.
Có nên tránh giờ Bạch Hổ khi đổ bê tông không?
Thi công phụ thuộc thời tiết, kỹ thuật và an toàn, nên giờ đổ bê tông do kỹ sư và nhà thầu sắp xếp. Nếu gia đình muốn, có thể làm lễ ở một giờ hoàng đạo rồi để công việc chạy theo kế hoạch kỹ thuật.