Người thuê nhà, thuê phòng trọ không bắt buộc phải làm lễ nhập trạch; đây là tập quán chứ không phải nghĩa vụ. Nhiều người vẫn làm một lễ nhỏ để báo và để bản thân yên tâm khi bắt đầu ở nơi mới, với điều kiện xin phép chủ nhà nếu thắp hương, không đóng đinh khoan tường tuỳ tiện và giữ an toàn cháy nổ.
Thuê nhà có những ràng buộc mà nhà của mình không có: tài sản là của người khác, hợp đồng có điều khoản về sửa chữa, toà nhà có nội quy, và một ngày nào đó mình sẽ dọn đi. Bài này giúp bạn quyết định có làm hay không, nếu làm thì làm gọn ra sao, và cách nhiều người "tạ nhà" khi trả nhà. Mọi phần về may rủi là quan niệm dân gian; mức tin tuỳ mỗi người.
Thuê nhà có cần nhập trạch không
Theo quan niệm dân gian, lễ nhập trạch là lời chào với thổ thần nơi mình đến ở, không gắn với chuyện ai đứng tên sổ. Vì vậy nhiều người lớn tuổi khuyên con cháu đi thuê nhà xa vẫn nên "thắp nén hương báo một tiếng". Cũng có quan niệm cho rằng chỉ chủ nhà mới làm lễ, người thuê thì không cần. Hai quan niệm cùng tồn tại, không bên nào là chuẩn.
Thực tế cho thấy quyết định thường xoay quanh ba câu hỏi. Mình có thói quen thờ cúng không? Chủ nhà có đồng ý cho thắp hương không? Thời gian thuê dài hay ngắn? Người thuê một năm trở lên, có gia đình, có bàn thờ gia tiên mang theo thì hay làm lễ. Sinh viên thuê phòng ngắn hạn thường bỏ qua, hoặc chỉ nấu một bữa cơm đầu tiên với bạn cùng phòng.
Dù chọn thế nào, phần thực tế của ngày đầu ở nhà thuê lại rất quan trọng: chụp ảnh hiện trạng, chốt chỉ số điện nước, kiểm khoá, kiểm thiết bị. Những việc này bảo vệ quyền lợi của bạn khi trả nhà sau này, và đáng làm hơn mọi nghi thức.
Những việc làm trước khi bày lễ ở nhà thuê
Nếu quyết định làm lễ, hãy làm các bước dưới đây trước. Chúng giúp tránh hiểu lầm với chủ nhà và tránh rủi ro mà người thuê hay gặp.
- Đọc lại hợp đồng thuê. Xem có điều khoản về thờ cúng, đốt lửa, đóng đinh, khoan tường, sửa chữa không. Nhiều hợp đồng cấm khoan đục, có hợp đồng ghi rõ không thắp hương trong nhà.
- Hỏi chủ nhà bằng tin nhắn. Hỏi ngắn gọn có được thắp hương trong ngày dọn vào không, có được đặt bàn thờ nhỏ không. Giữ lại tin nhắn trả lời.
- Chụp ảnh, quay video hiện trạng. Tường, sàn, trần, cửa, thiết bị điện nước, đồ nội thất có sẵn. Ghi lại chỗ đã hỏng từ trước.
- Chốt chỉ số điện, nước. Chụp đồng hồ có ngày giờ, gửi cho chủ nhà.
- Kiểm khoá và hỏi về việc thay khoá. Nhiều người thuê muốn thay ruột khoá vì không biết người thuê trước còn giữ chìa không; hãy xin phép chủ nhà và hẹn bàn giao lại khi trả nhà.
- Xác định chỗ đặt lễ an toàn. Mặt phẳng chắc, xa rèm, xa giường, xa đầu báo khói, có thể để một khay hứng tàn hương.
Nếu chủ nhà không đồng ý thắp hương, bạn vẫn có thể giữ phần còn lại của tục: mang gạo, muối, nước vào trước, nấu bữa cơm đầu tiên, ngủ lại đêm đầu. Nhiều người thấy như vậy đã đủ để có cảm giác bắt đầu.
Một buổi nhập trạch gọn ở nhà thuê, phòng trọ
Cách làm dưới đây phù hợp với phòng trọ, căn hộ thuê, nhà nguyên căn thuê ngắn hạn. Mục tiêu là đủ ý mà không làm phiền chủ nhà và hàng xóm.
- Mâm nhỏ: một đĩa hoa quả, một bình hoa nhỏ, chén nước, ít bánh kẹo. Không cần mâm mặn nếu bếp chưa sẵn.
- Hương: thắp ít nén, hoặc dùng hương ít khói. Có nhà thuê dùng đèn thờ điện thay hương nếu chủ nhà ngại khói.
- Vàng mã: nhiều người ở nhà thuê bỏ hẳn phần này. Nếu đốt, chỉ đốt ở nơi được phép, có chậu đựng, có người trông; chung cư thường cấm đốt ở hành lang, ban công.
- Lời khấn: theo bản văn khấn quen dùng, có thể khấn ngắn, nói rõ mình là người thuê, ở trong thời gian bao lâu.
- Thời gian: mười đến hai mươi phút. Chọn giờ không ồn, không trùng giờ nghỉ trưa của hàng xóm.
- Sau lễ: thu dọn tàn hương, lau bề mặt, kiểm không còn tàn lửa.
Văn khấn dành cho người thuê nhà có nhiều bản khác nhau trong sách phổ biến; nếu cần đọc kỹ, tìm ở các trang chuyên văn khấn. Ở đây chỉ nhấn mạnh tinh thần: khấn ngắn, nói thật, không cầu xin quá đà.
Biên bản nhận nhà: những gì nên ghi lại ngày đầu
Nhiều tranh chấp tiền cọc bắt nguồn từ việc không ghi lại hiện trạng lúc nhận nhà. Bảng dưới là danh sách nên chụp ảnh, quay video và ghi chú, tốt nhất có chữ ký hoặc tin nhắn xác nhận của chủ nhà.
| Hạng mục | Cần ghi lại | Vì sao |
|---|---|---|
| Tường, trần | Vết ố, vết nứt, lỗ đinh có sẵn, màu sơn | Tránh bị quy trách nhiệm cho hư hỏng cũ |
| Sàn, cửa | Gạch vỡ, sàn gỗ phồng, cửa kẹt, khoá hỏng | Đối chiếu khi trả nhà |
| Thiết bị điện | Điều hoà, bình nóng lạnh, đèn, ổ cắm còn chạy hay không | Biết thiết bị nào hỏng từ trước |
| Thiết bị nước | Vòi, bồn cầu, lavabo, chỗ rỉ, thoát chậm | Phát hiện thấm dột sớm |
| Đồ nội thất có sẵn | Số lượng, tình trạng giường, tủ, bàn ghế | Tránh mất mát, nhầm lẫn khi trả |
| Chỉ số và chìa | Số điện, số nước, số chìa khoá, thẻ từ | Căn cứ tính tiền và bàn giao lại |
Làm biên bản không phải là thiếu tin tưởng chủ nhà; nó bảo vệ cả hai bên. Nhiều người coi việc này là phần "thực tế" của buổi nhập trạch ở nhà thuê, làm ngay trước khi bày đồ vào.
Nếu chủ nhà không có mặt, gửi ảnh và video qua tin nhắn trong ngày đầu, kèm một câu xác nhận. Dấu thời gian trên tin nhắn đã là bằng chứng hữu ích về sau.
Khi nghe chuyện không hay về căn nhà mình thuê
Đôi khi người thuê nghe hàng xóm kể căn nhà từng có người ốm lâu, từng có tang, hay người thuê trước làm ăn thua lỗ. Những câu chuyện này dễ khiến người mới đến bất an, nhất là khi đang mệt vì chuyển nhà. Cách giữ bình tĩnh là tách chuyện kể khỏi hiện trạng: ngôi nhà có sáng không, có thoáng không, có ẩm mốc, thấm dột không, khoá cửa có chắc không, khu phố có an ninh không.
Nếu hiện trạng ổn, câu chuyện của người trước là chuyện của họ. Nếu hiện trạng có vấn đề như ẩm mốc, thiếu sáng, điện chập chờn, thì đó là việc cần đề nghị chủ nhà sửa, hoặc là lý do chính đáng để cân nhắc lại hợp đồng. Một số người muốn làm thêm lễ nhỏ hoặc dọn dẹp, tẩy uế cho yên lòng; đây là lựa chọn cá nhân, không nên vì lo lắng mà chi những khoản lớn theo lời mách bảo.
Đối với chuyện nhà từng có người mất, nên giữ sự tôn trọng: không bàn tán với hàng xóm, không hỏi dò chủ nhà một cách thiếu tế nhị. Nhà nào ở lâu đời cũng có lịch sử sinh lão bệnh tử của nó.
Bàn thờ ở nhà thuê: đặt sao cho không đụng tài sản chủ nhà
Người thuê nhà có gia đình thường mang theo bàn thờ gia tiên hoặc lập một ban thờ nhỏ. Vấn đề hay gặp nhất là khoan tường để treo trang thờ. Nếu hợp đồng không cho khoan, có thể chọn bàn thờ đứng, kệ đặt sàn hoặc kệ tựa tường không cần vít. Những loại này dễ tháo khi chuyển đi, không để lại vết.
Vị trí đặt bàn thờ ở nhà thuê thường phải chấp nhận nhiều thoả hiệp hơn nhà riêng. Phòng trọ một gian khó tránh được việc bàn thờ gần giường hoặc gần bếp. Theo quan niệm, bàn thờ nên ở chỗ trang trọng, sạch, yên tĩnh, không đối diện nhà vệ sinh. Ở mức thực tế, chỉ cần đặt ở chỗ cao ráo, không bị nước bắn, không ở lối đi, và có rèm hoặc tấm che khi cần.
Nếu không có điều kiện lập bàn thờ, nhiều người thuê nhà để ảnh gia tiên trên một kệ sạch, ngày rằm, mùng một thắp hương hoặc chỉ đặt bình hoa. Không có quy định nào bắt buộc phải có bàn thờ đầy đủ mới được thờ cúng. Cách thờ phù hợp hoàn cảnh là cách được nhiều gia đình chọn.
Lễ tạ khi trả nhà và chuyển đi
Khi hết hạn thuê, nhiều người có thói quen thắp nén hương "tạ nhà" trước khi trả chìa, như lời cảm ơn nơi đã ở. Cách làm thường rất gọn: một đĩa hoa quả, vài nén hương, khấn ngắn rằng nay gia đình chuyển đi, cảm ơn thời gian đã ở yên ổn. Nếu có bàn thờ gia tiên, lễ tạ thường làm trước khi hạ bàn thờ để chuyển sang nơi mới.
Một số nơi coi lễ tạ quan trọng ngang lễ nhập trạch, số khác không làm. Như mọi nghi thức dân gian, đây là lựa chọn của mỗi người. Phần nên làm kỹ nhất khi trả nhà là phần thực tế: dọn sạch, tháo đồ của mình, vá lỗ đinh nếu có, chụp ảnh hiện trạng lúc trả để đối chiếu với ảnh lúc nhận, chốt chỉ số điện nước, trả đủ chìa và thẻ từ.
Trả nhà sạch sẽ cũng là cách giữ quan hệ tốt với chủ nhà, đỡ tranh cãi về tiền cọc. Nhiều chủ nhà đánh giá cao người thuê để lại căn nhà gọn gàng, và đó là điều bạn mang theo được sang lần thuê sau, khi cần một lời giới thiệu.
Những tình huống khó ở nhà thuê
Chủ nhà theo tôn giáo khác, không muốn thắp hương. Tôn trọng ý chủ nhà là cách đúng. Bạn có thể giữ phần đồ tượng trưng và bữa cơm đầu tiên, còn thờ cúng thì thắp hương ở nhà người thân vào dịp lễ.
Ở ghép với bạn cùng phòng không thờ cúng. Hỏi ý bạn cùng phòng trước. Một kệ nhỏ trong góc riêng của mình, không thắp hương khi bạn kia ở nhà, là thoả hiệp hay gặp.
Nhà thuê có sẵn bàn thờ của chủ nhà. Đây là bàn thờ của gia đình chủ nhà, không nên tự ý dời hay thờ chung. Hỏi chủ nhà muốn mang đi hay để lại, và nếu để lại thì ai thắp hương.
Chuyển trọ nhiều lần trong năm. Không cần làm lễ lớn mỗi lần. Nhiều người chỉ thắp nén hương ngắn, hoặc bỏ hẳn, giữ thói quen chụp ảnh hiện trạng và chốt chỉ số mỗi lần dọn vào, dọn ra.
Câu hỏi thường gặp
Thuê phòng trọ ngắn hạn có cần làm lễ nhập trạch không?
Không bắt buộc. Nhiều sinh viên, người đi làm thuê phòng ngắn hạn bỏ qua phần lễ, chỉ nấu bữa cơm đầu tiên hoặc mang ít gạo, muối vào trước. Nếu muốn làm, một lễ nhỏ mười lăm phút, xin phép chủ nhà trước, là đủ ý.
Có cần xin phép chủ nhà trước khi thắp hương không?
Nên xin phép, nhất là khi hợp đồng có điều khoản về phòng cháy hoặc chủ nhà sống cùng toà nhà. Hỏi bằng tin nhắn và giữ lại câu trả lời. Một số chủ nhà đồng ý thắp hương nhưng không cho đốt vàng mã; tôn trọng điều đó là cách giữ quan hệ tốt.
Nhà thuê có được treo bàn thờ lên tường không?
Tuỳ hợp đồng và chủ nhà. Nhiều hợp đồng cấm khoan đục tường. Nếu không được khoan, có thể dùng bàn thờ đứng hoặc kệ đặt sàn, dễ tháo khi chuyển đi và không để lại vết trên tường.
Lễ tạ khi trả nhà có bắt buộc không?
Không bắt buộc. Đây là thói quen của nhiều người, mang ý cảm ơn nơi đã ở. Phần nên làm dù có lễ hay không là dọn sạch, chụp ảnh hiện trạng, chốt chỉ số điện nước và trả đủ chìa khoá cho chủ nhà.
Có nên thay khoá khi dọn vào nhà thuê không?
Thay ruột khoá là cách nhiều người thuê dùng để yên tâm vì không biết người thuê trước có giữ chìa không. Hãy xin phép chủ nhà, ghi lại thoả thuận, và khi trả nhà thì bàn giao lại ruột khoá cũ hoặc để lại ruột khoá mới theo thoả thuận đó.